Bu köşede önceki yazılarımızda Hızır inancının teolojik çerçevesini ele almış, Kur’an kıssalarından tasavvufî yorumlara uzanan çizgide Hızır’ın anlamını değerlendirmiş ve özellikle Alevî-Bektaşi kaynaklarında Hz. Hızır anlayışının nasıl şekillendiğini ortaya koymuştuk. Ab-ı hayat içtiğine, ölümsüz olduğuna, darda kalanların imdadına yetiştiğine inanılan Hızır’ın tarihsel ve inançsal boyutunu irdelemiştik.

Bugün ise meseleyi başka bir yerden ele almak istiyorum.

Bizdeki Hızır’ın ab-ı hayat içmesi ve ölümsüzlüğü, sadece biyolojik bir süreklilik olarak okunamaz. Asıl ölümsüzlük, insanın içindeki iyilik iradesidir. İnsanlık sürdükçe sürecek olan şey, bir beden değil; paylaşma ve dayanışma bilincidir. Hızır dediğimiz hakikat, ruhumuzdaki o diri özdür.

ÖLÜMSÜZ OLAN BİR KİŞİ DEĞİL, BİR BİLİNÇTİR

Hızır’ın ölümsüzlüğü, zamandan ve mekândan bağımsız bir bilinç hâlidir. Bir insanın zor anında yanında beliren, hiçbir karşılık beklemeden el uzatan, karanlık bir anı aydınlatan tutumdur bu. Bu nedenle Hızır’ı yalnızca tarihsel ya da metafizik bir şahsiyet olarak görmek eksiktir.

Asıl soru şudur:

Hızır bir kişi midir, yoksa bir ahlâk biçimi midir?

Eğer Hızır’ı sadece dışarıdan gelecek bir kurtarıcı olarak düşünürsek, onu pasif bir beklentinin nesnesine dönüştürürüz. Oysa Anadolu irfanı, Hızır’ı hayatın içinden konuşur. Darda olanın “Yetiş ya Hızır!” diye seslenmesi, aslında insanın insana çağrısıdır.

Ab-ı hayat, insanın insanla kurduğu dayanışma ilişkisidir. Bu ilişki sürdükçe Hızır da yaşayacaktır.

BOZATLI HIZIR’I YENİDEN DÜŞÜNMEK

Halk anlatılarında boz atına binmiş bir figür çıkar karşımıza. Ansızın yetişir, çözülmez sanılan düğümü çözer, çıkışsız görünen yerde bir kapı aralar. Bu sembol, aslında olağanüstü bir varlığı değil; olağanüstü bir tutumu temsil eder.

Hızır, gerektiğinde hakkı savunan bir yurttaşın cesaretinde, gerektiğinde bilgisini paylaşan bir uzmanın sorumluluğunda, gerektiğinde yalnız bırakılmak istenen birinin yanında dimdik duran insanın tavrında ortaya çıkar. Kimi zaman bir kapıyı çalmak, kimi zaman bir haksızlığa itiraz etmek, kimi zaman da birinin yükünü paylaşmak… İşte boz atın nal sesleri tam da burada duyulur.

BEKLEYİŞ KÜLTÜRÜ VE SORUMLULUK

Toplum olarak en büyük zaaflarımızdan biri maalesef bir kurtarıcı bekleme alışkanlığıdır. Bir gün birileri gelecek ve sorunları çözecek/ adaleti sağlayacak/ düzeni değiştirecek… Bu düşünce insanı edilgenleştirir.

Oysa Hızır’ı beklemek değil, Hızır olmak gerekiyor.

Paylaşma ve dayanışma, dışarıdan gelecek mucizelerle değil içeriden yükselen sorumluluk duygusuyla mümkündür. Eğer bir mahallede insanlar birbirinin halinden haberdarsa, eğer bir işyerinde kimse yalnız bırakılmıyorsa, eğer bir toplumda haksızlık karşısında suskunluk hâkim değilse orada Hızır bilinci vardır.

HERKES BİR BAŞKASININ HIZIR’IDIR

İnsan, başkalarıyla var olur. Hayat dediğimiz ağ, görünmeyen bağlarla örülüdür. Birinin bilgisi, diğerinin emeğiyle birleşir; birinin cesareti, diğerine umut olur; birinin sözü, diğerinin suskunluğunu bozar. Toplumsal yaşamın her alanında, insanlar birbirinin hayatına doğrudan ya da dolaylı olarak dokunur.

Bir toplum olmanın anlamı, yalnızca aynı coğrafyada yaşamak değildir; ortak bir sorumluluğu ve ortak bir geleceği paylaşmaktır. Toplum, birbirinden kopuk bireylerin yan yana duruşu değil; dayanışma ve paylaşma ruhuyla birbirine bağlanmış bir bütündür. Bir yerde bir sıkıntı yaşanıyorsa ve diğerleri bunu görmezden gelmek yerine sahipleniyorsa, orada Hızır bilinci vardır. Bir haksızlık karşısında insanlar yan yana durabiliyorsa, bir zorluk karşısında yük birlikte taşınıyorsa, bir ihtiyaç karşısında kapılar birlikte açılıyorsa, herkes bir başkasının Hızır’ıdır. Çünkü birlikte yaşamanın özü, başkasının darlığını kendi meselesi sayabilmektir.

Bu nedenle Hızır’ı tekil bir figür olmaktan çıkarıp çoğul bir bilince dönüştürmek gerekir. “O gelsin” demek yerine “Ben ne yapabilirim?” sorusunu sormak gerekir.

HIZIR İÇİMİZDEYSE

Bizdeki Hızır, ruhumuzdaki diri özdür. İnsan olduğu sürece yaşayacak olan şey de budur. Paylaşma kültürü, dayanışma ahlâkı, zor zamanda omuz omuza durma iradesi… Bunlar ortadan kalkmadıkça Hızır da kaybolmayacaktır.

Bu yüzden Hızır’ı göklerden indirmeye gerek yok.

Onu uzak zamanlarda aramaya da gerek yok.

Darda olanın elini tutabiliyorsak,

Haksızlığa karşı ses çıkarabiliyorsak,

Bir başkasının yükünü hafifletebiliyorsak,

Bozatlı Hızır çoktan yola çıkmış demektir.

Aşk ile…

AYDINLIK

• İSYAN TUTANAKLARI-Krala Öğütler
• Dr. Perinçek: “Hesaplaşma dönemine girdik”
• Doğu Perinçek’ten fon vurgunu açıklaması
• Emekli yazıları28
• Federal seçimler için sınav: Eyalet seçimleri

Horasan Erenleri Dernekler Federasyonu Genel Başkanlığı görevine yol arkadaşlarımın beni layık görmesi, benim için büyük bir onur olduğu kadar ağır bir sorumluluk anlamı da taşıyor. Bu görevi bir makam olarak değil, Horasan’dan bugüne taşınan tarihsel ve inançsal bir emanet olarak görüyorum. Bu güveni gösteren, omuz veren tüm canlara teşekkür ediyorum.

Horasan Erenleri, Anadolu’nun mayasında yer alan irfanı, vicdanı ve yurtseverliği temsil eder. Alevilik, tarih boyunca ayrıştırmanın değil birliğin yolu olarak yaşadı. Bu topraklarda Alevi ile Sünni yüzyıllar boyunca yan yana durdu; acıda, sevinçte ve vatan savunmasında aynı safta yer aldı.

Bugün Aleviliği dar ideolojik kalıplara, kimlik siyasetine ya da dış merkezli projelere sıkıştırmaya çalışan anlayışlar bulunuyor. Bu yaklaşımlar karşısında sessiz kalınmadı. Alevilik ne inkârı ne de teslimiyeti kabul eden, devletiyle kavgalı olmayan ama haksızlık karşısında suskun da kalmayan bir yol olarak varlığını sürdürdü.

Horasan Erenleri Dernekler Federasyonu, bu tarihsel çizginin devamı olarak ortaya çıktı. Bu yürüyüş, Aleviliği bu ülkenin gerçekliği içinde ele alan bir anlayışın ifadesi oldu.

HACIBEKTAŞ’TA BİRLİK VE YOL KARDEŞLİĞİ

Görevi devralmamızın ardından yönetim kurulumuzla birlikte ilk ziyaretimizi Hünkar Hacıbektaş’a yaptık. Pir huzuruna varıp aşkı niyaz ettik.

Hacıbektaş ilçesinde yapımı süren cemevi inşaat alanını yerinde ziyaret ettik. Ardından Hacıbektaş Kaymakamı Özlem Doğan ile bir araya gelerek ilçede yürütülen idari çalışmalar, kamu kurumlarıyla sivil yapılar arasındaki ilişki ve Hacıbektaş’ın tarihsel kimliğinin korunması üzerine görüş alışverişinde bulunduk.

Daha sonra Hacıbektaş Belediye Başkanı Ali Kaim ile görüştük. Yerel yönetimlerin inanç merkezlerine yaklaşımı, cemevinin toplumsal yaşama sağlayacağı katkı ve ilçenin kültürel dokusunun korunması konuları ele alındı.

Ziyaretlerimizin önemli duraklarından biri de Ulusoy ailesinden Hürrem Ulusoy Dede oldu. Alevi-Bektaşi yolunun tarihsel hafızasını taşıyan Ulusoy ailesinin bu topraklardaki manevi sorumluluğu, yol erkânının korunması ve geleceğe aktarılması üzerine samimi bir sohbet gerçekleştirildi.

Federasyonumuz, Sayın Devlet Bahçeli’nin arsasını bağışladığı ve yapımına her türlü desteği sağladığı cemevinin en kısa sürede hizmete açılması için yoğun bir çaba ortaya koyuyor. Bu dergâhın yalnızca bir yapı değil, tüm canlara açık, yaşayan bir hizmet ve buluşma mekânı haline gelmesi için çalışmalarımızı kararlılıkla sürdüreceğiz.

ZULME KARŞI SUSMAMAK

Bizler biliriz ki emperyalizm, çağımızın Muaviye’sidir; zorla, hileyle ve tehditlerle yol almaya çalışır. Hüseynî duruş ise zulme boyun eğmemeyi, zalimin sofrasına oturmamayı, hakikatin yanında dimdik durmayı gerektirir. Horasan Erenleri yolu; gücün değil hakkın, iktidarın değil adaletin yoludur. Bu nedenle Venezuela’ya yönelik emperyalist saldırıyı reddediyoruz. Halkları baskı altına almak, ülkeleri teslim almak isteyen bu anlayışın karşısında durmak, inancımızın ve yolumuzun bir gereğidir. Zulme karşı susmayacağız.

Gönül kalsın, yol kalmasın.

Aşk ile…

• İSYAN TUTANAKLARI-Krala Öğütler
• Dr. Perinçek: “Hesaplaşma dönemine girdik”
• Doğu Perinçek’ten fon vurgunu açıklaması
• Emekli yazıları28
• Federal seçimler için sınav: Eyalet seçimleri

(Erdem Cömert-Avukat – Siyaset bilimci- Sosyolog -Kamu Hukuku Öğretim Görevlisi)

Geçen hafta bu köşede, Alevi-Bektaşi geleneğinin Cumhuriyet’le kurduğu tarihsel ilişkinin sanıldığı gibi çatışmalı değil, aksine kurucu ve destekleyici bir zemine oturduğunu, tekke ve zaviyeleri kapatan kanunun Alevi-Bektaşi inancına nefes aldırdığını vurgulamıştık. Bugün o yazının devamı olarak, meselenin en çok çarpıtılan başlığına; Atatürk’ün Hacıbektaş ziyareti ile tekke ve zaviyelerin kapatılması konusuna odaklanıyoruz.

Çünkü Hacıbektaş üzerinden yürütülen güncel tartışmaların büyük bölümü, tarihle değil, bugünün siyasal ihtiyaçlarıyla ilgilidir.

22 ARALIK 1919: BİR ZİYARETTEN FAZLASI

Mustafa Kemal Atatürk’ün 22 Aralık 1919 tarihinde Hacıbektaş’a yaptığı ziyaret, Milli Mücadele’nin en stratejik duraklarından biridir. Sivas Kongresi’nin ardından Ankara’ya geçmeden önce Hacıbektaş’a uğranması tesadüf değildir. Atatürk, Anadolu’nun toplumsal gerçekliğini bilen bir liderdir. Alevi-Bektaşi nüfusun nicel ağırlığını, tarihsel muhalefet geleneğini, aydınlanmacı yanını ve örgütlü yapısını yakından takip etmektedir.

Bu nedenle Hacıbektaş, onun gözünde yalnızca bir inanç merkezi değil; ulusal direnişin toplumsal meşruiyetinin sağlanacağı bir vicdan merkezidir.

Mustafa Kemal Paşa, Kayseri ve Mucur üzerinden Hacıbektaş’a gelmiş, Çelebilere ait evde ağırlanmış, geceyi de burada geçirmiştir. Bu ayrıntı önemlidir. Çünkü Atatürk, Hacıbektaş’ta Nakşi şeyhleri değil, Bektaşi geleneğinin tarihsel temsilcileri olan Çelebilerin makamını muhatap almıştır.

CUMHURİYET FİKRİ HACIBEKTAŞ’TA DİLE GETİRİLİYOR

Mazhar Müfit Kansu’nun anılarında aktardığı üzere, Hacıbektaş’ta tarihe geçen bir konuşma yapılır. Cemalettin Çelebi, Mustafa Kemal Paşa’ya şu soruyu yöneltir:

“Zaferden sonra Cumhuriyet ilanı düşünüyor musunuz?”

Bu soru, Bektaşi geleneğinin siyasal ufkunu açıkça ortaya koymaktadır. Cumhuriyet fikri, Alevi-Bektaşi dünyasına yabancı değildir; aksine bu gelenekte karşılığı olan bir düşüncedir. Kansu’nun da belirttiği gibi, Cemalettin Çelebi Cumhuriyet’e taraftardır. Mustafa Kemal Paşa’nın temkinli yaklaşımı ise zamanlama kaygısından kaynaklanır.

Bu gerçek şunu gösterir:

Cumhuriyet, Bektaşiliğe rağmen değil, Bektaşi dünyasında yankı bularak kurulmuştur.

TEKKE VE ZAVİYELER KAPATILIRKEN BEKTAŞİLER NEREDE DURDU?

Bugün en çok çarpıtılan mesele tam da burasıdır. 1925’te tekke ve zaviyelerin kapatılması, Bektaşiliği hedef alan bir tasfiye değildir. Daha önemlisi, Bektaşiler bu karara karşı çıkmamış, Dedeganlar da Babaganlar da süreci desteklemiştir.

Bu durum, H. Dursun Gümüşoğlu’nun “Cumhuriyet Döneminde Bektaşîlik ve Dedebabalık Sistemi” adlı çalışmasında ayrıntılı biçimde ortaya konur. Gümüşoğlu’na göre, tekkelerin kapatılmasından sonra Bektaşiler inançlarını evlerde ve özel mekânlarda sürdürmüş, devlete karşı bir direniş hattı örmemiştir. Bektaşilik, mekân merkezli değil, yol ve erkân merkezli bir süreklilik tercih etmiştir.

SALİH NİYAZİ DEDEBABA’NIN TAVRI

Son Dedebaba Salih Niyazi Baba, bu sürecin en önemli tanıklarından biridir. Bedri Noyan Dedebaba’nın aktardığına göre Salih Niyazi Baba, kapatma kararı karşısında yalnızca şunu söylemiştir:

“Bu demektir ki biz bu göreve layık değiliz.”

Ve şu tespiti yapmıştır:

Dergâhların binaları kapatılabilir; ama tasavvufun yaşadığı yer olan kalpler kapatılamaz.

Salih Niyazi Baba, Ankara’da Anadolu Oteli’ni işletmiş, burada dahi Bektaşi erkânını sürdürmüştür. Yani Bektaşilik, Cumhuriyet’le birlikte yeraltına çekilmemiş; sivil bir inanç yolu olarak varlığını korumuştur.

‘İBADETE AÇILSIN’ TARTIŞMASI TARİHSİZDİR

Bugün Hacıbektaş’ın “ibadete açılması” yönündeki taleplerin, Bektaşi geleneğinde tarihsel bir karşılığı yoktur. Çünkü tekke ve zaviyelerin kapatılmasından çok önce, Hacıbektaş Dergâhı’nın yönetimi Nakşi şeyhlere verilmiş, Bektaşi dedeleri ve babaları dergâhtan dışlanmıştır.

Atatürk’ün Hacıbektaş’ta şeyhleri değil Çelebileri ziyaret etmesi, bu gerçeğin açık göstergesidir. Bektaşilik, Cumhuriyet’le birlikte tekke merkezli bir yapıdan ocak ve cem merkezli bir yapıya yönelmiştir.

CUMHURİYET VE BEKTAŞİLİK: ÇATIŞMA DEĞİL, BİLİNÇLİ AYRIŞMA

Atatürk’ün amacı Bektaşiliği ortadan kaldırmak değildir. Ama tarikat-devlet ilişkisini kesin biçimde reddetmiştir. Nitekim İzmir günlerinde Hüseyin Mazlum Baba’nın oğlu Mümtaz Bababalım ile yaptığı görüşmede, Bektaşiliğin yeni koşullara uygun biçimde yeniden yapılandırılması fikrini dile getirmiştir. Ancak Şeyh Sait isyanı, Kubilay olayı ve Cumhuriyet’in karşı karşıya kaldığı tehditler, bu başlığın gündeme gelmesini engellemiştir.

SONUÇ YERİNE: 22 ARALIK’I DOĞRU OKUMAK

22 Aralık 1919, Hacıbektaş’ın Cumhuriyet’le kurduğu tarihsel bağın adıdır. Bu tarih, Alevi-Bektaşi toplumunun Cumhuriyet’e verdiği bilinçli desteğin simgesidir.

Hacıbektaş’ı bugünün siyasal tartışmalarına malzeme etmek değil; Cumhuriyet’in kuruluş aklını anlamak gerekir. Tarih, eğilip büküldüğünde değil, olduğu gibi okunduğunda yol gösterir.

Aşk ile…

Aydınlık

• İSYAN TUTANAKLARI-Krala Öğütler
• Dr. Perinçek: “Hesaplaşma dönemine girdik”
• Doğu Perinçek’ten fon vurgunu açıklaması
• Emekli yazıları28
• Federal seçimler için sınav: Eyalet seçimleri