İlk Türk entelektüeli sayılan Şinasi, William Churchill’e verilen imtiyazla yayınlanan yarı resmi Ceride-i Havadis sayılmazsa, Agah Efendi’yle birlikte ilk Türk özel gazetesi Tercüman-ı Ahval’ı yayımlamıştı. Namık Kemal’in Şinasi’nin gazetesiyle tanışması, hayatının dönüm noktası olarak anlatılır. Şinasi Paris’e giderken o dönem çıkarttığı Tasvir-i Efkar’ı Namık Kemal’e emanet edecektir.

Ziya Paşa’dan Ahmet Mithat Efendi’ye kadar ilk modern Türk aydınlarının birçoğu gazeteciydi. Hatta gazetelerinin isimleri o dönem, ister olumlu isterse olumsuz rol oynamış olsun, aydınlarının adına dahil edilmiştir; Mizancı Murat, İştirakçi Hilmi bilinen örneklerdendir. İçtihad denildiğinde herkesin aklına Abdullah Cevdet, Abdullah Cevdet denildiğinde de İçtihad gelir. Ahmet Rıza ile Paris’te yayınlanan Meşveret arasında da benzer bir ilişki var. Bu yüzden dönemin düşünce dünyasını anlamak isteyenlerin ilk olarak gazete koleksiyonlarına başvurmalıdır. Milli Demokratik Devrimin tarihteki köklerini araştıranlar da Hürriyet’e, İbred’e, Meşveret’e bakmak zorundalar.

Bölüşüm İlişkilerinin Yarattığı Bir Problem: Basın Sorunu

Meşveret gazetesi-1.sayi-1. sayfa

Gazetecilik ile aydın, fikir ve edebiyat arasındaki ilişki bize özgü değil. Emile Zola, Paris Komünü günlerinde Le Semaphore de Marsaille’e Komün aleyhtarı haberler geçen bir muhabirdi. Zola’nın Komün aleyhtarlığının Rugon-Macquart romanlarını yazarken tersine dönüştü; yoksa Geminal ve Yıkılış romanları var olmazdı. Eğer gazetecilik yapmasalardı muhtemelen İlya Ehrenburg Paris Düşerken’i yazamaz; Charles Dickens sokakları ve mahkeme koridorlarını bu kadar gerçekçi tasvir edemez, Hemingway kısa cümleli ve detaylardan arındırılmış özgün yazım tarzını geliştiremezdi. Hemingway, Milli Mücadele’nin son dönemini gazeteci olarak yerinde izlemişti.

19. yüzyılda radikal cumhuriyetçi ve antiklerikal düşüncelerinin küresel ölçekte yayılmasında kitaptan daha fazla gazeteler rol oynamıştır. İlham Khuri-Makdusi’nin Türkçeye yeni çevrilen Doğu Akdeniz ve Küresel Radikalizmin Oluşumu 1860-1914 adlı kitabında, ilerici radikal fikirlerin Kahire ve İskenderiye’de yayılmasında süreli yayınların rolünü anlatmak için geniş bir bölüm yer alır. Bu yayınlar sayesinde hem dünyadaki ilerici fikirlerle hem de Brezilya gibi uzak bölgelere göç etmiş eğitimli, meraklı ve toplumsal gelişmeye ilgi duyan Araplarla ilişki kuruluyordu. Eğer Levant coğrafyasında, hatta küresel ölçekte radikal fikirlerin yayılmasından söz edilecekse, bu olgu basının rolü yok sayılarak açıklanamaz. Bu bilgi Çin, Güney Amerika ve Kuzey Afrika gibi o dönemin emperyalist tahakküme maruz kalan bölgeleri için de geçerlidir, Batı için de. Dreyfus Davasında gösterilen ilerici kararlılık basın sayesinde toplumsallaşıp başarıya ulaşabilmişti; bu başarı radikal siyasetin zaferine yol açtı. Basın, bu zaferin baş mimarlarındandı. Zola meşhur J’accuse başlıklı mektubunu, Georges Clemenceau’nun çıkarttığı L’aurore gazetesinde yayımlamıştı. Amerikan Bağımsızlık Savaşının fikri temellerinin atılmasını sağlayan kitapların yazarı Thomas Paine’in de Avrupa’dan Amerika’ya göç eden bir gazeteci olması herhalde rastlantı olamaz.

Gazetecilik sadece vakaların aktarılması değildir; vakanın gerçeğine ulaşma çabası gazeteciyi vakayı tarihsel sürecin içine yerleştirmeye, tarih bilinci edinmeye zorlar; ya da zorlaması gerekir. Konu, gerçekle kurulan ilişkiyle ilgilidir ve bu da olay anlatımından fazlasıdır; toplumun entelektüel birikimiyle birleşir veya birleşmesi gerekir.

Toplumların düşünce dünyasını, entelektüel üretim düzeyini, aydının ürettiği bilgiyle nasıl ilişki kurduğunu basın üzerinde takip edebiliyoruz. Bu da şu anlama gelir: Gazetecilik faaliyeti toplumsal ilişkilerden bağımsız değildir. Toplumsal ilişkiler ve sınıflar kendi aydınını ve gazetecisini yaratıyor. Toplumsal ilişkilerin, özellikle bölüşüm ilişkilerinin nasıl değiştiğini, bölüşüm ilişkilerinde devrimci dönüşümleri zorlayacak yeni güçlerin ortaya çıkışını ya da bölüşüm ilişkilerinin gerici şekilde bozulmasını basın üzerinden izleyebiliyoruz.

Özal, Türkiye’ye sanayi, ticaret ve finans burjuvazisinin rasyonelliğini vaat ederek iktidara geldi. Emperyalist sınıflarla ilişkisini geliştiren burjuva sınıfının aklı, Türkiye’yi klasmanda üst sıralara taşıyacaktı. Fakat Özal’ın temsil ettiği, burjuva sınıfının özellikle en kozmopolit kesimleri tarafından coşkuyla karşılanan ve emperyalist sınıflarla bütünleşen program tersine sonuç yarattı; başka türlü olması da zaten mümkün değildi. İktidarların oy tabanları genişlediğinde de iktidarın tepesi daralmaya devam etti ve servetlerini kamu kent rantlarıyla yaratan dar bir sınıfın, toplumun tüm üretici sınıfları üzerinde diktatörlüğüyle sonuçlandı.

Emperyalist sınıflar hala rasyoneldir. Fakat 1980 sonrasındaki süreç, emperyalist sistemin tahakkümüne maruz kalan gelişen dünyada yıkıcı sonuçlara yol açtı. Sosyal demokrasi başından itibaren sürecin ortağıydı. Fakat İmamoğlu hareketi, kamu ve kent rantlarına dayanan sınıfın sosyal demokrat ana muhalefet partisine doğrudan el koymasının doruk noktası oldu. Bu sınıfın ana muhalefet partisinde toplanan kanadının emperyalist merkezle ilişkileri ve bu ilişkilere gösterdiği arzu hakkında çok sayıda açık veriye sahibiz.

Bu sınıf, çevresinde kendi aydınını ve gazetecisini de yaratmıştır. Onun sosyal demokrasi içinde konumlanan kanadı, çevresinde soldan sağa kadar geniş yelpazeden unsurları toplamayı başardı ve Batıcı bir çekim merkezi oluşturdu.

Gazeteciliğin bu eksendeki biçimi, sistem partileriyle basın arasında kurulan ilişki içinde kendini üretiyor; sadece arzını değil toplumsal düzeyde talebini de yaratıyor. Emperyalist tekelci sınıflarla iş birliği yaparak ve kamu-kent rantlarıyla servet biriktiren sınıfın kanatları, ellerindeki farklı olanaklarla aynı ilişkiyi basına dayatıyorlar. Sonuçları sadece demokratik devrim açısından gayrimeşru değildir; o sınıfın inşa ettiği sistem içinde bile meşrulaştırılamayacak biçimler aldı. 

Ana akım medyada her akşam gazeteciler, WhatsApp uygulamasından gelen mesajlardaki, neredeyse tamamı 24 saat geçmeden yanlışlanan veya önemini kaybeden “son dakika kulis bilgilerini” paylaşmakta yarışıyorlar. Sistem partilerini destekleyen ekranlarda akşamları, çok eleştirilen sabah programlarını başka şekilde tekrar eden gösteriler sergileniyor ve mevcut koşullarda sadece az sayıda program ve katılımcı bu gösterinin parçası olmaktan kurtulabiliyor.

Değer üretmenin yerini rantın alması gibi, gerçeği aktarma faaliyetinin yerini de bilinçle gerçek arasına örülen duvarlar aldı. Şöyle de söyleyebiliriz: Bilgi, olgu ve tarih arasındaki ilişki yerini, bilinçlerin, emperyalist sınıflarla iş birliği yapan ve kamu-kent rantlarıyla servet biriktiren sınıfların algılarıyla sınırlanmasına bıraktı. Bu ilişki, kendi takipçisini de üretiyor. O takipçi kendi kafasındakileri, kendisinin en hoşuna gidecek şekilde ve tarih bilincinden soyutlayarak söyleyecek gösteriyi talep ediyor.

Türkiye örneği şunu göstermiştir: Emperyalist merkezin gelişen dünyada taklit edilmesi, merkezdeki örneklerin çevrede de üretilmesiyle sonuçlanmıyor. Ulusal entelektüel birikimi tasfiye ederek emperyalist sisteme eklemlenmek, Türk basınını emperyalist merkezdeki basına yaklaştırmadı; aradaki mesafeyi açtı. Aynı anda 19. yüzyıla uzanan kendi köklerinden de uzaklaştı.

Uluslararası tekelci sınıfların tahakkümüne ortak olarak ve kamu-kent rantlarıyla servet biriktiren sınıfın gazetecisi, gerçeğin aktarıcı olmaktan çıkmıştır. Kemal Kılıçdaroğlu’nun genel başkanlığındaki CHP’nin artık Atatürk’ün partisi olmadığını öfkeyle ilan eden ve İmamoğlu liderliğindekilerin ayrılmasını isteyen gazeteci, yeni kurulacak partinin Özal’ın partisine benzeyeceğini de söylüyor; zaten kimse “yeni partinin” Atatürk’ün partisine benzeyeceğini söylemiyor. O gazetecinin sözde Atatürk partisi arayışının, Özal’ın partisinde kendini gerçekleştirebileceğine takipçilerini ikna edebilmesi, gerçekle takdim arasındaki mesafenin ne kadar açıldığını ve nasıl bir yanılsamanın bilinçlere hakim kılındığını gösterir.

Emperyalist sınıflarla ve rantla kurulan ilişki bilinçleri aydınlatmaz, çarpıtır. Emperyalist hegemonyanın talanı, basın ve aydınlar üzerinden bilinç kırıcılığa dönüşür. Şimdi gazeteciye düşen, o sınıfın önderlik ettiği bölüşüm ilişkilerini ve değere el koyma yöntemlerini savunmak ve meşrulaştırmak ya da gayrimeşruluğunu saklamaktır. Artık gazeteci o servet biriktirme yöntemlerine yönelen her tehdidi, demokrasiye saldırı olarak algılar ve sunar.

Sorun, kendisinin tartışılması gereken tartışma programlarının moderatör veya katılımcılarının ya da CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu’na soru soran gazetecilerin kişisel ve mesleki karakterlerinin teşhisleriyle aydınlatılamaz. Basın Sorunu, bölüşüm ilişkileri ve onun ürettiği toplumsal ilişkilerle ilgilidir.  Yaşadığımız dünyada ölçek ve kalite her zamankinden daha fazla önem kazandı. Soğuk Savaş sonrasında emperyalist sınıfların hegemonyası, gelişen dünyada daha önce görülmemiş şiddette kalite yıkımına neden oldu. Basın bu sürecin en sert şekilde yaşandığı alanlardandır.

Liberal teorisyenlerin iddia ettiği gibi mesele sadece iktidar eleştirisi değildir. Vasatlığa tahammül eşiğinin endişe edilmesi gereken düzeye ulaştığı muhalefet kesiminin basını da bu yıkımın şiddetli örneklerini sunuyor. Üretici sınıfların üzerinde diktatörlük kuran sınıfların kontrol ettiği medyanın eleştirisi, söze bölüşüm ilişkilerinin ve bölüşüm ilişkileriyle basın arasındaki ilişkinin eleştirisinden başlamalıdır.  

• Emekli yazıları24
• Burdur Yeni Parti’den CHP üyelerine “istifa et” baskısı
• Gümüştaş’ın, Sağlık Bakanı’ndan yerel basına kadar üzerlerine attığı bombalar
• 30 Ağustos Zafer Bayramı Coşkuyla Yaşanacak
• “Pazarda vatandaşın karşısına çıkan gerçek: Pahalılık ve geçim sıkıntısı”

Demokratik devrimler pedofiliyi tam olarak insan yaşamından çıkartmayı başaramasa da, suç olarak tanımlanması demokratik devrimlerin önemli insani kazanımlarından biridir. Bugün pedofili olarak sınıflandırılan ilişkiler, modern öncesinin doğal ilişkileri içindeydi ve cinsleri kalıcı olarak ayıran o çağın askerî, skolastik vs. kurumlarının, pedofilinin zorunlu rızaya dayanan ve ona da ihtiyaç duymayan biçimlerini desteklediğini biliyoruz. Bu davranış biçimleri bir hukuk ve aynı zamanda ideolojik yapıdır. İdeolojik yönüyle anlaşılması, hangi kurumlar ve ilişkiler içinde neden sürdürülebildiğinin anlaşılabilmesi için önemli.

Veriler pedofilinin eğitim ve gelir eksikliğinden kaynaklanmadığını ve emekçi sınıflar ile lümpen yoksulların hastalığı olarak nitelendirilemeyeceğini gösteriyor. Fransa çelişkilerin anlaşılabilmesi için iyi bir örnektir.

2021 yılında Camille Kouchner’in kitabından basına yansıyanlar, Duhamel skandalı olarak bilinen tartışmaları başlattı. Eski Dışişleri Bakanlarından Bernard Kouchner’in kızı olan Camille Kouchner, erkek kardeşinin, ergenlik döneminde üvey babaları siyaset bilimci ve anayasa uzmanı Olivier Duhamel tarafından cinsel istismara uğradığını iddia etti. Fransız basınındaki haberlere göre Fransız entelektüel çevrelerinde olayı bilenler olduğu halde sessiz kalmışlardı çünkü Olivier entelektüel çevrelerde saygı gören bir isimdi. Skandal bazı entelektüellerin kariyer ve saygınlıklarını kaybetmelerine neden oldu.

Sosyal medyada “sen de anlat” etiketiyle kampanyalar düzenlendi ve yükselen tepkiler nedeniyle hükümet yasalardaki korumayı güçlendirmek zorunda kaldı. Avrupa’da iç içe geçen ensest ve pedofili olgusu artık sistemin de taşıyamayacağı kadar ağırlaşıyor. Tepkiler sonucunda Macron’un da desteğiyle 2021’de Çocuklara Yönelik Ensest ve Cinsel Şiddet Üzerine Bağımsız Komisyon (CIIVİSE) çalışmaya başladı. Komisyonun çocuk mahkemeleri hâkimi olan eşbaşkanı Edouard Durand, Çocuk Hakları Günü vesilesiyle geçtiğimiz ekim ayında yaptığı açıklamada, her sene 160 bin çocuğun cinsel şiddete maruz kaldığını bildirdi.

2021’de de Fransa’da faaliyet yürüten Kilisede Cinsel İstismar Bağımsız Komisyonu’nun hacimli raporu, 1950-2020 arasında 216 bin çocuğun din adamlarının cinsel şiddetine uğradığını göstermişti. Komisyon başkanı Jean Marc Sauvé, rapora yazdığı önsöz, 18 yaş üstü kadınların %14.5’inin, erkeklerin %6.4’ünün küçüklüğünde cinsel şiddete maruz kaldığı bilgisini veriyor. Bu da Fransa’da çocukluğunda cinsel şiddet yaşayanların milyonlarla ifade edilebileceği anlamına gelir.

Fransız entelektüellerinin bir bölümü pedofiliyi özgürlük olarak savunmuştu. 1977’de 13 ve 14 yaşlarında çocuklarla cinsel ilişkiye girenlerin yargılandığı davalar devam ederken Fransa’da kamuoyuna açık dilekçe imzaya açıldı. Caza kanununu tadil komisyonuna yazılan dilekçede 15 yaş altındaki çocuk ve ergenlerin yetişkinlerle cinsel ilişkisinin, rızaya dayanması koşuluyla suç olmaktan çıkartılması isteniyordu. Dilekçeyi imzalayanlar arasında Foucault, Louis Aragon, Althusser, Jean-Paul Satre, Simon de Beauvoir, Deleuze gibi Türkiye’de de tanınan isimler vardır.

Foucault’un Tunus’ta küçük erkek çocuklarla birlikte olduğu iddiasını ortaya atan arkadaşı Guy Sorman’dur. Bianca Lamblin, lisede öğretmeni olan Simon de Beauvoir’ın cinsel tacizine uğradığını yazdı. Beauvoir’ın baştan çıkarttığı küçük kız öğrencileri Sartre ile paylaştığı iddiaları uzun süre Fransız kamuoyunu meşgul etmişti. Beauvoir ile Sartre çokeşli ilişki yaşıyorlardı.

Bu iddialar Foucault, Sartre ve Beauvoir’ın incelenmeyi hak eden tezler ortaya koymadıkları anlamına gelmiyor; fakat tezlerinin kişisel hikâyelerinden bağımsız olmayacağı anlamına geliyor.

Aristokrasinin cinsel dünyasıyla irtibatlandırılabilse bile, aslında Fransa’nın çağdaş örneği pedofilinin günümüzdeki ideolojik kaynaklarının açığa çıkartılmasına hizmet edebilir. Ortaçağ’ı sürdürmek isteyen kurumlarda veya liberal dünyanın bir bölümünde kendini göstermesi, pedofilinin ideolojik kaynağını değiştirmiyor. Kaynağın izini sürmek bizi, emperyalist sınıf çıkarlarının hangi ilişki ve süreçleri yarattığına götürecektir.

Pedofili toplumsal ilişkiler ve süreçlerdeki yeriyle ve global düzeyde incelendiğinde, hem Ortaçağı sürdürmek isteyenlerin hem de liberalizmin Ortaçağ değerlerini yeni şekliyle dirilten biçiminin daha iyi anlaşılmasını sağlayabilir. Ancak o düzeyde kavrayış podofiliyle birlikte Ortaçağ’ı sürdürmeye çalışanların ve liberal biçimiyle yeniden yaratanların önüne geçebilir.

Toplumsal ilişkiler ve süreçler globaldir; modern Türk tarihi ve onun içindeki çelişkiler, dinamikleri ulusal olduğunda bile her zaman küresel süreçlerin içinde anlaşılabilir. Aksi masalsı “kötü adamlar” teorisinin sınırlarında kalacaktır. Bu gündemde kötü adamlar teorisi starlar yaratabilir veya doğuştan günahkâr kadın kültünü bu sefer tersten doğuştan günahkâr erkek kültü biçiminde yeniden kurabilir (feminizmin bir biçimi tam da bunu yapıyor); ama çözümü içeremez. O zaman da, tüm Türkiye her ikisi de bilimsel-akademik çalışmayı gerektiren pedofili ve tarikatları konuşurken, en az söz hakkının akademideki bilgiye tanınması şaşırtıcı olmayacaktır.

Ortaçağ’dan günümüze taşınmak istenen, ilişkiler ve hukuktur. Ortaçağ’ı sürdürmek isteyenlerin kurumlarında çocuğa yönelen cinsel şiddetin nasıl ortaya çıkabildiğini anlamak isteyenler, yine global süreçlere ve ilişkilere bakmak zorundalar. Bu noktada önemli olan şudur: Fransa örneğindeki entelektüel dünyanın vakaları ile Türkiye’de gündeme gelen tarikat kurumlarındaki vakalar ve Fransız raporlarına yansıyan Batı Kiliselerinde din adamlarının çocuklara yönelen cinsel şiddeti birbirlerinden ayrı şekilde yan yana durmuyorlar; organik bir bütünü oluşturuyorlar. Bu yüzden çözüm de toplumsal süreçlerin ve ilişkilerin bütünlüklü çözümlemesinden çıkacak; masalsı indirgemecilikten değil. İlki Türkiye’nin bilimsel-akademik birikimini çözüm dinamikleriyle buluşturur; ikincisi en fazla anlık popüler coşku patlamaları yaratır. O patlamaların emperyalist amaçlarla nasıl bir ilişki içine girebileceğini de sorgulamanın dışında bırakamayız. 

Pedofili boyutuyla sınırlı şekilde de olsa tarikat olgusunu ele alanlar, süreçleri ve ilişkileri anlamak istiyorlarsa, Ortaçağ’dan devraldıkları ilişkileri sürdürmek isteyenlerle, siyasal ve entelektüel muhafazakârlığın çelişkilerini de göz önünde bulundurmak zorundalar. Burada muhafazakârlığı, Batı’da Edmund Burke, Türkiye’de Tanzimat’ta Cevdet Paşalarla başlatılabilecek modern siyasal-entelektüel akımı ifade etmek için kullanıyorum. Tarikatlar ise Ortaçağ’dan geliyor. Akademideki entelektüel muhafazakârlık ve siyasal muhafazakârlık ile tarikatlar, aralarında geçişkenlik olduğunda bile monolitik bir yapı oluşturmuyorlar. Muhafazakârlığın kurumsal olarak tarikatları kapsamadığını düşünüyorum.

Bu çelişkiler yumuşatılabildiği oranda Ortaçağ’ın olanakları güçlenir; Millî Mücadelenin halkçı kanadıyla liberal kanadının 1924’deki ayrışmasından sonra ortaya çıkan ve yakın zamana kadar sarkan liberal-muhafazakâr ittifakı tam da buna hizmet etmişti. Aynı anda Ortaçağ devamcılığı ile muhafazakârlığın iç içe geçmesine de neden olan, aralarındaki sınırları silikleştiren ve sınırların algılanmasını zorlaştıran süreçler de yaşanmış olabilir.

Şimdi liberallerle muhafazakârların ayrıştığı global bir sürecin içindeyiz ve Türkiye’de bunun dışında değil. Emperyalist hegemonyanın çözülmesiyle birlikte liberal-muhafazakâr ittifakının ortadan kalkması, siyasal muhafazakârlıkla tarikatlar arasındaki çelişkiyi derinleştirebilir mi? Sınırların nasıl ve ne kadar belirginleşebileceği toplumsal çelişkiler içinde ortaya çıkacak. 

Siyasal muhafazakârlığı temsil eden Adalet ve Kalkınma Partisi’nin Grup Başkanvekili Özlem Zengin’in sadece ailenin değil müsamaha gösteren aile çevresinin ve cemaat çevresinin de ifadeye çağrılması gerektiğini söyleyen açıklamaları, dünyevi bir soruna, dini referansları kullanmayan, dini referansları savunma refleksine ihtiyaç duymayan dünyevi çözüm yaklaşımını ifade ediyor. Son tartışmalar iki paragraf yukarıda söz ettiğim çelişkinin, en kararlı şekilde medeni hukukun düzenlediği alanlarda ortaya çıkabileceğini gösterdi.

Sosyalizm inşa süreçleriyle güçlü organik bağ kuran 21. yüzyıldaki demokrat devrimler dalgası, insanlığı pedofilinin geride kalacağı sürece sokabilir. Türkiye’de ortaya çıkan enerjiler, çözüm yeteneklerinin de işareti sayılabilir.

İnsanlığa pedofiliyi içeren süreçleri ve ilişkileri dayatan kurum ve çıkarların sahipleri sadece mahkemelerde değil artık tarihin önünde de ifade vermelidir.

• Emekli yazıları24
• Burdur Yeni Parti’den CHP üyelerine “istifa et” baskısı
• Gümüştaş’ın, Sağlık Bakanı’ndan yerel basına kadar üzerlerine attığı bombalar
• 30 Ağustos Zafer Bayramı Coşkuyla Yaşanacak
• “Pazarda vatandaşın karşısına çıkan gerçek: Pahalılık ve geçim sıkıntısı”
• DOĞU TABLETLERİ- 81. Tablet, KARACAOĞLAN
• Başkan Ercengiz ve 15 Meclis Üyesi YENİ Parti’ye Geçti
• SDÜ’lü Akademisyen Doç. Dr. Kuyumcu’dan uluslararası başarı