Ata Uysal Özen’in Aydınlık’taki haberine göre, Birleşik Krallık merkezli saygın bilimsel veri analiz platformu Nature Index, kurumların yüksek kaliteli bilimsel dergilerde yayımlanan makalelere yaptıkları katkı payını ölçen “Share 2025” (2025 Katkı Payı) endeks sıralamasını yayımladı.

Ortaya çıkan tablo, Batı merkezli akademik hegemonyanın ve Atlantik kurumlarının entelektüel tekelinin resmen kırılıp atıldığını gözler önüne serdi.

Yıllarca küresel bilimin zirvesini kimseye bırakmayan ABD ve Batı kurumları, Çin’in muazzam akademik sıçrayışı karşısında geride kaldı.

Son verilere göre, küresel ölçekte ilk 500’de 172 kurumu bulunan Çin, dünyanın ilk 10 bilimsel kurumu arasına ise tam 9 üniversite ve merkezini sokarak bilimin yeni merkez üssü olduğunu kanıtladı.

İşte ilk 10’da yer alan üniversiteler…

Çin Bilimler Akademisi (Chinese Academy of Sciences) Çin’in ve dünyanın en büyük bilimsel kurumu olarak Nature Index’te açık ara farkla 1. sıradaki yerini korudu. Zhejiang Üniversitesi (Zhejiang University) Büyük bir akademik sıçramaya imza atarak Amerikan hegemonyasının sembolü Harvard Üniversitesini geride bıraktı ve dünya ikinciliğine yerleşti. Harvard Üniversitesi (Harvard University) Çin üniversitelerinin amansız yükselişi karşısında kan kaybederek listede ancak 3. sırada yer bulabildi. Tsinghua Üniversitesi (Tsinghua University) Mühendislik ve teknoloji alanındaki küresel ağırlığını endeks puanına yansıtarak dünya 4’üncüsü oldu. Şanghay Jiao Tong Üniversitesi (Shanghai Jiao Tong University) Yüksek kaliteli bilimsel üretimde çıtayı her geçen yıl yükselterek listede 5. sırada yer aldı. Çin Bilim ve Teknoloji Üniversitesi (University of Science and Technology of China) Stratejik bilimsel araştırmaları ve makale katkı payıyla küresel ligde 6. sıraya yerleşti. Pekin Üniversitesi (Peking University) Köklü akademik geleneğini yenilikçi çıktılarla birleştirerek dünya genelinde 7. sıranın sahibi oldu. Çin Bilimler Akademisi Üniversitesi (University of Chinese Academy of Sciences) Akademi çatısı altında yetiştirdiği araştırmacılar ve yüksek yayın başarısıyla listeye 8. sıradan girdi. Nanjing Üniversitesi (Nanjing University) Çin’in küresel akademik taarruzunun en önemli kalelerinden biri olarak dünya 9’su olmayı başardı. Sichuan Üniversitesi (Sichuan University) Son yıllardaki istikrarlı yükselişini taçlandırarak dünyanın en prestijli ilk 10 bilim kurumu arasına adını yazdırdı.

• Antalyalı CKD’li Kadınlar NATO’ya meydan okudu
• NATO’YA ŞAİRİN VİCDANI YETER
• Eğitim İş’ten Yusuf Tekin’e tebeşirli protesto
• linkler
• Batı’nın entelektüel tekeli yıkıldı! Akademide Çin devrimi…

Dünyanın dört bir yanından antiemperyalist, sosyalist parti ve kuruluşlar, SOVINTERN forumu için Moskova’da bir araya geldi. Antiemperyalist cepheyi birleştirmeyi ve büyütmeyi amaçlayan foruma Türkiye’den Vatan Partisi katıldı. Genel sekreter Özgür Bursalı forumda konuşma yaptı.

Özgür Altınbaş/ Moskova

DİL Rusya Partisi’nin birçok ortak parti ve kuruluşla düzenlediği, Uluslararası Sosyalist Ağ olan SOVINTERN’in ilk forumu, 25-29 Nisan tarihlerinde Moskova’da yapıldı. 70’den fazla ülke, 100’ü aşkın kuruluş ve 200’den fazla katılımcı Moskova’da büyük bir birlikteliğe imza attı. Asya’dan Afrika’ya, Latin Amerika’dan Avrupa’ya kadar dünya çapında ağırlıklı olarak sosyalist ve antiemperyalist partiler toplandı. Foruma Türkiye’den siyasi parti olarak sadece Vatan Partisi çağırıldı. Vatan Partisi Genel Sekreteri Özgür Bursalı ile Başkanlık Kurulu Üyesi ve Öncü Gençlik Başkanı Can Aybars Bilgicier Parti’yi temsilen forumda yer aldı.

Foruma Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin mesaj yolladı ve katılımcıları selamladı. Katılımcılar forum boyunca antiemperyalist mücadeleyi, cephenin nasıl genişletilebileceğini ve SOVINTERN’in bu görevi nasıl yapabileceğini tartıştı. Forum başlamadan önce katılımcılar, Kızıl Meydan’ın yanında bulunan İkinci Dünya Savaşı’nda hayatını kaybeden askerler için yapılan Meçhul Asker Anıtı’na karanfiller bıraktı.

HİNKLE’DAN VATAN PARTİSİ’NE ÖVGÜ

Forumun ilk gününde İngilizce, İspanyolca ve Fransızca dillerinde üç eş zamanlı oturum düzenlendi. İngilizce oturumda Genel Sekreter Özgür Bursalı’nın konuşmasını Başkanlık Kurulu Üyesi ve Öncü Gençlik Başkanı Can Aybars Bilgicier yaptı. Oturumun moderatörlüğünü Amerikan Komünist Partisi Yönetim Kurulu Üyesi Jackson Hinkle ve Britanya İşçi Partisi Genel Sekreteri Paul Cannon yürüttü. Aynı oturumda Britanya İşçi Partisi Lideri George Galloway gibi isimler de konuştu.

Bursalı’nın konuşmasından önce Jackson Hinkle, Vatan Partisi Genel Başkanı Doğu Perinçek’ten övgüyle bahsetti. Hinkle, “Vatan Partisi gerçekten inanılmaz işler başarıyor. Sayın Doğu Perinçek ve oğlu Mehmet Perinçek’i tanımaktan onur duyuyorum. Onların geçen sene İstanbul’da düzenlediği etkinlikte yer almıştım. Antiemperyalist mücadelede önemli başarılar kaydediyorlar.” ifadelerini kullandı.

TRÇİ İTTİFAKI SOVENTER’DE KONŞULDU

Forumda Bursalı’nın konuşmasında şu vurgular öne çıktı:

“ABD’nin askerî gücü geriliyor. Dolar saltanatı çöküyor. Emperyalistlerin ekonomileri tarihte görülmemiş bir bunalım içinde. Avrupa Birliği çözülme sürecine giriyor.

“İşte bu bölge ve dünya koşullarında, Vatan Partisi’nin uzun yıllardır savunduğu, Türkiye, Rusya, İran, Çin İttifakı, büyük tehditlere karşı zorunludur.

“Türkiye, Rusya, İran, Çin İttifakı, insanlığın kaderini belirleyen ittifaktır. Batı Asya’da bölgesel bir savaşı önleyecek biricik çözüm bu beraberliktedir. Dahası, Üçüncü Dünya Savaşı’nın önünü kesecek tek güç yine aynı ittifaktır.

“İran, ABD ve İsrail saldırganlığına karşı direnirken, İran’ın rejimini eleştiren, İran Devleti’nin karşısında konumlananlar, ancak sahte sosyalistlerdir.

“Biz 21. yüzyıldayız. 19. Yüzyıl teorileriyle devrim yapılamaz. Marksizmin düşmanları onu 19. yüzyıla hapsetmek istemektedir. 19. yüzyılda doğan güneşle bugün ısınamayız.

“7-8 Temmuz 2026 tarihinde başkentimiz Ankara’da NATO zirvesi yapılacak. Moskova’dan siz yoldaşlarımıza ve bütün dünyaya bildiriyoruz: O toplantı, dağılan NATO’nun cenaze töreni olacak.”

Konuşma katılımcılardan yoğun alkış aldı.

PUTİN: UMUTLUYUM

Forumun ikinci yani büyük açılış oturumu, Rusya Lideri Putin’in mesajıyla başladı. Mesajında Şanghay İş birliği Örgütü, BRICS ve Avrasya Ekonomik Birliği gibi uluslararası örgütlerle küresel ve bölgesel istikrar ile güvenliğe yönelik ortak zorluklara birlikte yanıt bulmayı amaçladıklarını vurgulayan Putin,

şu ifadeleri kullandı: “Yeni bir partiler arası formatın kurulması için umutluyum. İşbirliğimiz, çok taraflı toplumsal ve siyasi bağların daha da derinleşmesine hizmet edecektir. Ülkelerimiz ve halklarımız arasındaki güvenin güçlenmesine katkıda bulunacaktır.”

Putin’in mesajının ardından Devlet Duması Başkan Yardımcısı ve Adil Rusya Partisi Birinci Başkan Yardımcısı Aleksandr Babakov açış konuşmasını yaptı. Babakov, SOVINTERN’deki birlikteliğin antiemperyalist mücadele açısından çok önemli olduğunu vurguladı. Babakov dünyanın dört bir yanından gelen katılımcıların iradesiyle SOVINTERN’in daha da büyüyeceğini umduğunu belirtti.

YUVARLAK MASA TOPLANTISI

Forum çeşitli konularda yuvarlak masa toplantılarıyla devam etti. Antiemperyalist mücadelede medya, dijital dünya, Donbass gibi konular konuşuldu. Tartışmalarda yaşadığımız dönem içerisinde sosyalizmin ihtiyaçları konuşuldu ve 19. yüzyıl ile şu anki dönem arasındaki farklılıklara dikkat çekildi. 21. yüzyıl vurgusu sık sık öne çıkarıldı ve günümüz şartlarına göre sosyalizmin nasıl geliştirileceği üzerinde fikirler sunuldu. Konuşmacılar özellikle sosyalizmin gelişmesinde Rusya ve Çin’in önemine ve gücüne dikkat çekti.

TRÇİ İttifakı insanlığın kaderini belirleyecek

VATAN PARTİSİ Genel Sekreteri Özgür Bursalı’nın konuşmasını İngilizce olarak Başkanlık Kurulu Üyesi Can Aybars Bilgicier (soldan ikinci) sundu.

Vatan Partisi Genel Sekreteri Özgür Bursalı’nın konuşmasının tamamı şöyle:

25-29 Nisan 2026 tarihlerinde, Rusya Federasyonu’nun başkenti Moskova’da düzenlenen, “Uluslararası Birlik-SOVINTERN” buluşmasında Vatan Partisi Genel Sekreteri Özgür Bursalı’nın konuşmasını İngilizce olarak Başkanlık Kurulu Üyemiz Can Aybars Bilgicier yaptı.

• Antalyalı CKD’li Kadınlar NATO’ya meydan okudu
• NATO’YA ŞAİRİN VİCDANI YETER
• Eğitim İş’ten Yusuf Tekin’e tebeşirli protesto
• linkler
• Batı’nın entelektüel tekeli yıkıldı! Akademide Çin devrimi…

Alexander Dugin

Birçok analist, Üçüncü Dünya Savaşı’nın çoktan başladığı ve ilk aşamasında olduğumuz hipotezini öne sürüyor. Bunun doğru olup olmadığı yakın gelecekte netleşecek, ancak şimdilik bu hipotezin geçerliliğini varsayalım ve jeopolitik hatlarını incelemeye çalışalım.

Üçüncü Dünya Savaşı’nın özü, dünya siyasetinin tüm mimarisinde yaşanan radikal bir dönüşümde yatmaktadır. Bugün var olan uluslararası kurumlar, gerçek durumla uzun zamandır örtüşmemektedir. Hâlâ Vestfalya sistemi ve iki kutuplu dünya mantığına göre örgütlenmişlerdir. Vestfalya modeli, uluslararası düzeyde tanınan tüm devletlerin egemenliğinin tanınmasına dayanmaktadır. Birleşmiş Milletler de aynı temel üzerine kurulmuştur.

Ancak pratikte, son yüz yılda egemenlik ilkesi tam bir ikiyüzlülüğe dönüşmüştür. 1930’larda Avrupa’da yalnızca üç gücün egemen olduğu ve bunların da tamamen ideolojik olduğu bir sistem şekillendi:

Burjuva-kapitalist Batı (Britanya, Amerika Birleşik Devletleri, Fransa vb.); Komünist SSCB; Faşist ideolojiye sahip Mihver ülkeleri.

Bu durum, İkinci Dünya Savaşı’nın sona ermesinden sonra bile devam etti; tek fark, ideolojik kutuplardan birinin—faşist kutbun—ortadan kaybolmasıydı. Diğer ikisi—kapitalist ve sosyalist kutuplar—güçlendi ve genişledi. Ancak yine de hiçbir ulusal devlet kendi başına egemen değildi. Bazıları Moskova’dan, bazıları Washington’dan yönetiliyordu. Bağlantısızlar Hareketi iki kutup arasında gidip geldi.

Varşova Paktı’nın kendiliğinden dağılması ve SSCB’nin çöküşü iki kutupluluğa son verdi ve o andan itibaren egemenliğin tek taşıyıcısı olarak Amerika Birleşik Devletleri kaldı. Birleşmiş Milletler ve Vestfalya modeli küresel hegemonyanın bir örtüsü haline geldi. Böylece tek kutuplu dünya ortaya çıktı.

1990’larda uluslararası hukukun yeniden gözden geçirilmesi gerektiği açıkça ortaya çıkmıştı; bu ya bir dünya hükümeti lehine (Francis Fukuyama’nın liberal “tarihin sonu” senaryosu) ya da doğrudan Batı hegemonyası lehine (Amerikalı neo-muhafazakarların öngördüğü gibi) olacaktı. Avrupa ülkeleri dünya hükümeti senaryosunu izledi ve buna hazırlık aşaması olarak egemenliklerini Avrupa Birliği’ne devretti. Diğer herkes de aynı şeye hazırlanmaya dolaylı olarak teşvik edildi.

Ancak 2000’li yılların başlarında yeni bir eğilim ortaya çıktı: Rusya ve Çin’de egemenliği yeniden tesis etme isteği. Moskova ve Pekin, egemenliği bir kurgu değil, bir gerçeklik haline getirmek için harekete geçti. Böylece çok kutupluluk kendini gösterdi. O noktadan itibaren, egemenliğin hem halihazırda oluşmuş (Rusya, Çin, Hindistan) hem de potansiyel (İslam dünyası, Afrika, Latin Amerika) “medeniyet devletlerine” verilmesi önerildi. Bunlar da BRICS’i oluşturdu.

Sonuç olarak, tek kutuplu proje çok kutuplu projeyle doğrudan çatışmaya girdi. Hem küreselciler hem de neo-muhafazakârlar çok kutupluluğa karşıydı. Çatışma potansiyeli açıktı, önceki jeopolitik dönemlerden miras kalan eski normlar ve kurallar artık işlev görmüyordu.

Üçüncü Dünya Savaşı’nın başlayıp başlamadığı nihayetinde ikincil bir öneme sahiptir; jeopolitik içeriği açıktır: bu, dünyanın yeni bir mimarisi, egemen karar alma merkezlerinin dağılımı üzerine tek kutupluluk ve çok kutupluluk arasında bir savaştır: bu merkezler ya yalnızca Batı’ya özgü olacak ya da yükselen uygarlık devletleri arasında paylaşılacaktır.

Donald Trump, 2024’te ikinci dönem için Beyaz Saray’a geri döndüğünde, çok kutupluluğu kabul edebileceğini düşündüren bir gündemle yola çıktı: müdahaleleri reddetme, küreselcileri eleştirme, liberallerle doğrudan çatışma, neo-muhafazakarlara sert saldırılar, ABD iç meselelerine odaklanma ve geleneksel değerlere dönüş çağrıları; tüm bunlar, Trump ve yönetiminin çok kutuplulukla aynı doğrultuda hareket edeceğine ve bu yeni çerçeve içinde Amerika Birleşik Devletleri için en avantajlı konumu güvence altına almaya çalışacağına inanmak için nedenler oluşturdu.

Ancak çok geçmeden Trump yönetimi neo-muhafazakârlara yaklaşmaya ve ilk pozisyonundan uzaklaşmaya başladı. Bunu Gazze’deki soykırıma destek, Kiev’e istihbarat sağlamaya devam etme, Maduro’nun yakalanması, Küba’nın işgali için hazırlıklar ve nihayetinde İran’a karşı savaş, hatta İslam Cumhuriyeti’nin siyasi liderliğinin öldürülmesi izledi. Washington artık tamamen neo-muhafazakâr pozisyonu benimsemiş durumda ve sanki dünyada gerçek egemenliğe yalnızca kendisi sahipmiş gibi davranıyor: kurallara veya uluslararası hukuka hiçbir atıfta bulunmadan, tüm dünya üzerinde tek taraflı otorite kuruyor. Bunu pratikte kanıtlamaya çalışıyor: savaşlar, işgaller, devlet başkanlarının kaçırılması ve rejim değiştirme operasyonlarının düzenlenmesi yoluyla.

Üçüncü Dünya Savaşı, tek kutuplu dünya düzeni modelini koruma, güçlendirme ve nihayetinde pekiştirme bağlamında Amerika Birleşik Devletleri tarafından başlatılmıştır. Diğer tüm ülkelere bir seçim sunulmuştur: itaatkâr vasallar olmak ya da düşman olarak muamele görmek. Washington, Üçüncü Dünya Savaşı’nı bu tek kutuplu dünyanın muhaliflerine karşı yürütmektedir. Tehlikede olan şey egemenliktir. Amerika Birleşik Devletleri’ne simetrik olarak karşı koyabilecek tek bir güç henüz olmadığı için, ABD aynı anda birçok cephede askeri operasyonlar yürütmektedir.

Tek kutuplu dünyanın çok kutuplu dünyaya karşı savaşının ilk cephesi Ukrayna’dır. Bu savaş, Obama döneminde neo-muhafazakârlar tarafından kışkırtılmış ve en çok dahil olanlar da küreselciler olmuştur; zira onlar Rusya’yı sadece dünya hükümetinin kurulmasına yönelik jeopolitik bir engel değil, aynı zamanda ideolojik bir tehdit olarak görmüşlerdir. Trump bu savaşı miras aldı ve bu konuda pek hevesli değil (Rusya, Amerikan başkanının özel bir düşmanlık beslemediği muhafazakâr bir ideolojiye sahip nükleer bir güçtür). Ancak Moskova, Washington’a bağımlı bir statüyü kabul etmeye açıkça hazır değil ve bunun yerine egemenlik ve çok kutuplulukta ısrar ediyor; bu pozisyonlar tek kutuplu hegemonya ile bağdaşmaz. Her halükârda, Washington Kiev rejimini desteklemeye devam ediyor, ancak inisiyatifi giderek bu çatışmanın ilkesel ve ideolojik bir öneme sahip olduğu Avrupa NATO ülkelerine kaydırıyor. Bu cephe önemli olmaya devam ediyor ve Moskova egemenliğini ne kadar kararlı bir şekilde savunursa, Washington’ın Rusya’ya karşı tutumu o kadar sertleşecektir.

Amerika Birleşik Devletleri’nin ikinci cephesi Batı Yarımküre’dir: Maduro’nun yakalanması ve Venezuela’da kontrolün sağlanması, Küba’nın işgali için hazırlıklar ve Meksika, Kolombiya, Ekvador ve benzeri ülkelerdeki kartellere karşı eylemler. Özünde bu, Latin Amerika’nın herhangi bir ülkesinin Amerika Birleşik Devletleri’nin doğrudan emirlerine direnmeye kalkışması durumunda, tüm Latin Amerika’ya karşı bir savaş anlamına gelir.

Şu anda en yoğun aşamasında olan üçüncü cephe ise, tüm Orta Doğu’yu ateşe veren İsrail-ABD’nin İran’a yönelik saldırısıdır. Bu, Tel Aviv’in Gazze, Lübnan ve Yemen’deki askeri operasyonlarının devamını ve Orta Doğu haritasının yeniden çizilmesini de içermektedir.

Esasen, Batı şu anda çok kutuplu dünyanın üç kutbuna (Rusya, İslam dünyası ve Latin Amerika) karşı eş zamanlı savaş yürütüyor. Pasifik’te dördüncü bir cephenin açılması da gündemde. Dünya siyasetindeki süregelen dönüşümlerin küresel mantığı göz önüne alındığında, Çin ile bir çatışma kaçınılmaz görünüyor.

Bir başka medeniyet devleti olan Hindistan, şimdiye kadar kararsız bir pozisyon benimsemiş ve Çin ve Pakistan ile olan çelişkileri nedeniyle Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail’e doğru eğilim göstermiştir. Ancak potansiyeli göz önüne alındığında, özellikle çok kutupluluk hükümetinin resmi politikası olduğundan, Hindistan itaatkâr bir vasal rolüne pek uygun değildir.

Böylece, ilk yaklaşımla, Üçüncü Dünya Savaşı’nın jeopolitiğinin haritası çizilmiş oluyor. Tek kutuplu dünyanın tarafını, Amerika Birleşik Devletleri ve Batı’nın tamamı ile Uzak Doğu’daki Japonya ve Güney Kore gibi vasalları temsil ediyor. Tamamen aynı olmayan iki senaryo için mücadele ediyorlar: küreselleşme (Avrupa Birliği ve Amerika Birleşik Devletleri Demokrat Partisi) ve doğrudan Amerikan hegemonyası (neokonservatifler). Aynı zamanda, Netanyahu’nun bu yapılanma içinde Büyük İsrail’i inşa etmeye yönelik kendi özerk planları var; bu planlar liberal küreselleşmeyle pek uyumlu olmasa da Beyaz Saray, neokonservatifler ve Hristiyan Siyonistler tarafından tam olarak destekleniyor. Bununla birlikte, genel olarak, bu koalisyon çok kutuplu dünya karşısında nispeten birleşiktir ve gerilim arttıkça, iç çelişkilerini bir kenara bırakarak daha da uyumlu hareket etmek zorunda kalacaktır.

Çok kutuplu dünyanın yapısı çok daha parçalanmış durumda. Başlıca merkezleri Rusya ve Çin. Rusya zaten Ukrayna’da savaşını sürdürürken, Çin şimdilik doğrudan çatışmadan kaçınmaya devam ediyor. İslam dünyası bölünmüş durumda ve Müslüman ülkelerin bir kısmı tamamen ABD kontrolü altında. İran ve Şii dünyası genel olarak en radikal olanlardır ve Batı’ya karşı direnişin ön saflarında yer alırlar, ancak İranlılar bile bu savaşın diğer cephelerinin, özellikle Ukrayna’nın, onları doğrudan etkilediğini tam olarak kavrayamıyorlar. Kuzey Kore liderliği genel jeopolitik tabloyu açıkça anlıyor ve Ukrayna cephesinde Batı ile olan çatışmasında Rusya’yı en açık şekilde destekliyor. Latin Amerika da benzer şekilde parçalanmış durumda. Brezilya’daki Lula hükümeti çok kutupluluğa eğilim gösterirken, Arjantin’deki Milei rejimi ise tam tersine Amerikan-İsrail eksenini destekliyor. Afrika’da çok kutupluluk en keskin şekilde Sahel İttifakı ülkeleri (Mali, Burkina Faso ve Nijer) tarafından kabul ediliyor. Güney Afrika, Orta Afrika Cumhuriyeti, Etiyopya ve diğer birçok ülke de bu pozisyona yakın. Ancak aralarında bile birleşik bir görüş birliği yok. Hindistan tarafsız bir konumda: bir yandan çok kutuplu ülkeler bloğunun bir parçasıyken, diğer yandan Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail ile yakın müttefik ilişkilerini sürdürüyor.

Genel olarak, tek kutuplu güçler, iç çelişkilerine rağmen, daha konsolide olmuş durumdalar ve kiminle savaştıkları, hangi çıkarlar ve değerler için mücadele ettikleri konusunda daha net bir anlayışa sahipler. Avrupa ve Amerika Birleşik Devletleri arasındaki öncelik farklılıkları ve hatta arzu edilen dünya düzeninin nihai modeline ilişkin vizyonlarındaki farklılıklar, onları birleşik bir strateji izlemekten, istihbarat toplulukları arasında yakın iş birliğinden, askeri teknolojilerin paylaşımından ve benzeri faaliyetlerden alıkoymuyor.

Buna karşılık, çok kutuplu kamp çok daha bölünmüş durumda. Tek kutuplu Batı’dan doğrudan saldırı altında olan ülkeler bile, yeteneklerini bütünleştirmek veya birbirlerini doğrudan desteklemek konusunda acele etmiyorlar.

• Antalyalı CKD’li Kadınlar NATO’ya meydan okudu
• NATO’YA ŞAİRİN VİCDANI YETER
• Eğitim İş’ten Yusuf Tekin’e tebeşirli protesto
• linkler
• Batı’nın entelektüel tekeli yıkıldı! Akademide Çin devrimi…

ABD, ölümcül rakibi Çin’in enerji hatlarını kesmek amacıyla İran’a İsrail’le birlikte savaş dayattı.

Şubat 28’de başlayan savaş 27’inci gününde, savaşı İRÇ ittifakı zeminine dayandıran İran’ın beklemedikleri direnişi sonucu perişan oldular.

ABD Batı Asya’daki bütün üs, tesis ve filo merkezleri yerle bir oldu.

İsrail kentleri ise geçen yıllarda maruz bıraktıkları Gazze gibi viraneye döndü.

Neye uğradıklarını şaşırarak ateşkes istemeye başladılar.

Trump, her zaman yaptığı gibi savaşı kazanmış, İran’ı perişan etmiş pozlarına bürünüp üst perdeden diplomatik görüşmeler sürdüklerini açıklayarak absürt ateşkes şartları açıkladı.

Ancak İran, diplomatik görüşme yaptıkları iddiasını reddetti.

Kendi ateşkes şartlarını açıkladı.

İranlı üst düzey bir siyasi-güvenlik yetkilisi, ABD’nin diplomatik kanallar üzerinden ilettiği müzakere taleplerini “askeri gerçeklerle bağdaşmayan bir aldatmaca” olarak niteledi ve reddettiklerini açıkladı.

Üst düzey bir siyasi-güvenlik yetkilisi çarşamba günü Press TV muhabirini arayarak, “İran, savaşı kendi karar verdiği zamanda ve kendi belirlediği şartlar gerçekleştiğinde sona erdirecek ve savaşın bitiş zamanını belirleme yetkisini Trump’a vermeyecektir.” Açıklamasında bulundu.

Kaynağa göre, ABD çeşitli diplomatik kanallardan İran’a müzakere talebinde bulundu ve aşırı talepler içeren, ABD’nin savaş meydanındaki yenilgisinin gerçeğiyle örtüşmeyen teklifler sundu.

“GERİLİMİ ARTIRMAK İÇİN BİR ALDATMACA”

Üst düzey siyasi-güvenlik yetkilisi İran’ın, Trump’ın tekliflerini “önceki iki seferde olduğu gibi değerlendirmiş ve bunları gerilimi artırmak için bir aldatmaca olarak gördüğü”nü belirterek, “önceki iki seferde de ABD’nin gerçek müzakere niyeti yoktu ve İran’a askeri saldırı düzenlenmiştir.” dedi. Yetkili devamla, “İran, bölgedeki dost bir arabulucu aracılığıyla iletilen ABD teklifine olumsuz yanıt vermiş ve savunmaya devam edip düşmana ağır darbeler vurmaya hazırdır.” açıklamasında bulundu.

İRAN’IN SAVAŞIN SONA ERMESİ İÇİN 5 MADDELİK ŞARTI

Yetkiliye göre, Washington çeşitli diplomatik kanallar aracılığıyla müzakereler yürütüyor ve Tahran’ın “aşırı” ve Amerika’nın savaş alanındaki başarısızlığının gerçekliğinden kopuk olarak gördüğü teklifler sunuyor. Tahran yönetimi, savunma sürecinin aşağıdaki şartlar gerçekleşene kadar tavizsiz bir şekilde devam edeceğini bildirdi:

“MÜZAKERE DEĞİL, ŞARTLI SAVUNMA”

İran’ın bu şartları, İkinci Cenevre Müzakereleri turunda (ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta saldırmasından birkaç gün önce) karşı tarafa sunulan taleplerin dışındadır.

İran, bu alanda iyi niyetle bulunan tüm arabuluculara, ateşkesin ancak İran’ın şartları kabul edildiğinde olacağını ve bundan önce herhangi bir müzakere yapılmayacağını bildirerek, “Biz, söz konusu şartlar gerçekleşene kadar kendimizi savunmaya devam edeceğiz. İran, savaşı kendi karar verdiği zaman sona erdirecektir, Trump’ın sona erdirmeyi düşündüğü zaman değil.” dedi.

• Antalyalı CKD’li Kadınlar NATO’ya meydan okudu
• NATO’YA ŞAİRİN VİCDANI YETER
• Eğitim İş’ten Yusuf Tekin’e tebeşirli protesto
• linkler
• Batı’nın entelektüel tekeli yıkıldı! Akademide Çin devrimi…

İRAN’a yönelik ABD-İsrail saldırısı, bu yazının yayımlandığı gün on beşinci gününü doldurmuş olacak. Bugün itibarıyla sahadaki nesnel durumu kabaca şöyle özetlemek mümkün: ABD ve İsrail ikilisi İran’ı bu 15 gün boyunca ağır bir şekilde bombaladı. Buna karşılık, İran’ın yanıtlarında beklenen azalma olmadı. Tam tersine, bazı bilgilere göre İran özellikle İsrail’e daha etkili vuruşlar yapmaya başladı. İlk günkü bombardımanda hayatını kaybeden devletin en yüksek lideri Ali Hamaney’in yerine, önce geçici bir liderlik konseyi kuruldu, ardından devletin anayasal mekanizmalarıyla yeni lider seçildi. İran devlet sisteminin işleyişinde savaşı sürdürmeyi engelleyecek herhangi bir aksaklık ortaya çıkmadı.

HEDEF BELİRSİZLİĞİ

İran’a yönelik saldırı konusunda, savaşın öncesinden itibaren en önemli tartışma başlığı hedefin ne olacağı konusuydu. Rejimin değiştirilmesi, nükleer silah yapma kabiliyetinin önlenmesi, füze ve silah stoğunun yok edilmesi gibi hedefler farklı zamanlarda dile getirildi. Savaşın sona erdirileceği ayrı bir aşamayı temsil eden bu hedeflerin hangisinin geçerli olduğu konusunda ABD yönetiminden karışık sinyaller geliyor. Trump, her gün farklı bir tonda birbiriyle çelişen açıklamalar yapıyor. Bu durumu, karşı tarafta tereddütler yaratmayı amaçlayan planlı bir taktik olarak niteleyenler olsa da yaygın görüşe göre bunun asıl nedeni ABD yönetimi içindeki görüş ayrılıkları. Başkan Yardımcısı J. D. Vance’in başını çektiği bir ekibin İran’a yönelik bir savaşa karşı çıktığı biliniyor. Trump’ın partisi Cumhuriyetçiler içinde farklı görüşler var. Cumhuriyetçi Parti içinde etkili bir odak olan neo-conlar İran’da İsrail’in hedeflerini esas olarak paylaşıyor. Kilit noktalardaki konumlarını kaybetseler bile, bunların devlet içinde belirli ölçüde ağırlığı var. Öte yandan Trump tabanında güçlü olan “America First” görüşünü savunanlar ise “Ortadoğu’da yeni savaşlara karşı”. Uzun süreli askeri müdahalelere karşı çıkan bu grup, dış politikanın maliyetlerini azaltmayı savunuyor ve ABD kaynaklarının iç ekonomiye yönelmesini istiyor. Rand Paul başta olmak üzere bazı senatörler İran savaşının ABD’yi uzun bir çatışmaya sürükleyebileceğini söylüyor.

İSRAİL’DE KAYGILAR ARTIYOR

İsrail’de ise savaşın gidişatından memnuniyetten çok kaygılı bir bekleyiş hâkim. İran’ın füzelerinin etkili vuruşlarıyla sersemleyen İsrail’in öncelikli amacı, ABD’nin bölgedeki varlığını sürekli hale getirecek bir şekilde savaşın gidişatına yön vermek. Buna karşılık İsrail, savaşın uzamasıyla ortaya çıkmaya başlayan enerji maliyetlerindeki artış ile birlikte Trump’ın iç politikada karşı karşıya kalacağı zorlukların, ABD üzerinde çok uzun olmayan bir erimde savaşı bitirme baskısı yaratacağını değerlendiriyor. Bu durum İsrail’de kaygılara yol açıyor. İsrailli istihbaratçı emekli Albay Eldat Shavid, “ABD’nin kabul etmeye hazır olduğu sonuç ile İsrail’in gerekli gördüğü sonuç arasında bir uçurumun oluşma olasılığı”ndan bahsediyor (INSS, 12 Mart 2026).

ABD yönetimi içinde “rejim değişikliği stratejisi, sınırlı caydırıcılık stratejisi ve Ortadoğu’dan stratejik çekilme” olmak üzere birbirinden üç farklı stratejik yaklaşım mücadele halinde. Sonuç olarak İran savaşının gidişatı konusunda ABD’nin vereceği kararın, sadece askeri gelişmelere değil, Washington’daki iç güç dengelerine de bağlı olduğu söylenebilir.

Toplam olarak değerlendirilecek olursa, ABD ve İsrail’in İran’a yönelik savaşla umdukları sonuçlara ulaşması mümkün görünmüyor

• Antalyalı CKD’li Kadınlar NATO’ya meydan okudu
• NATO’YA ŞAİRİN VİCDANI YETER
• Eğitim İş’ten Yusuf Tekin’e tebeşirli protesto
• linkler
• Batı’nın entelektüel tekeli yıkıldı! Akademide Çin devrimi…

Alexander Dugin

Radio Sputnik, Escalation Program Sunucusu: Orta Doğu’daki şiddetli çatışmalar devam ediyor. Başlangıçta Steve Witkoff ve Jared Kushner’in İsrail’i ziyaret etmeye hazırlandıkları yönünde haberler vardı, ancak daha sonra planlanan gezinin iptal edildiğine dair beklenmedik haberler geldi. Bu kararın nedenleri resmi olarak açıklanmadı, ancak olayın kendisi oldukça anlamlı. Bu bağlamda, çatışmanın sona erme olasılığı sorusu özellikle ilgi çekici. Donald Trump son açıklamalarında ateşkes kararının yalnızca Benjamin Netanyahu’nun onayıyla verileceğini vurguladı. Bu da mantıklı bir soruyu gündeme getiriyor: Son ne zaman gelecek? İsrail ve Netanyahu’nun kendisi, düşmanı tavizsiz bir şekilde yok etmeye kararlı görünüyor, bu da çatışmanın hızlı bir şekilde sona ermesinin olası olmadığı anlamına geliyor.

BEBEK KATLİAMI

Alexander Dugin: Bence görüşü kesinlikle önemli olan başka bir tarafı da sormak gerekiyor. Bu, liderlerini kaybeden ve büyük kayıplar yaşayan kahraman İran halkıdır. Acı çektiler ve birçok insanın talihsiz ölümüne katlandılar. Kız çocukları, küçük çocuklar, Devrim Muhafızları komutanlarının kızları öldürüldü ve saldırılar kasıtlı olarak onları hedef aldı. Bu, bebek katliamından başka bir şey değil.

Netanyahu, bu savaşın, kendi bakış açısından, dini ve Siyonist anlamda, Amalek’e karşı yürütüldüğünü ilan etti. Amalek, İsrail’in düşmanıdır ve Netanyahu konuşmasında açıkça bebekleri ve çocukları yok edeceklerini, bu savaşta kimsenin hayatta kalmaması gerektiğini belirtti. Netanyahu’nun ruh hali şu: Amalek yok edildiğinde İran’la savaş sona ermeli. Bu, İsrail’in dini-siyasi projesidir. İsrail’in düşmanları Amalek ve İran’a karşı ilk darbe çok acı verici oldu.

AMERİKAN-İSRAİL CANAVARLARININ UMDUĞU ETKİ

Dini liderlik yok edildi; bu, kabaca Papa’yı veya Ortodoks Patriği yok etmeye eşdeğerdir. Şii dünyasının dini liderliğine, askeri, bilimsel ve siyasi çevrelere darbe vuruldu. Amerika ve İsrail’in saldırısı, İran’ı başsız bırakmayı ve bir rejim değişikliği operasyonu başlatarak bir ayaklanmayı kışkırtmayı amaçlıyordu. Ve halkı korkutmak için, hedefli bir saldırıyla çocukları acımasızca katlettiler. Ancak bu, bu Amerikan-İsrail canavarlarının umduğu etkiyi yaratmadı.

İSRAİL YERYÜZÜNDEN SİLİNENE KADAR…

İran halkı liderlerinin etrafında kenetlendi: Saldırıda sadece babasını değil, en yakın akrabalarını da kaybeden Hamenei’nin oğlu, yeni bir Rahbar, yani Vilayet el-Fakih’in siyasi-dini yapısının yeni başı seçildi. İran halkı ve liderliği, İsrail yeryüzünden silinene kadar bu savaşı sona erdirmeye kararlı.

Şimdi balta indi: İsrail’in bakış açısından bu, yok edilmesi gereken Amalek’tir. İran’ın bakış açısından ise İsrail, ABD önderliğindeki tüm Batı gibi, tüm yeryüzüne hükmetmesi beklenen bir tür Deccal’dir.

Trump ve Netanyahu’nun bu savaşı bitirmek için kendi planları olabilir. Kushner ve Witkoff’u kimse ciddiye almıyor; onlar sadece tuhaf kişiler. Amerikalılar ve İsrailliler askeri liderliğe saldırırken, onlar İran’la müzakere ediyorlardı. İsrail’de veya dünyanın başka herhangi bir yerinde artık kimse bu insanlarla konuşmayacak. Tamamen itibarsızlaştırıldılar ve taviz verdiler.

BİR TARAF YOK EDİLENE KADAR BARIŞ YOK!

Artık çok şey İran’a bağlı. İran bu savaşı bitirmeyecek; hedeflerine ulaşacak- İsrail’i olduğu gibi yok edecek- ve İsrail’in askeri, dini ve siyasi liderliğine yaptıklarından sonra bunu yapmak için her türlü nedeni var. Artık İran’ın herhangi birinin baskısı altında savaşı bitireceğine dair hiçbir argüman öne sürmek mümkün değil. İran kaba bir güç haline geliyor. Biz diyoruz ki, bir taraf kaybedene kadar- tamamen teslim olana veya yok edilene kadar- barış görüşmeleri olmayacak.

Radio Sputnik, Escalation Program Sunucusu: Durumun nasıl gelişeceğini bilmiyoruz, ancak Trump’ın bu savaşta kesinlikle bir etkisi olduğunu, ancak her şeyde olmadığını vurgulamak istiyorum. Kendisi sonucun Benjamin Netanyahu’nun elinde olduğunu iddia ediyor, ancak bu gerçeğin sadece bir kısmı. Gerçekte, her şey kimin galip geleceğine ve kimin ilk yenilgiyi kabul edeceğine bağlı. Varsayımsal olarak, İsrail, İran veya ABD şimdi teslim olup çatışmadan çekildiklerini ilan ederse, olayların seyrini kökten değiştirecektir. Bu durumda, net bir kazananın olmadığı “12 günlük savaş” senaryosunun tekrarını mı beklemeliyiz, yoksa bizi başka bir şey mi bekliyor?

Alexander Dugin: Elbette hayır. Aslında, o senaryonun tekrarını beklemiyoruz. Birincisi, İran o zamanlar “demir kubbeyi” gerçekten kırmayı başaramadı. Büyük çaplı saldırılar olmadı ve İran’ın tüm siyasi liderliği öldürülmedi.

ŞİMDİ DEVRİM MUHADIZLARI İKTİDARDA

Böyle bir fırsat vardı ve nispeten iyi niyetli Rahbar Hamenei iktidardaydı. Şimdi oğlu iktidarda, şimdi Devrim Muhafızları iktidarda, şimdi tüm İranlılar -rejime karşı bir şeyleri olanlar bile- İsraillilerin tamamen yok edilmesi için seferber olmuş durumda.

Artık kimin haklı kimin haksız olduğu sorusu yok; İran halkı İsrail’in yok edilmesi gerektiğine inanıyor. Ve bu neredeyse 100 milyonluk bir ülke. Buna Şiileri, direniş güçlerini ve yavaş yavaş uyanan Müslümanları da eklersek, bence bu oldukça ciddi bir faktör.

Trump bu maceraya tamamen kendini adayana kadar Amerika’nın Netanyahu’yu sonuna kadar savunmaya ne kadar kararlı olduğunu söylemek zor. Bu savaşta içeride puan kaybediyor. Küresel ekonomi ciddi tehdit altında ve bu sadece Orta Doğu’da değil. Dubai’den ayrılabilecek herkes çoktan ayrıldı ve ayrılamayanlar da eşyalarını topluyor. Geçtiğimiz hafta yaşananlar bir dönemin sonunu işaret ediyor.

KARA HAREKATININ BAŞARISI İÇİN 6 AYLIK

HAZIRLIKLA 500 BİN- 2 MİLYON ASKER SEFERBER EDİLMESİ LAZIM

Şimdiye kadar Trump, Netanyahu’yu güçlü bir şekilde destekledi ve hatta İran’a kara harekatı tehdidinde bulundu, ancak bunun başarılı olması için en az altı aylık hazırlık ve yarım milyon ile 2 milyon arasında askerin seferber edilmesi gerekir. Bunun ne kadar ciddi olduğunu söylemek zor, ancak Trump’ın ABD’deki desteği hızla düşüyor. Ve bir noktada, ABD ve İsrail’in İran’ın kendisi tarafından tamamen kışkırtılmamış bu saldırgan eylemlerinin yol açtığı çöküş nedeniyle, her şey dünya sisteminin -Trump’ın mali ve siyasi gücünün- bu çöküşünün ne kadar hızlı gelişeceğine bağlı olacak. Bir noktada, “Kazandım” diyebilir. Ancak bu sadece sosyal medyasında belli olacak, çünkü mevcut durumda çıkıp zafer ilan etmenin imkansız olduğu açık.

Radio Sputnik, Escalation Program Sunucusu: Şimdi kimin kazandığını söyleyebilir miyiz?

İRAN KAZANIYOR

Alexander Dugin: Şimdi İran kazanıyor. İran kazanıyor çünkü kaybetmiyor, çünkü yerinde durdu ve İsrail üzerindeki “demir kubbeyi” kırdı. Netanyahu hükümetinde bakanlık yapmış ve büyük bir Müslüman kutsal mekanı olan Mescid-i Aksa’yı havaya uçurma sözü vermiş olan Ben-Gvir’in evi yıkıldı. Hayatta olup olmadığı bilinmiyor: İranlılar hayatta olmadığını söylüyor, ancak adamın “Evim yıkıldı” dediği bir video gördüm.

ABD KAYIPLARI 1000-2000 ARASI

İranlılar İsrail’deki hedefleri, hem de çok önemli hedefleri vuruyor. Bununla kalmayıp, yüksek teknoloji merkezleri de dahil olmak üzere Ortadoğu’daki Amerikan merkezlerinin çoğunu fiilen devre dışı bıraktılar; bölgedeki tüm ABD askeri üslerine saldırdılar- bazen başarılı, bazen başarısız. Her iki taraftaki kayıpların kesin sayısı bilinmiyor: Trump üç kişinin öldüğünü söylerken, İranlılar on binlerce Amerikan askerinin öldüğünü söylüyor. Objektif analistler ABD kayıplarının 1.000 ila 2.000 arasında olduğunu söylüyor, ancak bu tür kayıplara alışkın olmayan Amerikalılar için bunlar yine de devasa sayılar.

İran pes etmedi; Amerikalılar ve İsrailliler onu derhal öldüreceklerine dair söz vermiş olmalarına rağmen, İran yeni bir lider seçti. Trump, İran’daki yeni liderin sadece kendi onayıyla seçileceğini ve tüm İran petrolünün artık ABD’ye ait olduğunu ilan etti, ancak bu artık tüm uluslararası düzenin nihai yıkımı değil: artık güçlü olan haklı. Ve şimdi İran gücünü gösteriyor. İsrail’e ulaştı, Amerikan altyapısına kesin ve cesur bir darbe indirdi, Körfez ülkelerinde hedefleri çok isabetli bir şekilde seçti ve Hürmüz Boğazı’nı bloke ederek küresel ekonominin nabzını etkili bir şekilde baltaladı.

Bu sefer, yaklaşık bir yıl önce gerçekleşen savaşa kıyasla, İran tamamen farklı davranıyor: kararlı, kendinden emin bir şekilde saldırıyor, ciddi hedefler koyuyor ve saldırganla müzakere etme niyeti yok. Ve haklı. Genel olarak, İran şimdi kazanıyor.

10 Mart 2026

• Antalyalı CKD’li Kadınlar NATO’ya meydan okudu
• NATO’YA ŞAİRİN VİCDANI YETER
• Eğitim İş’ten Yusuf Tekin’e tebeşirli protesto
• linkler
• Batı’nın entelektüel tekeli yıkıldı! Akademide Çin devrimi…

İran savaşta pazartesi günü Donald Trump’ın da kabul etmek zorunda kaldığı gibi bütün askeri tahminleri tersine çevirdi. Çatışmanın İsrail-ABD donanması ile İran arasında sınırlı bir askeri karşılaşma olarak kalması bekleniyordu. Ancak Tahran klasik savaş senaryosunu reddederek çatışmayı doğrudan küresel enerji sistemine taşıdı.

İlk gün İsrail ve Batı Asya’daki ABD üsleri hedef alındı. Fakat pazar gününden itibaren savaşın ekseni değişti. İran artık sadece askeri hedefleri değil, Körfez’den Akdeniz’e uzanan petrol ve gaz damarını vuruyor. Tankerlerin isabet alması, limanlarda bekleyen LNG gemilerinin hedef haline gelmesi, kapatılan gaz sahaları, rafinerilerin devre dışı kalması ve üretimin aksamasıyla birlikte çatışma askeri bir kriz olmaktan çıkıp enerji savaşına dönüştü.

Kısacası İran, savaşın ekonomi bombasını devreye sokmuş durumda.

BİRİNCİ STRATEJİK DÜĞÜM

Bu stratejinin merkezi ise dünyanın en kritik boğazlarından biri olan Hürmüz Boğazı. Günlük yaklaşık 20 milyon varil petrolün geçtiği bu dar su yolu küresel enerji sisteminin kalbi sayılıyor. İran Devrim Muhafızları fiilen geçişi durdurmuş durumda. Bölgede yüzlerce ham petrol ve LNG tankeri demirledi, sigorta maliyetleri fırladı, sevkiyat zinciri kırıldı.

Körfez ülkeleri teorik olarak Hürmüz’e alternatif güzergâhlara sahip olsa da kapasite gerçeği farklı bir tablo ortaya koyuyor. Suudi Arabistan’ın Doğu-Batı boru hattı Körfez petrolünü Kızıldeniz’deki Yanbu terminaline taşıyabiliyor ancak mevcut yedek kapasite yalnızca yaklaşık 2,4 milyon varil seviyesinde. Üstelik Yanbu limanı Yemen’deki Husilerin füze ve İHA menzili içinde bulunuyor. Bir başka ifadeyle bypass hattı güvenli değil.

Birleşik Arap Emirlikleri ihracatının yaklaşık yarısını Fuceyre üzerinden Hürmüz’ü atlayarak gönderebilir durumda. Ancak günlük yaklaşık 1 milyon varil petrol yine Körfez’de sıkışmış kalıyor. Küresel piyasa açısından bu bile başlı başına arz şoku anlamına geliyor.

İKİNCİ STRATEJİK DÜĞÜM

Asıl kırılma ise enerji altyapısının doğrudan hedef alınmasıyla başladı. Suudi Arabistan’daki dünyanın en büyük tesislerinden biri olan ve günlük 500 bin varilden fazla kapasiteye sahip Ras Tanura rafinerisi vurularak geçici olarak devre dışı kaldı. Kuveyt’teki Ahmedi rafinerisi hasar aldı, üretim geçici olarak duruldu. Katar’da iki, BAE açıklarında bir enerji sahası hedef alındı. Bahreyn limanında ABD bayraklı bir tanker vuruldu ve daha birçok benzer saldırı düzenlendi. Bu arada İsrail de Doğu Akdeniz’deki Leviathan gaz sahasını kapattı, savaşın ilk günü Bazan petrol rafinerisinin üretimini de askıya almıştı.

Suudi Arabistan, İran, Irak, BAE, Kuveyt ve Katar’dan oluşan Körfez üretim havzası dünya petrolünün yaklaşık yüzde 25’ini, yani günde 20 milyon varilden fazlasını sağlıyor. Bu üretim merkezlerinin ateş altında kalması artık piyasa değil sistem riski yaratıyor. Dolayısıyla mesele petrol fiyatının artması değil, enerji akışının güvenilirliğinin çökmesi.

ZİNCİRLEME KRİZ TAMLAMASI

Analistler Brent petrolün kısa sürede 100 doların üzerine çıkabileceğini, Körfez ihracatının ciddi biçimde kesilmesi halinde fiyatların 120 hatta 130 dolar bandına tırmanabileceğini belirtiyor. Bu seviyeler modern küresel ekonomi için yalnızca pahalı enerji anlamına gelmiyor, zincirleme ekonomik şok demek.

Enerji fiyatlarındaki sıçrama doğrudan dünya çapında benzin ve elektrik maliyetlerini artıracak. Petrol ithalatçısı ekonomilerde enflasyon yeniden kontrolden çıkabilir. Büyük tüketici ülkelerin stratejik petrol rezervlerini piyasaya sürmesi gündeme gelebilir. Ancak rezerv kullanımı kriz çözmez, yalnızca zaman satın alır.

TRUMP İÇİN KABUS SENARYOSU

Savaşın siyasi etkileri ise en az ekonomik sonuçları kadar ağır görünüyor. Petrolün 120 dolar seviyesine yükselmesi Donald Trump açısından tam anlamıyla bir kabus senaryosu anlamına geliyor. ABD’nin 2026 ekonomik planlaması yaklaşık 60 dolar petrol varsayımı üzerine kurulu. Petrol pazartesi açılışta varil başına 83 doları gördü. Fiyatların iki katına çıkması ise Washington’ı Stratejik Petrol Rezervi’ni açmaya zorlayabilir. Bu da ara seçim atmosferine giren ABD’de ekonomik güven anlatısını zedeleyebilir ve Kongre dengelerini değiştirebilecek bir siyasi risk yaratabilir.

AVRUPA YİNE İKİ BİR ATTI

Avrupa cephesinde tablo daha da karmaşık. Rus enerji sisteminden koparıldıktan sonra Avrupa petrol ve gazda ABD, Norveç ve Kazakistan’a daha bağımlı hale geldi. Suudi Arabistan ve Irak ise tamamlayıcı tedarikçi konumunda. Körfez arzının kesintiye uğraması Avrupa’da enflasyonu yeniden yükseltebilir, büyümeyi daha da yavaşlatabilir ve Washington merkezli enerji bağımlılığının ucu tamamen kaçabilir.

EŞİK YAKLAŞIYOR

İran’ın yaptığı hamlenin stratejik anlamı burada ortaya çıkıyor: Tahran savaşın maliyetini küreselleştiriyor. Enerji akışını hedef alarak çatışmayı bölgesel bir askeri krizden küresel ekonomik krize dönüştürüyor. Başka bir ifadeyle İran, savaş alanını cepheden piyasaya taşıdı.

Petrol arzı düşerse ya da akışı kesilirse savaş yalnızca cephede değil, dünyanın her başkentinde hissedilir. Şu anda Batı Asya’da yaşanan tam olarak bu eşiğe yaklaşmış görünüyor. Askeri çatışma artık petrol rejimlerini sarsan, finans piyasalarını kilitleyen ve küresel ekonomik felç riskini büyüten yeni bir aşamaya girmiş durumda.

• Antalyalı CKD’li Kadınlar NATO’ya meydan okudu
• NATO’YA ŞAİRİN VİCDANI YETER
• Eğitim İş’ten Yusuf Tekin’e tebeşirli protesto
• linkler
• Batı’nın entelektüel tekeli yıkıldı! Akademide Çin devrimi…

PROF. DR. AHMET KARATAŞ

Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Biyoloji/Zooloji Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ahmet Karataş, önümüzdeki yılların en büyük sorunlarından biri olacak kuraklığı Aydınlık için kaleme aldı.

DÜNYANAIN İKLİM SAATİ KAÇI GÖSTERİYOR?

Nihayet yılın ilk karı düştü. Niğde’nin ve Türkiye’nin pek çok şehrinin sokakları az da olsa o özlenen beyaza büründü. Ancak yeni yıla girdiğimiz şu günlerde gelen bu yağış, aslında “gecikmiş” bir müjdedir. Normalde çok daha erkenden beklediğimiz karın bu denli gecikmesi, mevsimlerde artık geri dönülemez bir döngü bozukluğu yaşadığımızın kanıtıdır. Kışın yağması gereken kar yağmıyor, ocak ayında denize girilebilecek havalarla karşılaşıyoruz; öte yandan mayıs veya haziran aylarında, doğa tam uyanmışken geç gelen kar yağışlarıyla sarsılıyoruz.

Bu noktada bir kavram karmaşasını düzeltmek gerekir: Bugün popüler kültürde sıklıkla “küresel ısınma” ifadesi kullanılıyor. Oysa bu terim tek başına yaşananları açıklamaya yetmiyor. Bizim karşı karşıya olduğumuz durum, bir ısınmadan çok daha karmaşık olan “küresel iklim değişikliği” ve buna bağlı gelişen şiddetli bir “mevsimsel kayma”dır. Çünkü sadece sıcaklıklar artmıyor; iklimde bir düzensizlik, ani dalgalanmalar ve soğuma atakları da görülüyor. Bu bir sebep değil, Dünya’nın 4,6 milyar yıllık tarihinde defalarca yaşanmış ancak insan eliyle hızı değiştirilmiş bir sonuçtur.

MİLANKOVİC DÖNGÜLERİ VE KARTOPU DÜNYA

Jeolojik kayıtlara baktığımızda, yaklaşık 541 milyon yıl önceki Kambriyen döneminden bugüne, Dünyamızın defalarca “Kartopu Dünya” (Snowball Earth) haline gelerek kutuplardan ekvatora kadar buzlarla kaplandığını, defalarca da tropikal bir sıcaklığa büründüğünü görüyoruz.

Bu devasa iklim saatinin zembereği, Milankovic Döngüleri dediğimiz astronomik hareketlerdir. Dünya’nın Güneş etrafındaki yörüngesinin şekli (eksentrisite), eksen eğikliği ve yalpalaması (presesyon), iklimin binlerce yıllık doğal salınımını belirler. Yani Dünya, insan yokken de ısınıp soğuyordu. Ancak bugün karşı karşıya olduğumuz tabloyu trajik kılan şey, doğanın milyonlarca yıla yaydığı bu değişim hızını, insanoğlunun son 200 yıllık sanayileşme ile akıl almaz bir boyuta taşıması ve dengeyi bozmasıdır.

VOLKANLAR TARİHİN AKIŞINI NASIL DEĞİŞTİRDİ?

Doğal felaketler her zaman iklimi ve beraberinde insanlık tarihini şekillendirmiştir:

• Thera (Santorini) patlaması: MÖ 1600’lerde yaşanan bu olay, gökyüzünü küllerle perdeleyip Mısır’da ürünlerin yetişmemesine sebep olmuştur. Bu kıtlık, antik halkları (Filistinlilerin ataları Pelesetler dahil) “Deniz Kavimleri” göçüyle Türkiye’nin kıyılarına sürüklemiştir.
• Tambora ve yazsız yıl: 1815’teki Tambora patlaması, 1816 yılını dünya genelinde “Yazsız Yıl” yapmış, Avrupa’da büyük ölümlere neden olmuştur.
• 1250’li yılların felaketi: 13. yüzyıldaki volkanik kışlar, Asya’daki kuraklığı tetikleyerek Moğol istilasını hızlandırmış, peşinden gelen veba salgınıyla Avrupa nüfusunu kırıp geçirirken, Osmanlı’nın batı yönündeki ilerleyişini kolaylaştırmıştır.
• Hatta IV. Murad döneminde (17. yy), “Küçük Buzul Çağı”nın en sert döneminde İstanbul Boğazı’nın donacak kadar soğuması, bu küresel dalgalanmaların bizim topraklarımızdaki en somut hafızasıdır.

NÜFUS BASKISI VE HIZLANDIRILMIŞ YOK OLUŞ

1800’lü yılların sonunda ancak 1 milyara ulaşan dünya nüfusu, bugün 8 milyarı aşmıştır. Bu devasa artış, doğanın milyonlarca yıllık sermayesini sadece bir iki yüzyılda tüketmemize neden oluyor. Doğal süreçte bir canlı türünün ömrü 1 ila 10 milyon yıl iken; biz son 500 yılda türlerin yok olma hızını 300 ila 1000 kat artırdık. Türkiye genelinde şu an 450’den fazla türümüzün tehdit altında olması, yaşadığımız bu biyolojik krizin en net göstergesidir.

BÖLGE BÖLGE KURUMANIN ANATOMİSİ VE YANLIŞ SU YÖNETİMİ

Konya-Tuz Gölü Havzası artık ‘su azlığı’ değil ‘tamamen yok oluş’ noktasına gelmiştir. Ege’nin devasa Göl Marmarası, son yıllarda gözlerimizin önünde tamamen kuruyarak bir tarım arazisine dönüştürüldü.

Bölge bölge kurumanın anatomisi ve yanlış su yönetimi

Tersakan Gölü

İklimdeki düzensizlik ve mevsimsel kaymalar kapımızdayken, asıl büyük darbeyi su kaynaklarımızı kullanma biçimimizle alıyoruz. Türkiye genelinde göllerimiz sadece “yağış azlığı” nedeniyle kurumuyor; onları biz, yanlış tarım politikaları ve kontrolsüz sanayi kullanımıyla adeta “damarından çekerek” bitiriyoruz.

İÇ ANADOLU: BİR HAVZANIN SESSİZ VEDASI

Konya-Tuz Gölü Havzası, Türkiye’nin en dramatik su kaybını yaşıyor. 2025 yılı itibarıyla durum, artık “su azlığı” değil “tamamen yok oluş” noktasına gelmiştir.

♦ Bolluk ve Tersakan Gölleri: Son bir yıl içinde bu göller tamamen kurudu. Bir zamanlar flamingoların üreme alanı olan bu sığ suların yerinde artık tuzlu toz bulutları yükseliyor.

♦ Düden Gölleri: Küçük Düden tamamen kurudu. Büyük Düden ise sadece Kulu Arıtma Tesisi’nden gelen az miktardaki atık su sayesinde “ıslak” görünüyor. Doğal bir sulak alanın varlığından bahsetmek artık imkânsız.

♦ Eşmekaya Sazlığı: Bir zamanlar devasa bir ekosistem olan bu alan, baraj inşası ve yeraltı sularının çekilmesiyle tamamen mera haline geldi, hafızalardan siliniyor.

♦ Çavuşçu Gölü (Ilgın): 2025 yılında kuruyan göller listemize maalesef Ilgın’daki bu önemli rezervuar da eklendi.

♦ Ereğli Sazlıkları: Çok değil, 40-50 yıl öncesine kadar bir ucu Karaman yolunda bir ucu Niğde yakınlarında olan Ereğli Sazlıkları, bugün tamamen kurudu. Son kalıntıları Ereğli’nin Karaman çıkışında kalan birkaç küçük alan.

♦ Meke Maarı olarak da adlandırılan krater gölleri: “Dünyanın nazar boncuğu” adıyla bilinirdi. Bugün tarihi fotoğraflarla hatırlıyoruz. Şu an 20-30 yaşındakiler ve daha gençler hiç göremedi bile.

Eğridir Gölü

EGE VE AKDENİZ: GÖLLER YÖRESİ’NİN SONU MU?

♦ Göl Marmara (Manisa): Ege’nin bu devasa gölü, son yıllarda gözlerimizin önünde tamamen kuruyarak bir tarım arazisine dönüştürüldü. Ekosistem tamamen çöktü.

♦ Akşehir ve Eber: Akşehir Gölü yıllar önce kurumuştu; onu besleyen Eber Gölü’nde ise su seviyesi can çekişiyor.

Afyonkarahisar’da korkutan manzara: Eber Gölü artık “Kayık Mezarlığı”

Afyonkarahisar sınırları içinde yer alan Eber Gölü’nde su seviyesinin düşmesiyle çok sayıda kayık karaya oturdu. Göl kıyısında çürümeye başlayan teknelerin oluşturduğu görüntü, bölgedeki kuraklık tehlikesini gözler önüne serdi. (Gif’in üzerine tıklayınız)

♦ Eğirdir ve Beyşehir: Türkiye’nin en büyük tatlı su rezervleri olan bu iki gölde, su seviyesi kritik eşiğin çok altına indi. Tarımsal sulama baskısı, bu göllerin kendini yenileme kapasitesini yok ediyor.

♦ Acıgöl, Salda ve Kovada: Bu doğa harikalarında da su sıkıntısı had safhada. Özellikle Burdur ve Denizli arasındaki Acıgöl’ün sodyum sülfat işletmeciliği ve yeraltı suyunun çekilmesi nedeniyle aynalama alanı dramatik ölçüde daraldı.

BATIDAN KARADENİZ’E: KİRLİLİK VE SIĞLAŞMA KISKACI

♦ İznik ve Uluabat: Marmara Bölgesi’nin bu iki devi hem sanayi kirliliği hem de sığlaşma ile boğuşuyor. Uluabat Gölü, sediment birikimi ve su seviyesindeki azalma nedeniyle ekolojik fonksiyonlarını yitirmek üzere.

♦ Karadeniz ve Trakya: Karadeniz bölgemizde İç Anadolu’daki gibi büyük ölçekli göl kurumaları yaşanmasa da su seviyelerinde belirgin düşüşler gözleniyor. Trakya’da ise İğneada Longozları içindeki Hamam ve Pedina gibi hassas göller, denizle olan o narin dengesini kaybetme riskiyle karşı karşıya.

NEREDE HATA YAPIYORUZ?

Buradaki temel sorun sadece “doğa” değil, bizim tercihlerimizdir.

1. Vahşi sulama ve ürün deseni: Şeker pancarı, mısır ve özellikle de inanılmaz su tüketen yonca gibi bitkilerin, su fakiri İç Anadolu’da yeraltı sularıyla yetiştirilmesi intihardır.

2. Derelerin hapsedilmesi: Derelerin üzerine kurulan baraj ve göletler, suyu dere yatağında tutmak yerine geniş yüzeylere yayıyor. Bu da sığlaşan suyun güneş altında çok daha hızlı buharlaşmasına neden oluyor. Yani barajlar, suyu biriktirirken aslında bir yandan da atmosfere daha hızlı “kaçırıyor”.

3. Sanayi ve madencilik: Sadece tarım değil; maden ocakları ve sanayi tesisleri de bölgenin yeraltı su tabakasını (akiferleri) hızla boşaltıyor.

Artan dünya nüfusu (8 milyarın üzerinde) ve sanayileşme hızı, doğanın milyonlarca yılda biriktirdiği su sermayesini son 200 yılda tüketmemize yol açtı.

BİYOLOJİK BİR SOYKIRIM VE KAYBETTİĞİMİZ ‘ENDEMİK’ EVLATLAR

Dünyada türlerin doğal yok oluş hızı son 500 yılda tam bin kat arttı. Bu durum, Türkiye’nin biyolojik zenginliği için artık bir ‘alarm’ değil, ‘can pazarı’ evresidir. Türkiye genelinde 450’den fazla türümüz ‘Kırmızı Liste’de, yani yok olma tehdidi altındadır.

İnsanoğlu, yeryüzündeki 4,6 milyar yıllık serüvenin son figüranı olmasına rağmen, sahneye çıktığı andan itibaren doğanın dengesini en hızlı bozan aktör oldu. National Geographic ve TÜBA bünyesinde yayımlanan çalışmalarımızda da vurguladığımız üzere; dünyada türlerin doğal yok oluş hızı son 500 yılda tam bin kat arttı. Bu durum, Türkiye’nin biyolojik zenginliği için artık bir “alarm” değil, “can pazarı” evresidir.

KIRMIZI LİSTE VE DÖNÜŞÜ OLMAYAN YOL

Uluslararası Doğayı Koruma Birliği (IUCN)’nin verilerine göre Türkiye genelinde 450’den fazla türümüz “Kırmızı Liste”de, yani yok olma tehdidi altındadır. Bu sayı sadece kuşlar ya da memelilerle sınırlı değildir; bitkilerden iç su balıklarına kadar geniş bir yelpazeyi kapsar. Ancak en acısı, dünyada sadece Türkiye’de yaşayan ve artık tamamen yok olan, “soyu tükenmiş” kabul edilen dört endemik iç su balığımızdır:

1. Gökçe Balığı (Alburnus akili): Beyşehir Gölü’nün bu nadide üyesi, gölün ekolojik dengesinin bozulması ve yanlış avcılık politikalarıyla artık tarih oldu.
2. İznik İncibalığı (Alburnus nicaeensis): İznik Gölü’nün hafızasından silindi, artık hiçbir ağda ona rastlanmıyor.
3. Gölcük Dişlisazancığı (Aphanius splendens): Isparta Gölcük Gölü’nün kuruması ve kirlenmesiyle dünyadaki tek yuvası yok edildi.
4. Eğirdir İncesaz Balığı (Pseudophoxinus handlirschi): Eğirdir Gölü’nün o meşhur berrak sularının parçasıydı; bugün sadece laboratuvar kavanozlarında birer örnek olarak kaldı.

Prof. Dr. Karataş’ın, kuruyan Düden Gölü’nden geçmiş yıllarda fotoğrafını çektiği uçan ördek / Çıkrıkçın (üstte) ve flamingolar.

“Artık oralarda çamuru zor görüyoruz!”

İNSUYU’NDAKİ SESSİZ ÇIĞLIK: GOBİO İNSUYANUS

Bu dört balığa, bugünlerde bir beşincisinin eklendiği gerçeğiyle yüzleşmek zorundayız. Konya-Cihanbeyli’deki İnsuyu Çayı, dünyada sadece bir balığa ev sahipliği yapıyordu: İnsuyu Kaya Balığı (Gobio insuyanus). Geçtiğimiz yıl bizzat yaptığım saha kontrollerinde, İnsuyu’nun damarlarının tamamen kesildiğini, kaynağın kuruduğunu gördüm. Eğer bir canlının dünyadaki tek yaşam alanı kurumuşsa, o canlı artık yoktur. Resmi kayıtlar henüz bu acı kaybı tescillemese de bilimsel saha gerçeği ne yazık ki budur.

NEDEN KAYBEDİYORUZ?

Bu kayıplar sadece “iklim değişikliği” denilerek geçiştirilemez. Bu, bir biyolojik soykırımdır ve sebepleri çok nettir:

• İstilacı Türler: Ekonomik kaygılarla göllerimize salınan etçil balıklar (levrek, israil sazanı vb.), binlerce yıldır orada yaşayan yerli türlerimizi yiyerek bitirdi.
• Hızlandırılmış Küreselleşme: TÜBA makalemizde ele aldığımız üzere, insanların bilinçli veya bilmeyerek taşıdığı istilacı türler ve hastalıklar, yerel biyotayı (flora ve fauna) kökünden sarsıyor.
• Habitat Parçalanması: Suların kesilmesi, barajlar ve kurutulan sazlıklar, canlıların üreme ve beslenme yollarını tıkadı.

Bugün Hatay Dağ Ceylanı (Gazella gazella), Apollo Kelebeği (Parnassius apollo) ya da Kelaynaklar (Geronticus eremita) için verilen mücadele çok kıymetlidir. Ancak unutmamalıyız ki; bir balık türü, kuruyan bir gölle birlikte yok olduğunda, onu bir daha geri getirme şansımız yoktur. Doğa bir bütün olarak çökmektedir ve biz bu çöküşün tam ortasındayız.

GELECEĞİN SAVAŞI: SU STRATEJİSİ VE TASARRUF YALANLARI

Bugün, tarımsal sulamaya ihtiyaç duymadığımız şu soğuk kış günlerinde, Niğde’ye kar yağarken, ‘vakit var’ diyerek şimdiden radikal kararlar almalıyız. 2026 yazını bekleyip sular kesildiğinde şikâyet etmek çözüm değildir. Herkes, ulusal bir ‘Su Bekâ Stratejisi’ etrafında birleşmelidir.

İklimdeki düzensizlik ve göllerimizdeki dramatik çekilme karşısında her yıl televizyonlarda ve sosyal medyada benzer sloganlar duyuyoruz: “Dişinizi fırçalarken musluğu kapatın!”, “Banyo yerine duş alın!” Şüphesiz ki bireysel duyarlılık ve su tasarrufu ahlâkı çok kıymetlidir; ancak toplam su tüketimi tablosuna baktığımızda, bu çağrıların buzdağının sadece görünen küçük bir kısmına hitap ettiğini görüyoruz. Türkiye’nin su krizini evdeki musluklardan ziyade, tarladaki fıskiyelerde, fabrikanın borularında ve yanlış planlanmış barajlarda aramalıyız.

JEOLOJİK BİR GÖZ KIRPMASI: 1 MİLYARDAN 8 MİLYARA

Burada asıl büyük resmi görmek için rakamlara bakmak zorundayız. İnsanlık tarihinin binlerce yılı boyunca oldukça yavaş artan dünya nüfusu, ilk kez 1804 yılında 1 milyar sınırını aşmıştır. Ancak asıl çarpıcı olan şudur: milyarlarca yıllık dünya tarihinde 1 milyara ulaşmak binlerce yıl sürmüşken; 1 milyardan 8 milyara çıkışımız sadece 220 yıl gibi bir sürede gerçekleşmiştir. Bu durum, jeolojik açıdan sadece bir “göz kırpması” kadar kısa bir süredir. İşte bu ani ve devasa nüfus patlaması, doğanın milyonlarca yılda biriktirdiği yeraltı su rezervlerini (akiferleri) son 200 yılda acımasızca tüketmemize yol açmıştır. Maden ocaklarından tekstil fabrikalarına kadar devasa bir çark, toprağın altındaki o “kadim emaneti” hızla boşaltmaktadır.

TARIMDA İNTİHAR: SUYA GÖRE DEĞİL KÂRA GÖRE ÜRÜN

Türkiye’de kullanılan suyun yaklaşık yüzde 75-80’i tarımsal sulamaya gitmektedir. Buradaki asıl büyük yanlış, su fakiri olan İç Anadolu gibi bölgelerde şeker pancarı, mısır, ayçiçeği ve hepsinden daha fazla su tüketen yonca gibi bitkilerin ekilmesidir. Çiftçimiz, yeraltı suyunu bitmeyecek bir hazine sanarak her geçen yıl daha derine sondaj vurmakta, bu da obrukların oluşmasına ve yeraltı su tabakasının çökmesine neden olmaktadır.

Daha vahimi, derelerimizi barajlara hapsederek “suyu tuttuğumuzu” sanıyoruz. Oysa su, dere yatağında akarken olan yüzey alanından çok daha fazlasına baraj gölü haline geldiğinde kavuşur. Genişleyen yüzey ve sığlaşan yapı, güneş ışınlarının etkisiyle buharlaşma hızını dramatik şekilde artırır. Yani biz suyu biriktirelim derken, aslında onu atmosfere daha hızlı “kaçırıyoruz”.

ÖNÜMÜZDEKİ YÜZYILIN SAVAŞLARI: MAVİ ALTIN

Geçen yüzyılın savaşları petrol ve enerji kaynakları üzerinden yürütüldü. Ancak içinde bulunduğumuz yüzyılın ve geleceğin asıl stratejik beka meselesi “su” olacaktır. Sınır aşan sular, kuruyan havzalar ve azalan tatlı su kaynakları, ülkeler arasındaki en büyük gerilim hattını oluşturacaktır. Bu bir kehanet değil, bilimsel ve siyasi bir projeksiyondur. Suya hükmeden, geleceğe hükmedecektir.

HAZIR KIŞ MEVSİMİNDEYKEN…

Bugün, tarımsal sulamaya ihtiyaç duymadığımız şu soğuk kış günlerinde; Niğde’ye kar yağarken,

“vakit var” diyerek şimdiden radikal kararlar almalıyız. 2026 yazını bekleyip sular kesildiğinde şikâyet etmek çözüm değildir. Siyasilerimizden sanayicimize kadar herkes, ulusal bir “Su Bekâ Stratejisi” etrafında birleşmelidir. Aksi takdirde, gelecekteki savaşlar sadece uzak coğrafyalarda değil, bizim kurumuş dere yataklarımızda başlayacaktır.

BİR UYANIŞ ÇAĞRISI DOĞAYLA UZLAŞMAYA MECBURUZ

Siyasilerimiz, bilim insanlarımız ve sivil toplum kuruluşları bir araya gelerek seçim dönemlerini aşan, partiler üstü bir ‘Ulusal Su Anayasası’ oluşturmalıdır. Diş fırçalarken musluğu kapatmak elbet bir erdemdir ancak asıl kurtuluş, devasa sanayi çarklarını doğanın ritmine uygun hale getirmektir.

Bugün Niğde’de karın o masum beyazlığına bakarken, aslında oldukça derin ve sarsıcı bir tabloyu muhakeme ettik. Jeolojik devirlerden, volkanik patlamaların tarihin akışını nasıl değiştirdiğinden başladık; kuruyan göllerimize ve bizzat yok oluşuna şahitlik ettiğimiz endemik balıklarımıza kadar geldik. Peki, bu karamsar tabloyu değiştirmek mümkün mü? Evet, ancak bu sadece “yağmur duasına çıkarak” değil, doğanın kadim yasalarına yeniden uyum sağlayarak mümkündür.

SU VERİMLİLİĞİ: SLOGANDAN STRATEJİYE

Türkiye’nin su yönetiminde köklü bir zihniyet devrimine ihtiyacı vardır. Artık “suya göre tarım” bir tercih değil, hayatta kalma şartıdır. İç Anadolu’nun kalbinde, milyonlarca yıldır orada olan yeraltı sularını çekip mısır veya yonca sulamak, geleceğin suyunu bugünden çalmaktır. Havza bazlı planlama ile suyun bol olduğu yerlerde su yoğun ürünler, suyun kısıtlı olduğu yerlerde ise kuraklığa dayanıklı yerel türler teşvik edilmelidir. Ayrıca, vahşi sulama yöntemleri tamamen terk edilmeli ve kapalı devre basınçlı sulama sistemlerine devlet eliyle hızla geçilmelidir.

SADECE ÇİFTÇİ DEĞİL SANAYİ DE DEĞİŞMELİ

Su krizi sadece tarımın sırtına yüklenemez. Sanayi tesisleri ve maden ocakları için “gri su” kullanımı, yani atık suların geri dönüştürülerek yeniden sisteme kazandırılması bir tercih değil, yasal bir zorunluluk olmalıdır. Şehirleşme politikalarımızda ise “yağmur suyu hasadı” gibi kadim ve basit yöntemleri modern mimariye entegre etmemiz, betonlaşan kentlerin yeraltı sularını beslemesini sağlamamız şarttır.

BİYOLOJİK MİRASIN KORUNMASI: GİDENLERİ GERİ GETİREMEYİZ

Kaybettiğimiz Gökçe Balığı (Alburnus akili) veya İnsuyu Kaya Balığı (Gobio insuyanus) gibi türler bize şunu öğretti: Ekosistem bir zincirdir ve kopan bir halka, tüm yapıyı sarsar. Kırmızı listemizdeki 450’den fazla türümüzü korumak, sadece o canlıları değil, bizzat kendi yaşam kalitemizi ve gıda güvenliğimizi korumaktır. Çıldır Gölü’nde buzun tekrar güvenle kalınlaşmasını, Van Gölü’nün kuzeyindeki Erçek ve Arin göllerinin canlanmasını istiyorsak; havzadaki her türlü beşerî baskıyı, özellikle yeraltı suyu kullanımını minimize etmeliyiz.

BİR ‘SU ANAYASASI’ ŞART

Bugün, suyun tarımsal amaçla kullanılmadığı bu soğuk kış günleri, en büyük düşünme fırsatımızdır. Siyasilerimiz, bilim insanlarımız ve sivil toplum kuruluşları bir araya gelerek, seçim dönemlerini aşan, partiler üstü bir “Ulusal Su Anayasası” oluşturmalıdır. 1800’lerin başında sadece 1 milyar olan nüfusun, jeolojik bir göz kırpması kadar kısa sürede 8 milyarı geçtiği bu dünyada, kaynaklar artık sonsuz değildir.

Gelecekteki savaşlar petrol veya toprak için değil, bir bardak temiz su için çıkacaksa; biz bugün göllerimize, derelerimize ve yeraltı sularımıza sahip çıkarak en büyük milli savunma hamlemizi yapmalıyız. Diş fırçalarken musluğu kapatmak elbet bir erdemdir ancak asıl kurtuluş; devasa sanayi çarklarını ve tarım desenimizi doğanın ritmine uygun hale getirmektir.

Unutmayalım: Doğa bizden intikam almaz, doğa sadece kendi yasalarını uygular. Biz o yasalara uyarsak var oluruz, inatlaşırsak kuruyan göllerimiz gibi sadece tarih kitaplarında birer hatıra olarak kalırız. -BİTTİ-

Karataş, artık iyice kuruyan Sultansazlığı’nda.

Bir coğrafyanın vasiyeti

Geriye dönüp baktığımızda Anadolu ve Trakya, sadece bir kara parçası değil; binlerce yıldır medeniyetleri emziren, sularıyla hayat veren canlı bir organizmadır. Ancak bugün bu organizmanın damarları birer birer kuruyor. Geçmişte tarım alanı açmak gayesiyle kurutulan Hatay’daki Amik Gölü ve Antalya Elmalı’daki Avlan Gölü gibi devasa ekosistemlerin kaybı, bize bir gerçeği çok acı öğretti: Doğadan aldığımız her metrekare sulak alan, aslında geleceğimizden çaldığımız birer iklim sigortasıdır. Maraş’taki Gavur Gölü ve Konya’daki Suğla Gölü örneklerinde olduğu gibi, kurutulan her göl bugün yaşadığımız o kavurucu toz fırtınalarının, bozulan nem dengesinin ve düzensiz yağışların ana sebebidir.

Bugün Konya-Cihanbeyli’deki İnsuyu Çayı’nda son nefesini veren o küçük kaya balığının (Gobio insuyanus) sessizliği, aslında hepimizin geleceğine dair bir çığlıktır. Doğa, milyarlarca yıllık sabrıyla bize bir şans daha veriyor. Bu kışın karı, toprağın altında uyuyan tohumlar ve henüz tamamen kurumamış olan yeraltı su rezervlerimiz, bizim son kalemizdir.

VAKİT, MAVİYE SAHİP ÇIKMA VAKTİDİR

Bizler bu coğrafyanın sadece bugünkü sakinleri değil, aynı zamanda yarınki sahiplerinin de emanetçileriyiz. Bilimsel veriler, jeolojik döngüler ve saha gözlemleri tek bir noktada birleşiyor: Su biterse, hayat biter. Gelecek nesillere; “Bir zamanlar buralarda göller vardı” diye hüzünlü masallar anlatmak yerine; onlara masmavi parlayan Hazar, Eğirdir, Beyşehir ve Çıldır göllerini yaşayan birer miras olarak bırakmalıyız.

Resmiyetin ve hukukun ötesinde, bu bir “vicdan ve beka” meselesidir. Türkiye’nin mavi gözleri olan göllerimizi kendi ellerimizle kör etmeyelim. Şehirlerimizdeki musluktan tarladaki fıskiyeye kadar her damlada, o kurumuş göl yataklarının sızısını hissederek hareket edelim. Unutmayın, doğayla inatlaşan hiçbir medeniyet ayakta kalamamıştır. Bizim yolumuz doğayla inatlaşmak değil, onun kadim ritmine yeniden eşlik etmek olmalıdır.

Güzel ülkemiz Türkiye’nin suları yeniden gür akana, göllerimiz tekrar kuş çığlıklarıyla dolana dek bu muhasebe bitmeyecektir.

HENÜZ GEÇ DEĞİLKEN

Okura not: Bu yazı dizisinde paylaşılan tüm bilgiler; National Geographic ve TÜBA bünyesinde yayımlanan bilimsel makalelerimiz ile 1990 yılından itibaren 2025 yılına kadar uzanan güncel saha gözlemlerimize dayanmaktadır. Amik, Avlan, Gâvur ve Suğla gibi kurutulan göllerimiz, tarımsal amaçlı yapılan yanlış müdahalelerin tarihimizdeki en somut göstergeleridir. Bir zamanlar “dünyanın nazar boncuğu” olarak anılan Meke Maarı ve Nasrettin Hocamızın o meşhur Akşehir Gölü, bugün bu yanlış gidişatın bedelini en ağır şekilde ödeyenlerdendir. Çözüm; günübirlik kâr hırsında değil, doğanın ritmiyle uyumlu ulusal bir su stratejisindedir.

• Antalyalı CKD’li Kadınlar NATO’ya meydan okudu
• NATO’YA ŞAİRİN VİCDANI YETER
• Eğitim İş’ten Yusuf Tekin’e tebeşirli protesto
• linkler
• Batı’nın entelektüel tekeli yıkıldı! Akademide Çin devrimi…

• Antalyalı CKD’li Kadınlar NATO’ya meydan okudu
• NATO’YA ŞAİRİN VİCDANI YETER
• Eğitim İş’ten Yusuf Tekin’e tebeşirli protesto
• linkler
• Batı’nın entelektüel tekeli yıkıldı! Akademide Çin devrimi…

GÖKTUĞ ÇALIŞKAN

Eğer biz, ‘Bize ne Mali’den, Nijer’den?’ deme gafletine düşersek, yarın o coğrafyada pişen zehirli aşı, kendi soframızda bulmamız işten bile değildir. Sahadaki mevcudiyetimiz, sadece bugünü kurtarmak için değil, istikbalimizi teminat altına almak içindir.

Akdeniz’in sularında kopan fırtınaların sebebini yalnızca kuzeyin jeopolitik fay hatlarında arayanlar, asıl tehlikenin çok daha derinlerde, Afrika’nın “Sahel” olarak bilinen o uçsuz bucaksız kurak kuşağında sessizce büyüdüğünü görememektedir.

Türkiye’de dış politika okumaları ekseriyetle yakın havzamız olan Suriye, Irak veya Doğu Akdeniz eksenine hapsolsa da devlet aklının görmesi gereken hakikat şudur: Anadolu’nun güvenliği, Hatay’dan veya Trablus’tan değil; Bamako’dan, Niamey’den ve N’Djamena’dan başlamaktadır.

Zira bugün küresel güç mücadelesinin güç merkezi, Pasifik’ten ziyade Afrika’nın kalbine kaymıştır. Ve bu mücadele, Türkiye’nin son yıllarda ilmek ilmek ördüğü “Mavi Vatan” doktrinini güneyden kuşatmayı hedefleyen sinsi bir planı ihtiva etmektedir. Libya ile imzaladığımız deniz yetki alanları anlaşmasıyla Akdeniz’deki oyunu bozan Türkiye’ye karşı, şimdi Sahra altından, yani Libya’nın “arka bahçesinden” yeni bir cephe açılmak istenmektedir. Bu, alelade bir terör meselesi değil, Türkiye’nin stratejik derinliğini hedef alan çok katmanlı bir beka sorunudur.

LİBYA’NIN YUMUŞAK KARNI VE ‘KUŞATMA’ PLANI

Libya, Türkiye’nin Doğu Akdeniz’deki varlığının kilit taşıdır. Ancak Libya’nın güvenliği, sadece Akdeniz kıyısındaki Trablus veya Misrata’da sağlanamaz. Libya’nın güney sınırları, Sahel kuşağındaki kaosun doğrudan sirayet ettiği, kontrolsüz bir geçiş hattıdır. Çad, Nijer ve Sudan üçgeninde yaşanan her otorite boşluğu, Fezzan bölgesini istikrarsızlaştırmakta ve nihayetinde Libya’daki Türk varlığını tehdit etmektedir.

Emperyal güçlerin, bilhassa Afrika’da nüfuzunu kaybeden Fransa’nın ve kıtada nüfuz alanını genişleten diğer küresel aktörlerin hamleleri dikkatle irdelendiğinde, Libya’nın güneyinde bir “ateş çemberi” oluşturulmaya çalışıldığı görülmektedir. Bu ateş çemberi, Türkiye’nin Afrika ile kurduğu köprüyü kesmek, Libya Ulusal Birlik Hükümetini güneyden sıkıştırarak zayıflatmak ve Türkiye’yi tekrar Anadolu’ya hapsetmek gayesini gütmektedir.

Sahel’deki askeri darbeler ve akabinde gelen yönetim krizleri sadece yerel iktidar kavgaları olarak okunamaz. Bu hadiseler, devlet otoritesinin buharlaştığı, sınırların manasını yitirdiği ve terör örgütlerinin “devletleşmeye” başladığı bir süreci tetiklemiştir. İşte bu noktada, Türkiye’nin “Kalkan” stratejisi devreye girmek zorundadır. Zira Libya’nın güneyi düşerse, Akdeniz’deki kazanımlarımızı muhafaza etmek, dünden çok daha müşkül bir hale gelecektir. Bu kuşatma, konvansiyonel ordularla değil narko-terör şebekeleri, paralı askerler ve etnik milisler eliyle yani “hibrit savaş” yöntemleriyle yürütülmektedir.

VEKALET SAVAŞLARININ YENİ SAHASI: TERÖR VE İSTİHBARAT SARMALI

Sahadaki manzara, modern zamanların en karmaşık istihbarat savaşlarına sahne olmaktadır. Bölge, DEAŞ ve El-Kaide türevi örgütlerin cirit attığı bir arenaya dönüşmüştür. Ancak bu örgütleri sadece “radikal gruplar” olarak tasnif etmek meselenin nirengi noktasını kaçırmak olur. Bu yapılar, uluslararası güçlerin birbirine karşı kullandığı, gerektiğinde silahlandırıp sahaya sürdüğü birer “maşa” hüviyetindedir.

Özellikle Batı Afrika’dan Libya kıyılarına uzanan uyuşturucu ve insan kaçakçılığı rotaları, terörün ana finansman kaynağıdır. Bu rotaların kontrolü için verilen mücadele aslında bölgenin siyasi geleceğini belirlemektedir. Türkiye’nin burada karşı karşıya olduğu tehdit bu narko-terör otoyolunun Libya üzerinden Avrupa’ya ve hatta Türkiye’ye uzanma ihtimalidir. Kaosun mimarları, bu hattı açık tutarak hem bölge ülkelerini istikrarsızlaştırmakta hem de Türkiye’nin “istikrar sağlayıcı” rolünü baltalamaya çalışmaktadır.

Dahası, özel askeri şirketlerin bölgedeki varlığı, denklemi daha da girift bir hale getirmektedir. Bu yapıların sunduğu geçici askeri çözümler, görünürde Batı karşıtı bir blok oluşturmayı hedeflese de kalıcı devlet inşası ve kurumsal güvenlik için yeterli değildir. Türkiye ise bu “yağma düzeninin” karşısına, devlet kapasitesini artıran, ordu ve polis teşkilatlarını eğiten kurumsal bir yapıyla çıkmaktadır. Ankara’nın farkı da buradadır. Bizler kaos ihraç etmiyor, nizam tesis ediyoruz. Lakin bu nizamın inşası, istihbarat örgütlerinin (bilhassa MİT’in) sahadaki görünmez ama tesirli faaliyetleriyle mümkündür. Sahel’deki her bir aşiret liderinin, her bir yerel aktörün kiminle irtibatlı olduğunu bilmek bugün bir lüks değil, güvenlik bürokrasimiz için bir mecburiyettir.

ANKARA’NIN STRATEJİK SABRI VE ‘ÖNLEYİCİ MÜDAHALE’ ZARURETİ

Türkiye, Afrika politikasında hamasetten uzak, rasyonel ve “stratejik sabır” üzerine kurulu bir yol izlemektedir. Ancak sabır, atalet demek değildir. Gelinen noktada, tehdidi sınırlarımıza dayanmadan, kaynağında bertaraf edecek bir “önleyici müdahale” konseptine ihtiyaç duyulmaktadır. Bu müdahale, illaki askeri bir harekât manasına gelmez. Bilakis, savunma diplomasisi, istihbarat iş birliği ve ekonomik kalkınma modellerinin eşgüdümlü kullanımıyla hayata geçirilecek bir doktrindir.

Bugün Mali, Nijer ve Burkina Faso’nun kurduğu Sahel Devletleri İttifakı (AES) gibi yeni oluşumlar, Batı’nın dayatmalarına karşı bir başkaldırıyı temsil etmektedir. Türkiye, bu yeni bloklaşmada “üçüncü yol” olarak kendini konumlandırmayı başarmıştır. Ne Fransa’nın sömürgeci kibrine ne de tek taraflı yeni askeri bağımlılıklara meyletmeyen Afrikalı liderler için Türkiye, “egemenliğe saygı duyan ortak” olarak temayüz etmektedir.

Kamuoyunun şu hususu net bir şekilde idrak etmesi elzemdir: Türk SİHA’larının Sahel semalarında süzülmesi, sadece ticari bir başarı değildir. O SİHA’lar, aynı zamanda Libya’nın güney kanadını koruyan, terör koridorlarını gözetleyen ve Türkiye’nin “uzak savunma hattını” tahkim eden stratejik unsurlardır. Ankara, Somali’de kurduğu askeri üs ve eğitim modelini Sahel kuşağına da adapte ederek Afrika’nın güvenliğini “kendi güvenliği” olarak addettiğini dosta düşmana ilan etmelidir. Zira Afrika’nın güvenliği çökerse, ortaya çıkacak göç dalgası ve terör tsunamisi, Akdeniz’i bir barış denizi olmaktan çıkarıp bir kriz havzasına dönüştürecektir.

NETİCE-İ KELAM: İSTİKBAL BAMAKO’DAN GÖRÜNÜR

Tarih bize öğretmiştir ki, büyük devletler savunma hatlarını kendi sınırlarının çok ötesinde kurar. Ecdadımız Osmanlı’nın Fizan’a kadar uzanan ilgisi, kuru bir cihangirlik davası değil, bir jeopolitik zorunluluktu. Bugün de ahval aynıdır. Türkiye Yüzyılı vizyonu, sadece Anadolu kıtasına hapsolarak gerçekleştirilemez. Afrika’nın kalbindeki bu sancılı dönüşüm, Türkiye için hem büyük bir risk hem de tarihi bir fırsattır.

Eğer biz, “Bize ne Mali’den, Nijer’den?” deme gafletine düşersek, yarın o coğrafyada pişen zehirli aşı, kendi soframızda bulmamız işten bile değildir. Devlet aklımız, bu kuşatma planını görmüş ve hamlelerini buna göre yapmıştır. Sahadaki mevcudiyetimiz, sadece bugünü kurtarmak için değil, istikbalimizi teminat altına almak içindir.

Sonuç olarak Akdeniz’deki Mavi Vatan’ın muhafazası, Sahra’daki “Kumdan Kalenin” sağlam tutulmasına bağlıdır. Türkiye, güvenlik mimarisini güneyden zorlayan bu ellere karşı, demir bir yumruk gibi değil ama akıllı bir güç olarak sahada kalmaya devam edecektir. Zira bayrağımızın gölgesi ne kadar uzağa düşerse vatan toprağı o kadar emniyette olacaktır.

Kaynak: Aydınlık

• Antalyalı CKD’li Kadınlar NATO’ya meydan okudu
• NATO’YA ŞAİRİN VİCDANI YETER
• Eğitim İş’ten Yusuf Tekin’e tebeşirli protesto
• linkler
• Batı’nın entelektüel tekeli yıkıldı! Akademide Çin devrimi…