BURDUR Valiliği 28-29 Haziran 2025 günlerinde Lavanta Hasat ve Sanat Günleri adlı bir program düzenledi.

Programın hedefi, “mor tarlaların büyüsüyle doğayı, kokunun zarafetini ve sanatın ilhamını bir araya getirerek ziyaretçilerine eşsiz bir deneyim sunmak” şeklinde açıklandı. Program, il merkezi, Ağlasın ilçesi-Sagalassos ve Yeşilova ilçesine kadar uzanan genişlikte büyük bir organizasyonu kapsadı.

Bu kapsamda programın ilk günü akşamında Sagalassos Antik Kenti’nde Anadolu Ateşi Gösterisi gerçekleştirildi.

Gösteri bedava olunca destinasyona 5.000 kişi akın etti.

5.000 kişi tarihi eserlerin üstünde ve eserlerin arasında adeta tepindi.

Bunu yazarımız Yunus Yavuz ortaya koymuştu.

Burdur Valiliği’nin düzenlediği Ağlasun Sagalassos Antik Kenti’nde M.Ö. 2’nci yüzyıla ait dört kahramanlık anıtının ortasına inşa edilmiş tarihi Yukarı Agora Antoninler Çeşmesi’nin önünde gerçekleştirilen etkinlikte ‘Anadolu Ateşi’ dans grubu sahneye çıktı. KıvılcımHaber yazarı, tabiatın, coğrafyanın ve tarihi varlıklarımızın koruyucu duayeni Yusuf Yavuz sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, “fırçayla, malayla kazı yapılan arkeolojik alanda günlerdir traktörlerin, kamyonların gezindiği”ni, 2007 yılında yüksek volümlü müziğin ve kalabalık izleyici hareketinin tarihi dokuya zarar vereceğine karar vermiş olan Koruma Kurulu’nun icazetiyle, “Dev sahne, müzik sistemleri, jeneratörlerin kurulduğu”nu belirtti. 

İşte yazarımızın sosyal medya hesabından yaptığı paylaşım! 

1-Burdur’un Ağlasun ilçesinde, 1700 rakımlı Sagalassos antik kentinde valilik himayesinde, 5 bin kişinin katılımıyla düzenlenen Anadolu Ateşi gösterisini birkaç gün önce paylaşmıştım. Antik kentin tahribatı bir yana etkinlik sonrası 5 bin kişinin tahliyesi de büyük sorun olmuş.

2-Dar bir yoldan ulaşılan antik kente 5 bin kişiyi yığan yetkililer, etkinlik sonrası makam araçlarına binip halka el sallayarak çekip gidiyor, insanlar ilçeye yürüyerek iniyor. Görevli asker ve polis halkın tepkisiyle karşı karşıya kalıyor. Afet sonrası tahliye gibi olmuş.

3-Ağlasun ilçe merkezinin nüfusu bile 3500 iken, dar ve kıvrımlı yoldan ulaşılan antik kente 5 bin insanı dolduran idare etkinlik sonrasını neden planlamıyor, anlaşılır gibi değil.

Etkinlikte görevli asker ve polisin son derece haklı isyanı:

Türk Askeri @Turk_Askeri11

#PoliseNedenHaram

Burdur Valiliğince Ağlasun ilçesinde ki Sagalassos antik kentinde bir dans gösterisi planlanıyor. Gösteri Anadolu ateşi dans grubu tarafından yapılıyor.

Biletler ücretsiz olduğu için çevre illerden çok sayıda insan o küçücük ilçedeki tarihi destinasyona akın ediyor. Tarihi alanda saatlerce bir sürü insan tabiri caiz ise tepiniyor. (Bu da düşünülmesi gereken farklı bir konu) Konser biter bitmez halk ilçe merkezine gitmek için harekete geçiyor ama konser için seçilen yer dağın başında dar bir yol ve araç parkı olmadığı için ve yeterli servis aracı olmadığı için halk saatlerce tahliye edilmeyi bekliyor.

Vatandaş haklı olarak isyan ederken ilin protokolü makam araçlarıyla bazıları özel araçlarıyla vatandaşa el sallayarak konser alanından çıkıyor ama vatandaşlar yürüyerek yola düşüyor. Ve vatandaşların tepkisi büyüyor.

Birileri hemen suçlu arıyor ve buluyor;

Suçlu Asker, Suçlu polis….

Bütün suç bu organizasyonu ve ücretli biletleri satan araçları tutan VALİLİK personeli iken kabak dönüp dolaşıp asker ile polisin başına patlıyor.

Kıymetli vatandaşlar konseri asker ve polis mi düzenledi? Askerin ve polisin sahipsizliği neden bu kadar fazla?

Birileri dedikodu şeklinde, aksayan konu tahliye diyorlar ve tahliyeden sorumlu asker ve polis diyorlar.

Sanki orada konser verilmemiş de deprem olmuş ve depremzedeler Türkiye Afet Müdahale planı kapsamında tahliye edilecek!

Askerin ve polisin vazifesi halkın can ve mal güvenliğini sağlamaktır.

İstirahat saatinde canla başla çalışan asker ve polisi tabiri caiz ise değnekçi gibi görmek bu vatan evlatlarına neden yapılıyor.

İç işleri akademisinde asker ve polisi hunharca her işte kullanın diye yöneticilere dersler mi veriliyor?

Sayın bakanım @AliYerlikaya

Asker ve polisi yöneticiler sınırsız çalıştırıp bir de görevi olmayan konularda günah keçisi belliyor.

Lütfen sayın bakanım asker ve polis kendi görevini yapsın.

Bir emirle ölüme giden vatan evlatları sahipsiz değildir.

• YÜKÜMLÜ HÜKÜMLER Ukrayna Hükümleri
• Perinçek, Milli Eğitim Bakanı’nı istifaya çağırdı
• En Düşük Emekli Aylığı Gerçeği!
• ABD- NATO’nun Türkiye’ye kurduğu “Ukrayna” tuzağı
• 36. NATO Liderler Zirvesi Türkiye’ye açık bir Atlantik tuzağıdır

Artık yöneticiler bildiklerini okudukları ve uyguladıkları bir dönemden geçiyoruz.

Ne bir bilene soruyorlar ne de bilimsel inceleme yapıyorlar.

“Ben yaptım oldu” anlayışının hâkim olduğu dayanılmaz hafifliğinde coğrafyamız, tarihi ve tabii varlıklarımız geri döndürülemez zararlara uğramaktadır.

Bu kapsamda Burdur Valiliği’nin düzenlediği Ağlasun Sagalassos Antik Kenti’nde M.Ö. 2’nci yüzyıla ait dört kahramanlık anıtının ortasına inşa edilmiş tarihi Yukarı Agora Antoninler Çeşmesi’nin önünde gerçekleştirilen 5.000 kişinin katıldığı etkinlikte ‘Anadolu Ateşi’ dans grubu sahneye çıktı. KıvılcımHaber yazarı, tabiatın, coğrafyanın ve tarihi varlıklarımızın koruyucu duayeni Yusuf Yavuz sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, “fırçayla, malayla kazı yapılan arkeolojik alanda günlerdir traktörlerin, kamyonların gezindiği”ni, 2007 yılında yüksek volümlü müziğin ve kalabalık izleyici hareketinin tarihi dokuya zarar vereceğine karar vermiş olan Koruma Kurulu’nun icazetiyle, “Dev sahne, müzik sistemleri, jeneratörlerin kurulduğu”nu belirtti. 

İşte Yusuf Yavuz’un paylaşımı!

• YÜKÜMLÜ HÜKÜMLER Ukrayna Hükümleri
• Perinçek, Milli Eğitim Bakanı’nı istifaya çağırdı
• En Düşük Emekli Aylığı Gerçeği!
• ABD- NATO’nun Türkiye’ye kurduğu “Ukrayna” tuzağı
• 36. NATO Liderler Zirvesi Türkiye’ye açık bir Atlantik tuzağıdır

YAZIYI OKUMAK İÇİN (Arşiv):

İhtişam ve yok oluşun hüzünlü tarihi: Sagalassos

Yazıda hem antik kentin hem de kenti ayağa kaldıran kazı başkanı Marc Waelkens’in öyküsünü anlatmıştık. Yerel halkın verdiği isimle Marc Bey’i Şubat 2021’de kaybettik. Türk arkeolojisine değerli katkıları ve emekleri olan Marc Bey’i de bu vesileyle bir kez daha saygıyla anıyoruz…

İlgili haberimiz için:

Sagalassos’un Mark Bey’i yaşamını yitirdi

• YÜKÜMLÜ HÜKÜMLER Ukrayna Hükümleri
• Perinçek, Milli Eğitim Bakanı’nı istifaya çağırdı
• En Düşük Emekli Aylığı Gerçeği!
• ABD- NATO’nun Türkiye’ye kurduğu “Ukrayna” tuzağı
• 36. NATO Liderler Zirvesi Türkiye’ye açık bir Atlantik tuzağıdır
• MAKÜ’de yeni nesil bölüm ve programlar gündemde
• Hepimizin Sendikası Grubu: “NATO’YA HAYIR!”
• Yeşilova’da “İklim Adaleti” için ortak mücadele çağrısı

Sagalassos antik kentinde yaptığı örnek bilimsel çalışmalarla Türk arkeolojisine değerli katkılarda bulunan Belçikalı bilim insanı Prof. Dr. Marc Waelkens, yaşamını yitirdi…

Türk arkeolojisine değerli katkıları bulunan Belçikalı Arkeolog Prof. Dr. Marc Waelkens (73), Brüksel’deki evinde yaşamını yitirdi. Burdur’un Ağlasun ilçesinde bulunan Sagalassos antik kentinde yürütülen arkeolojik kazılara öncülük ederek antik kentin önemli yapılarını gün yüzüne çıkaran Waelkens, uzun süredir pankreas kanseri tedavisi görüyordu. Arkeoloji ve Sanat Yayınları Genel Yayın Yönetmeni Yazar Nezih Başgelen, Türk arkeolojisine değerli katkıları olan Waelkens’in kaybından büyük üzüntü duyduklarını dile getirdi.

Burdur’un Ağlasun ilçesinde bulunan Sagalassos antik kentinin tüm dünyada tanınmasını sağlayan eski kazı başkanı Prof. Dr. Marc Waelkens 21 Şubat akşamı Brüksel’deki evinde yaşamını yitirdi. Belçika Leuven Üniversitesi ile Türkiye’deki üniversitelerden bilim insanlarının 1990 yılından bu yana sürdürdüğü Sagalassos kazılarının uzun yıllar başkanlığını yürüten Waelkens, dünyanın çeşitli ülkelerinde antik kentle ilgili konferanslar vermiş, sergiler açılmasını sağlamıştı.

BİR SÜREDİR TEDAVİ GÖRÜYORDU

Sagalassos ve çevresinde farklı disiplinlerden bilim insanlarıyla birlikte yürütülen çalışmalarda antik kentin geçmişi hakkında önemli bulguların ortaya çıkarılmasına öncülük eden Prof. Dr. Marc Waelkens, bir süredir pankreas kanseri tedavisi görüyordu. Önceki akşam Brüksel’deki evinde yaşama veda eden Waelkens, yerel halk tarafından ‘Mark Bey’ olarak anılıyordu. Waelkens’in cenaze töreninin ayrıntıları için yakınları ve çalışmalarını sürdürdüğü eğitim kurumu tarafından bir açıklama yapılması bekleniyor.

PROF. DR. MARC WELKENS KİMDİR?

1948 yılında Belçika’da dünyaya gelen Marc Waelkens, oldukça meraklı bir çocuktu. Henüz altı yaşındayken okuduğu ilk kitap olan Truva antik kentini anlatan çizgi roman, Waelkens’in yaşamını derinden etkiledi. Anadolu’nun gizemli antik kenti Truva hakkındaki çizgi romanı okumasının ardından babasına “Ben de Türkiye’de kazı yapmak istiyorum” diyen Welkens, ileriki yıllarda aldığı arkeoloji eğitiminin ardından Türkiye’ye yaptığı yolculuğu ve Sagalassos’la tanışmasını 2011 yılında kendisiyle yaptığımız bir röportajda şöyle anlatmıştı:

‘HAYATIMDA SAGALASSOS GİBİ BİR KENT HİÇ GÖRMEMİŞTİM’

 “Hiç unutmuyorum, 11 Temmuz 1969 tarihinde Türkiye’ye geldim. Türkiye’de bir evde misafir olarak kalmıştım. Bazı kazılara katıldım. Sonrasında Hierapolis ve Afrodisias’da çalıştım. 1982 yılında İngilizler yeni bir projeye başlamışlardı. Çünkü o yıllarda Antalya çevresinde çok sayıda yeni yollar yapılmıştı. Bu bölgedeki son araştırma 1884 yılında gerçekleşmişti. Bu nedenle yüz yıl boyunca hiç bir bilim adamı burada çalışmamıştı. Biz bundan korktuk başta çünkü kaçak kazılar olabilirdi. Psidia bölgesindeki yüzeyde kalan kalıntıları inceledik ancak kazmak istemedik. Önce Yalvaç’ta çalıştık, daha sonra başka bir yer aradık ve 23 Ağustos 1983’te sabah çok erken saatlerde, o zaman yukarıda çok güzel bir ışık vardı, saat 7.30’da Sagalassos’a geldik. O zaman yol yoktu. Jeep gerekiyordu. Hayatımda Sagalassos gibi bir kent, hiç görmemiştim…”

WELKENS İÇİN ANI KİTABI YANINLANDI

Arkeoloji ve Sanat Yayınları Prof. Dr. Marc Waelkens için bir anı kitabı yayınlamıştı. Arkeolog yazar Nezih Başgelen, Waelkens’in Türk arkeolojisi için önemli çalışmalar yaptığını belirterek yaşamını yitirmesinden büyük üzüntü duyduklarını dile getirdi. Waelkens ile en son 21 Şubat akşamı haberleştiklerini dile getiren Başgelen, “Bir süredir kemoterapi alıyordu. Kendisi bana tedavisiyle ilgili yeni bir tarama yapılmasını beklediğini söylemişti. Bu sabah da vefatının haberini aldık. Çok üzgünüz. Marc Waelkens sıra dışı bir insandı ve yaptığı çalışmalar ve izlediği yöntemler arkeoloji camiası için bir dönüm noktası oldu” diye konuştu.

Prof. Dr. Marc Waelkens için hazırladıkları anı kitabını görebilmiş olmasının onun için moral kaynağı olduğuna da değinen Başgelen, makalelerinden oluşan bir başka kitap projelerinin daha olduğunu kaydetti.

Prof. Dr. Waelkens ile 2011’de yaptığımız röportajı ve yaşam öyküsünü içeren arşiv yazı için:

• YÜKÜMLÜ HÜKÜMLER Ukrayna Hükümleri
• Perinçek, Milli Eğitim Bakanı’nı istifaya çağırdı
• En Düşük Emekli Aylığı Gerçeği!
• ABD- NATO’nun Türkiye’ye kurduğu “Ukrayna” tuzağı
• 36. NATO Liderler Zirvesi Türkiye’ye açık bir Atlantik tuzağıdır
• MAKÜ’de yeni nesil bölüm ve programlar gündemde
• Hepimizin Sendikası Grubu: “NATO’YA HAYIR!”
• Yeşilova’da “İklim Adaleti” için ortak mücadele çağrısı
• Küresel Gazeteciler Konseyi (KGK’da) yeni dönem. Dim, güven tazeledi

Anadolu toprakları tarımsal üretimin birçok yönüyle ilk kez gerçekleştiği bereketli bir coğrafya. Bununla ilgili ortaya çıkan arkeolojik bulgulara her geçen gün yenileri eklendikçe, tarımın Anadolu’daki binlerce yıllık yolculuğunu da öğreniyoruz.  Burdur Ağlasun Ovası da orta kalkolitik dönemden beri tarım üretiminin yapıldığı bölgelerden biri. M.Ö 4 bin 200 yıllarında bölgede tarım yapıldığı, Sagalassos kazılarını yürüten bilim ekibinin yaptığı polen analizleriyle ortaya çıktı. Analiz sonuçlarına göre, bugün sadece 900 metre yükseklikte yetişen zeytinin, o dönemde 1400 metre yüksekliğe kadar üretiminin yapıldığı, buğday ve zeytinyağının da önemli birer ihraç ürünü olduğu anlaşılıyor. Ancak antik kenti kısa sürede zenginleştiren, Anadolu’nun en gösterişli kentleri arasına yerleştiren tarımsal üretimin kontrolsüz biçimde sürmesi, daha çok üretmek için daha çok ormanın yok edilmesi kentin sonunu getiren etkenlerden biri olmuş. Sagalassos’un öyküsü, bize insanlık tarihi kadar eski olan hırslarımızla yüzleşme fırsatı sunuyor: Doğa ile savaşma çünkü kazanırsan kaybedersin…

BİR ÇİZGİ ROMAN OKUDU, HAYATI DEĞİŞTİ

1948 yılında Belçika’da dünyaya gelen Marc Waelkens, oldukça meraklı bir çocuktu. Henüz altı yaşındayken okuduğu ilk kitap olan çizgi roman, küçük Marc’ın yaşamını öylesine değiştirecekti ki gelecekte yapacağı iş ve bütün yaşamı, okuduğu o ilk kitabın içeriği tarafından belirlenecekti. Waelkens’i okudukça şaşırtan çizgi roman Anadolu’nun gizemli Truva kentini anlatıyordu. Truva Avrupa’da öylesine bir etkiye sahipti ki, yediden yetmişe birçok insanın merak ve keşfetme duygularını kamçılıyordu. Bu, Waelkens için de öyle oldu. Adeta büyülendiği kitabı okur okumaz babasına gitti ve “ben de Türkiye’de kazı yapmak istiyorum” dedi.

‘HAYATIMDA HİÇ BÖYLE KENT GÖRMEDİM’

Bu cümle onun yaşamının tamamını biçimlendiren olayları başlatan ilk adımdı. Sonraki günler Waelkens için yolculuk hazırlığı gibi geçti. Okuduğu kitap, alacağı eğitimi de belirlemişti. Arkeoloji okudu. 19 yaşına geldiğinde o yolculuğa çıkmak için hazır olduğunu hissediyordu. O yolculuğu şöyle anlatıyor, Marc Waelkens: “Hiç unutmuyorum, 11 Temmuz 1969 tarihinde Türkiye’ye geldim. Türkiye’de bir evde misafir olarak kalmıştım. Bazı kazılara katıldım. Sonrasında Hierapolis ve Afrodisias’da çalıştım. 1982 yılında İngilizler yeni bir projeye başlamışlardı. Çünkü o yıllarda Antalya çevresinde çok sayıda yeni yollar yapılmıştı. Bu bölgedeki son araştırma 1884 yılında gerçekleşmişti. Bu nedenle yüz yıl boyunca hiç bir bilim adamı burada çalışmamıştı. Biz bundan korktuk başta çünkü kaçak kazılar olabilirdi. Psidia bölgesindeki yüzeyde kalan kalıntıları inceledik ancak kazmak istemedik. Önce Yalvaç’ta çalıştık, daha sonra başka bir yer aradık ve 23 Ağustos 1983’te sabah çok erken saatlerde, o zaman yukarıda çok güzel bir ışık vardı, saat 7:30’da Sagalassos’a geldik. O zaman yol yoktu. Jeep gerekiyordu. Hayatımda Sagalassos gibi bir kent, hiç görmemiştim…”

GEÇMİŞİN SIRLARININ PEŞİNDEKİ BİLİM ADAMI

Altı yaşında okuduğu kitaptan etkilenerek çıktığı yolculuğun sonunda kendisini Burdur’un Ağlasun ilçesi yakınlarındaki Sagalassos Antik kentinde bulan Marc Waelkens, tahmin ettiğiniz gibi bugün Sagalassos kazılarını 20 yıldır yürüten dünyaca tanınan bir bilim insanı. Prof. Dr. Marc Waelkens, Belçika Katolik Leuven Üniversitesi bünyesinde sürdürdüğü Sagalassos kazıları, çok yönlü bilimsel çalışmalar ve disiplinler arası boyutuyla Türkiye’de örnek gösterilen kazılar arasında anılıyor. Çünkü Waelkens’in başkanlığındaki ekip, sadece arkeolojik kazı yapmakla kalmıyor, antik kenti çevreleyen çok geniş bir alanda yürütülen çalışmalarda elde edilen bulguları karbon testleri ve laboratuvar analizleri yaparak çok yönlü sonuçlar elde ediyorlar. Sonuçta Roma’nın Anadolu’daki en parlak kentlerinden biri sayılan Sagalassos ve çevresindeki yaşamın binlerce yıllık serüvenini keşfetme olanağı sağlıyorlar. Öyle ki, bu çalışmalarla iklim, jeolojik gelişim, tarım, hayvancılık hatta o dönemde gelişen seramik sanatının nasıl gelişip yok olduğunun izlerini sürmek mümkün.

‘BÜTÜN HAYATIM BURADA GEÇTİ’

Arkeolog- yazar dostum Nermin Bayçın ile birlikte Sagalassos’daki kazı evinde ziyaret ettiğimiz Prof. Waelkens’le sohbetimize, o ilk yolculuktan ve kaldığımız yerden devam ediyoruz. Prof. Welkens, büyülendiği Sagalassos’u bütün heyecanıyla anlatmayı sürdürüyor: “Binalar 15 metre yükseklikteydi ve ayakta kalmışlardı. Her tarafta seramik, metal ve cam parçaları gördük. Böyle bir ören yeri hiç görmemiştim, çok şaşırdım ve ikinci sene ben burada kalmak istiyorum dedim. İngilizler’e burada kazı yapıp yapmayacaklarını sordum, ‘hayır’ dediler ve bana bu konuda yardımcı oldular. Sagalassos’da kazı yapmak için izin istedim ancak izin alabileceğime hiç inanmıyordum. Ancak kazı iznini aldım. Kazılara başladıktan sonra yeterli para bulamayacağımdan korkuyordum, ama buldum ve şimdi çok büyük bir kazı oldu. Benim bütün hayatım burada geçti.”

180 KİŞİLİK BİLİM EKİBİNİ BULUŞTURAN KEŞİF HEYECANI

Prof. Waelkens, kazı evinin önündeki çınarları kendi elleriyle diktiğini anlatıyor. Bugün kocaman birer delikanlı olmuş olan Anadolu çınarlarının gölgesinde çalışan her ulustan bilim insanı bu kadim toprakların sırlarını keşfetmenin heyecanını yaşıyorlar. İçlerinde siyahî olanı da var, kuzeyli sarışınlar da. Ancak hepsini buluşturan en önemli özellik ekip ruhu, disiplin ve bilimsel merak.  Yaklaşık 15-20 farklı disiplinden gelen uzman kazılarda çalışıyor. Bir başka deyişle yaklaşık 180 kişi Sagalassos’u yeniden ayağa kaldırmak için çalışıyor. Hem Türk hem de başka uluslara mensup bilim insanları, öğrenciler ve işçiler her gün 1700 metre rakımlı antik kente çıkıp iniyorlar.

‘SAGALASSOS İÇİN HER YIL 15 KONFERANS VERİYORUM’

Ancak bu kapsamlı kazı evini kurmak ve bugünkü konumuna getirmek hiç de kolay olmadı. Başlangıçta Belçika’da yabancı kazılar için bir akademi yoktu ve bu nedenle Prof. Waelkens’in Sagalassos için sponsor bulması oldukça zor olmuştu.  Efes kazılarını Avusturya devleti ve Alman Arkeoloji Enstitüsünden kaynak sağlanıyordu ancak Sagalassos için böyle bir kaynak yoktu. Ancak Waelkens, Akdağ’ın yamacına inşa edilmiş bu muhteşem kenti ayağa kaldırmaya ve antik dönemdeki gibi yeniden canlandırmaya kararlıydı: “Biz projelerle çalışıyoruz. Üniversite ile birlikte her yıl 15 yeni proje geliştiriyoruz. Sagalassos ayakta kalan bir kent olduğu için burada konservasyon çok önemli. Kışın çok kar ve yağmur yağdığı için çok soğuk oluyor. Duvarlar için bu çok büyük bir sorun. Bu nedenle yeni teknikler kullanıyoruz. Eski kent şu ana kadar çok iyi bir durumda kalmış. Bankalardan, şirketlerden, zengin ailelerden; şimdi Türkiye’de de Aygaz bizi destekliyor. Yani özel kaynaklardan finans desteği bulmaya çalışıyoruz. 1990’da Belçika’da ‘Sagalassos Dostları’ adıyla bir vakıf kuruldu. Bu vakıf aracılığıyla Belçika’nın her yerinde Sagalassos’u anlatan konferanslar veriyorum. 1990’dan bugüne kadar toplam 496 konferans verdim. Demek ki her yıl yaklaşık 15 tane konferans vermişim. Bu şekilde restorasyon ve konservasyon için finans sağlıyorum. Bu konferanslarda Sagalassos’a yeni dostlar kazanıyoruz ve onlar da bizi destekliyor.”

‘KAZILAR İÇİN PARA BULMAK KOLAY DEĞİL’

Prof. Waelkens’e kazılar boyunca ne kadar bütçe harcandığını soruyoruz. Giderek daha çok hâkim olmaya başladığı Türkçesiyle, “Bunu söylemek çok zor ya!” diyerek yanıtlıyor: “Düşünüyorum, her yeni kazı döneminde yaklaşık 90 tane uçak bileti almam lazım. İki aylık bir kazı döneminde yaklaşık 500 milyon Euro gibi bir para gerekiyor. Sonra Belçika’da laboratuvarlarda analizler yapıyoruz, bunların parası hariç. Yaklaşık 30 kişi sürekli Sagalassos üzerinde çalışıyor. Bunlar, botanik, arkeo-zoolog, jeolog, jeomorfolog gibi disiplinlerden gelen bilim insanları. Gençler var, doktora yapıyorlar; bunlara da para ödemem gerekiyor. Bunların parası da ayrı. Demek ki çok büyük paralar bulmam lazım. Kolay değil.”

Sagalassos kazıları arkeoloji camiasında Efes’le kıyaslanıyor. Ancak Prof. Waelkens, “başka kazılar bizden belki de daha büyüktür, bilmiyorum” diye mütevazılık sergiliyor. Ancak, “çok büyük bir disiplin ile çalışıyoruz. Büyük bir kazı olduğunu düşünüyorum. Bazıları Sagalassos kazılarını klasik döneme ait kazılar içinde iyi bir örnek olduğunu söylüyorlar, öyle duyuyorum.” diye de ekliyor.

SAGALASSOSLU’LAR LUWİ’LERİN DEVAMI

Prof. Waelkens’e göre Sagalassoslular, Anadolu’nun en eski kavimlerinden olan Luwi’lerin bir uzantısı. O’na göre Luwi’ler,  M.Ö 3 bin 200’de Hititler’le birlikte Tarans Kafkasya’dan Anadolu’ya gelmişler. Hititliler’le akrabalar. Geçmişte birlikte yaşamışlar ancak Anadolu’ya geldikten sonra iki ayrı grup oluşturmuşlar. Luwi’ler Batı ve Güney Anadolu’da, Hititler ise Orta Anadolu’da yaşamışlar. Luwi’ler her zaman güneyde kalmışlar. Welkens, Hitit krallarından birinin mektubunda bu bölgede ‘Salamassa’ adından önemli bir yerleşimin adının geçtiğini söylüyor. Waelkens’e göre ‘Salamassa’, Sagalassos idi. Çünkü Tunç Çağı’na ait seramikler bulmuşlar burada: “Burdur ovasında M.Ö 6 bin 500 yılından bugüne kadar seramikçilik devam ediyor. Bugün yakınlardaki Çanaklı köyünde hala devam ediyor seramikçilik. Yukarı mahallede 82 tane antik fırın bulduk. 15 tanesini kazdık, yeni kazılar devam ediyor. Bana buradaki göre yerleşim sürekli devam etti. Şu anda kazılarda elde ettiğimiz en eski buluntular M.Ö V. yüzyıla ait. Klasik dönemdeyiz. Eski Yunan kaynaklarından bu bölgeyi biliyoruz. Luwiler’in bu bölgesi daha sonra Pisidya adını aldı. Sagalassoslu’lar, Pisidyalı’ydılar. Sagalassos, Pisidya ve Göller Bölgesi’nin en önemli Roma kentiydi. 3 bin 500 ila 5 bin kişi arasında bir nüfus yaşadı burada. Etraftaki tarlalar ve çiftliklerde yaşayanlarla belki 15 bin kişiye ulaşmıştır.”

KANLI SAVAŞTA ÖLEN 500 SAGALASSOSLU’NUN ÇIĞLIĞI

Büyük İskender M.Ö 333’de Sagalassos’a gelmiş.  Önce diğer önemli Psidia kenti olan Termessos’u almak istemiş ancak burayı kontrol altına almasının altı yedi ay süreceğini anlayınca bu fikrinden vazgeçmiş. Prof. Waelkens, o dönemde Pisidya’nın en önemli kentinin Selge olduğunu söylüyor. Selgeliler İskender’le anlaşırlar ancak Sagalassos ve Termessos İskender’le işbirliği yapmaya yanaşmaz. Çünkü eski kaynaklara göre Sagalassos’lular çok iyi asker olmalarıyla tanınıyorlar. Pers ordusunda paralı asker olarak da çalışan Sagalasoslu’lar böylece Yunan kültürünü de öğreniyorlar ancak bütün bunlar İskender büyük bir ordu ile kuşattığı kenti ele geçirmesini engellemeye yetmiyor. Bugün kentin güneyinde bulunan ve adına ‘İskender Tepesi’ denilen bölgede çok kanlı bir savaş yaşanıyor. Waelkens, bu kanlı savaşın Yunan kaynaklarında çok detaylı olarak anlatıldığını, bu nedenle savaşın yapıldığı yeri çok iyi bildiklerini söylüyor. Kanlı savaşa sahne olan İskender tepesi aynı zamanda nekropol olarak kullanılmış. Erken Bizans döneminde ise burada bir kilise, sonra da bir kale yapılmış. Waelkens’i dinlerken tarih gözümüzün önünde canlanıyor adeta. 2 bin 345 yıl önce bu tepede yaşanan kanlı savaşta ölen 500 Sagalassoslu’nun çığlıkları bu dağlarda esen rüzgârda hala yankılanıyor sanki.

4 BİN 200 YILLIK TARIMIN TARİHİ AYDINLANIYOR

İskender’den sonra Sagalassos’da eski Yunanca ve Rumca konuşulduğunu ancak Sagalassoslu’ların hiçbir zaman Yunanlı olmadıklarını anlatıyor Waelkens. Ancak İskender dönemine ait buluntuların çok az olduğunu söylüyor. Bölgenin yerleşim tarihini kapsamlı biçimde araştırdıklarını anlatan Waelkens, kentteki ilk büyük yapıların M.Ö 100 yılında inşa edildiğini söylüyor. Ardından kentte seramik endüstrisi başlıyor. Prof. Waelkens’in araştırma ekibi, geçtiğimiz yıl Burdur ovasında yapılan çalışmalarda yaklaşık on tane kalkolitik döneme ait yeni yerleşimler tespit ettiler. Bazıları çok büyük olan bu yerleşimlerin yanında ayrıca Tunç Çağı’na ait olduğu ortaya çıkan ve içinde iskeletler de olan bir nekropol bulundu. Waelkens, ekipteki jeomorfologların 12 metrelik derinliğe kadar toprak örnekleri aldıklarını, bu örneklerin içinde bulunan polenlerden bölgenin iklim tarihlerini tespit edebildiklerini söylüyor: “Yaklaşık 10 bin yıllık iklim tarihini polen analizleriyle öğreniyoruz. Yaptığımız bu analizlerde Ağlasun ovasında tarımın M.Ö 4 bin 200 yıllarında başladığını öğreniyoruz. Demek ki orta kalkolitik döneminde ilk tarım yapanlar bu bölgeye yerleşmişler. Polen analizlerinden öğrendiğimize göre, bugün sadece 900 metre yükseklikte yetişen zeytinin, o dönemde 1400 metre yüksekliğe kadar üretimi yapılmış. Buğday, mısır, zeytinyağı ve seramik ihracatı kenti çok zenginleştirmiş. Biz burada tek bir şey aramıyoruz. Hepsi bir bütün bizim için. Çünkü insanların eski dönemde nasıl yaşadıklarını, ne yediklerini, sağlık sorunlarını öğrenmek istiyoruz. Sadece kent değil, tarım. Her şey bu bütün için bir parçadır. Biz restorasyon yaparken tek bir binayı restore etmiyoruz. Çünkü bütünü göstermek istiyoruz.”

SAGALASSOS’UN EN PARLAK GÜNLERİ

Prof. Waelkens, Sagalassos için en önemli dönemin Roma egemenliğine girdikten sonra başladığını söylüyor. O’na göre Sagalassoslu’lar diğer Pisidyalılardan çok farklıydılar. Çünkü Roma’da bir yenilik, yeni bir teknik gelişme olduğunda önce Sagalassos’da uygulanıyordu. Diğer Pisidya kentlerinde ise ancak 5-10 yıl sonra görülüyordu bu yenilikler. Sagalassos’daki mimari yapılar Korinth stilindeydi. Diğer kentlerde ise Dorik stili hâkimdi. Waelkens, Sagalassoslu’ların çok akıllı insanlar olduklarını anlatıyor: “Her zaman yeniliği, teknolojiyi, mimariyi, cam ve seramik endüstrisini burada yapmışlar. M.S 25’den, M.S 14’e kadar üç kat büyümüştür kent. Çok büyük bir ket olduğunda da hemen mimari gelişme başladı. M.S 2. yüzyıla ait hamamın zemininde, (burası Anadolu’nun en eski Roma hamamı). Roma Cumhuriyeti dönemindeki meclis binası 220 kişi için inşa edilmişti. Bu yapının demokrasi için sembolik bir fonksiyonu vardı. Bütün yapılar aynı oryantasyonla yapılmıştı. Ama çok çabuk kötü bir sisteme doğru gitti. Çünkü o dönemde vergiler, kiralar çok yüksek tutulmuş. Herkesin ödeyebileceği bir oranda değildi. O dönemde halkın birçoğu kentin dışına gitmiş. O zaman bir kişi eğer belediye başkanı ya da bir yönetici olmak isterse çok zengin olması gerekiyordu. Çünkü unvanların parayla alınabildiği bir döneme gelindi. Sadece zenginlerin politika yapmasıyla birlikte demokrasi bitti.”

ROMA VE FRANSA’DAN 50 BİN KOLONİST ÇİFTLİKLERE YERLEŞTİRİLDİ

Prof. Waelkens, bu bölgenin 300 yıl savaşmadan, barış içinde yaşadığını ve Roma imparatoru Augustus’un bu bölgede altı tane koloni kurduğunu söylüyor. Roma ve Güney Fransa’dan yaklaşık 50 bin kişi bereketli topraklara sahip olan bu bölgeye yerleştirilmiş. Bu nedenle ticari potansiyel gelişerek büyümüş. En büyük koloni, bugünkü adı Yalvaç olan Pisidya Antiokheia’sı idi. Bu dönemde Yalvaç’tan Perge’ye kadar uzanan ve Sabesta adı verilen çok büyük ve çok iyi bir yol yaptırdı. Yol, bugünkü Çubuk Beli yanından geçiyordu. İmparator Tiberius’tan gelen bir mektupta anlatıldığına göre, Sagalassos’un denize ulaşımı bu yolla sağlanıyordu. Önceleri sadece bölge için üretilen seramikler giderek bütün Doğu Akdeniz’e ulaşmaya başladı. Öyle ki, bazı zenginler bu bölgedeki ovalarda büyük çiftlikler yaptırıp buralarda yaşadılar. Bölgede yapılan kazılarda ortaya çıkartılan çok büyük mezarlar bunun göstergesi. Waelkens’e göre o dönem bölge için bir şans vardı çünkü İmparator Augustus ile birlikte iklim ılımanlaşmaya başlamış, bölge bir iki derece daha sıcak olmuştu.

MISIR’IN BALIĞI, SAGALASSOS’UN KERESTESİ

Sagalassos, çağının ihtişamlı kentleri arasında yerini almak için giderek zenginleşiyordu. Çevredeki zengin ormanlarda yetişen çamlardan elde edilen keresteler Kestros (Aksu) ırmağından Akdeniz’e ulaştırılıyordu. Özellikle Mısır’a bu bölgeden kereste ihracatı yapılıyordu. Çünkü Mısır’da gemi yapımı için ihtiyaç olan ağaçlar yoktu. Aynı zamanda Mısır’dan Sagalassos’a başka mallar geliyordu. Bugün bile örneği olmayan karşılıklı bir ticaret ve kültür alışverişi sürüyordu. Öyle ki, Waelkens’in anlattığına göre Mısır’ın tanrıları bile o dönemde Sagalassos’da çok popüler olmuşlar. Kentin hamamında yaptıkları kazılarda Mısır’dan gelen kabartmalar bulduklarını söylüyor. Ayrıca kazılarda ilk kez bulunan bir balık kemiğinde yapılan DNA analizleri sonucu Nil’de yaşayan türlerden olduğu, yedi yüz yıl boyunca Mısır’dan Sagalassos’a dört çeşit kurutulmuş balık getirildiği anlaşılmış.

SAGALASSOS’UN GÖRKEMLİ YÜZYILI

Sagalassos’un zengin ailelerinin kent için çok para harcadıklarını anlatıyor Waelkens. Kentteki bütün binalar yaklaşık yüzde altmış özel kaynaklarla yapılmış. Roma, bazı ailelere vatandaşlık hakkı vermiş. Bir kuşak sonra bazı Sagalassoslu’lar Roma meclisinde politika yapmışlar ve pek çok yapı inşa etmişler. M.Ö 1. yüzyılda ise genellikle bu binaların hepsi imparatora ithaf edilmeye başlamış. Böylece imparatora dostluklarını gösterdiklerini düşünüyorlarmış. Ancak ikinci yüzyılda sistem değişmeye başlamış. Bu dönem, Roma’nın ikinci önemli imparatoru olan Hadrianus’la başlıyor. Hadrianus’la birlikte Likya ve Pamfilya ile birlikte Pisidia için de imparatorluk kültü için bir merkezi ihtiyacı ortaya çıktı. Sagalassos imparatorluk kültü için seçilen yeni merkez oldu. Her yıl bütün Pisidia kentlerinden insanlar imparatorluk festivali ve oyunlar için Sagalassos’a geliyorlar ve burada bolca para harcıyorlardı. Kent bu festivaller sayesinde zenginliğine zenginlik katmaya başlamış. Hadrianus Sagalassos’un Pisidia’nın en önemli kenti olduğunu söyleyerek kenti onurlandırmış, ayrıca sikke ve yazıtların yanında çıkartılan kanunla da bu ‘önemlilik’ da kayıt altına alınmış.

ANITSAL ÇEŞMELERİN İHTİŞAMI

Sagalassos’un yukarı kısmında bulunan tiyatro 9 bin kişi kapasiteli inşa edilmiş ancak kentin nüfusu, 3 bin 500 ila 5 bin arasında değişmiş. Hamam her yıl daha büyümüş ve Efes’teki hamamların büyüklüğüne ulaşmış. Odeon çok büyük ve kapalı bir tiyatro olarak kullanılmış. Demek ki Sagalassos sürekli dışarıdan gelen misafirleri ağırlamış ve bu kalabalığın daha da artacağı beklentisiyle kentin yapıları yüksek kapasiteli inşa edilmiş. Kentin zengin aileleri imparatora ithaf edilen çok sayıda büyük yapılar inşa etmelerinin yanında halkın kullanması için görkemli çeşmeler de yaptırmışlar. Prof. Waelkens, M.S ikinci yüzyılda Sagalassos’da yeni bir çeşme tipi görüldüğünü söylüyor. ‘Nympheum’ (anıtsal çeşme) adı verilen bu yeni çeşmelerin önünde büyük bir havuz bulunuyor. Sütunların ortasında heykeller ve nişler yapılıyor. Nişlerin içinde ise bu çeşmeleri yaptıran kişiler ve ailelerinin, imparator ve tanrılar ile yan yana heykelleri konuluyor. Waelkens, bunun anlamının çok büyük bir atfetme olduğunu söylüyor.

‘BURADAKİ SU AVRUPA’DA YOK’

Waelkens ve ekibi, 2007 yılında bu çeşmelerden birini yeniden inşa etmişler. Çünkü yapının yüzde doksanına ait parçalarının yerinde olduğunu fark etmişler. Üstelik çeşmenin antik dönemde kullandığı su kaynağını da bularak aynı şekilde bugün de akmasını sağlamışlar.  Waelkens, “çok temiz ve çok soğuk” dediği bu suyun analizini yaptırmak üzere Belçika’ya götürdüklerini ve analiz sonucunda Avrupa’da hata İsviçre’de bile bu kalitede bir suyun bulunmadığını anladıklarını söylüyor. “Belki de Türkiye’nin en iyi kaynak suyu” diyor.

ÇEŞMELER BUGÜN DE ANTİK DÖNEMDEKİ SU İLE ÇALIŞIYOR

Sagalassos’da imparatorluk döneminde dört tane anıtsal çeşme inşa edilmiş. Geçtiğimiz yıl yukarı agorada açılan çeşme de antik dönemdeki su kaynağı ile çalışıyor. Antik kentteki çalışmaların en dikkat çeken yanı bütüncül bir çalışmanın yürütülüyor olması. Antik kentteki kalıntıların orijinal elemanlarının, en az yüzde seksen beşinin bulunması durumunda restore ettiklerini, yoksa konservasyon yaptıklarını söylüyor Prof. Waelkens.

DÜNYANIN EN GÜZEL HEYKELLERİ

Kentteki buluntular arasında öne çıkanlar hiç kuşkusuz benzersiz heykeller. 2007 yılında büyük hamamda bulunan Hadrianus dönemine ait imparator kültü için yapılmış devasa heykel en önemli parçalardan biri. Waelkens, bu gibi heykeller yaptıran Sagalassoslu’ların imparatora teşekkür etmek istediklerini söylüyor: “Bu heykellerin yüksekliği 5 metre idi. Sadece baş, eller ve ayaklar mermer, diğer parçalar, ağaç üstünde bronz, bronz üstünde altın ve gümüş kaplamaydı. Bu konuda çok şanslıydık çünkü altı heykelin kafalarını bütün ve sağlam olarak bulduk. Hadrianus başı, arkeolojik dönem için Hadrianus’un dünyanın en güzel portresi olarak biliniyor. 2007’de Londra’da Hadrianus sergisi yapıldı ve o zaman Sagalassos’da bulduğumuz Hadrianus başı ilk kez Burdur’dan başka bir yere giderek bu serginin en önemli parçası oldu. 250 bin kişi bu sergiyi ziyaret etti.”

 ‘VE SAGALASSOS BİTTİ…’

Sagalassos’da 15 metre yüksekliği olan bir Heron (kahraman) anıtı ve çatısına kadar ayakta kalabilmiş bir meclis binası bulunuyor. Bunun yanında Antoninler çeşmesi var. Sütunları 13,5 metre yükseklikteki çeşmenin, İmparator Claudius’a ithaf edilen bir giriş kapısıyla takı bulunuyor. M.S II. yüzyılın sonuna kadar çok zengin bir kent olarak varlığını sürdüren Sagalassos, M.S III. yüzyılda küçük bir kriz yaşasa da bundan fazla etkilenmez. Ancak M.S IV. yüzyılın ikinci yarısında başlayan ve 525’e süren büyük kriz kenti olumsuz etkiler. Bu dönemden sonra kullanılmayan tapınaklar Hıristiyanlar tarafından kiliseye dönüştürülür. M.S 500’de büyük bir deprem yaşayan kent, o döneme kadar zenginliğini sürdürür. Büyük bir estetik anlayışı ile yeni binalar inşa edilir, sokaklarda tamiratlar, restorasyonlar yapılır. Ancak M.S V. yüzyılın ortalarında bu çalışmaların dışında başka bir şehir ortaya çıkmaya başlar. Waelkens, o dönemi şöyle anlatıyor: “Şehir giderek büyük bir tarım köyüne dönüşüyor. Bu değişikliğin nedeni, M.S 541 ve 42 yıllarında Mısır’dan gelen veba salgını. Eski kaynaklar ve son araştırmalara göre o zaman bütün Anadolu’da yüzde 32 nüfus ölmüş. Çok zengin aileler ölmüş. Tarım işçileri ölünce zengin çiftlik sahipleri kendileri tarım yapmaya başlamış. Vebadan sonra görüyoruz ki kent içinde bile tarım yapılmaya başlanmış. M.S 620 yılı ortasında merkezi Sagalassos olan büyük bir deprem daha oluyor. Bu konuda çok araştırma yaptık. Sagalassos’un içinde bir fay hattı bulunuyor. Depremin merkez üssü burası. Bu çok korkunç bir depremmiş.  O zaman nüfusun büyük çoğunluğu ölmüş. M.S VII.  yüzyılda kentin etrafında çok sayıda küçük köy oluşmuş. Bu köylerdeki yerleşim Selçuklular dönemine kadar sürdü. Daha sonra aşağıya, bugünkü Ağlasun’un bulunduğu yere taşındı kent ve Sagalassos bitti…”

‘DAHA ÇOK TARIM İÇİN AĞAÇLARI KESTİLER AMA TARIM BİTTİ’

Ait olduğu coğrafyanın değerleriyle var olan, giderek zenginleşen ve Roma’nın Anadolu’daki en görkemli kentlerinden biri haline gelen Sagalassos’u tarihten silen kuşkusuz sadece depremler değildi. Mısır ve Akdeniz’in diğer uygarlıklarına satılan seramiklerin üretimi için yaklaşık 250 seramik fırını olduğu söyleniyor. Waelkens’in de belirttiği gibi bu fırınların 82 tanesi kazılarda ortaya çıkarılmış. Ancak hem bu seramik fırınlarının hem de kolonilerde kurulan devasa çiftlikler için yeni tarlalar açmak uğruna yok edilen ağaçların da kentin sonunu hazırlayan etkenlerden birini oluşturduğunu söylemek yanlış olmaz. Bu konuda ortaya çıkan bulguları ve görüşlerini sorduğumuz Prof. Waelkens, son yirmi yılda bölgede çok sayıda polen analizi yaptıklarını belirterek şu yanıtı veriyor: “bitkilerin tarihlerini iyi biliyoruz. Sagalassoslu’lar, o dönem daha fazla tarım yapabilmek için ormanlardaki ağaçları kestiler. Ama yerine yeni ağaçlar diktiler. Sadece M.S 650’de iklim tekrar değişmiş, daha soğuk ve daha kuru olmuş. O zaman bölgede tarım bitti. Tarımın yerini daha sonra hayvancılık almış. Keçi yetiştirmişler. Bu keçiler bütün ağaçları ve bitkileri yemişler ve çok büyük bir erozyon ortaya çıkmış. Erozyonla kent toprak altında kalmış. Bu erozyon bizim için bir şans idi çünkü keçiler olmasaydı Sagalassos’da bu kadar ayakta kalan yapıları bulmamız mümkün değildi.”

TÜRKLERİN BÖLGEYE GELMESİYLE SAGALASSOS, ‘AĞLASUN’ OLMUŞ

Sagalassos ve Ağlasun aynı kentin iki farklı söylenişi gibi algılansa da aslında iç içe geçmiş bir tarihi barındırıyor. Waelkens’in andığı keçilerin torunları bugün hala Ağlasun dağlarında varlığını sürdürüyor. M.S 13. yüzyılda Selçuklular’ın bölgeyi ele geçirmesiyle antik kentin kalıntıları üzerinde ve çevresindeki küçük köylerde yaşayanlar aşağıya, bugünkü Ağlasun’a yerleştirilmiş. Bir zamanların ihtişamlı kenti Sagalassos da Ağlasun adını almış.

‘BENİMLE SAVAŞMA, KAZANIRSAN KAYBEDERSİN’

Ancak bütün bunlar bir yana ortada olan tek gerçek şu ki, sahip olunan değerlerin zenginlik kaynağı olduğu kadar, yok oluşun da kaynağı olabileceğini gösteriyor. Antik kenti kısa sürede zenginleştiren, Anadolu’nun en gösterişli kentleri arasına yerleştiren tarımsal üretimin kontrolsüz biçimde sürmesi, daha çok üretmek için daha çok ormanın yok edilmesi kentin sonunu getiren etkenlerden biri olmuş. Sagalassos’un öyküsü, bize insanlık tarihi kadar eski olan hırslarımızla yüzleşme fırsatı sunuyor: Doğa ile savaşma çünkü kazanırsan kaybedersin…

*Hakan Günday- Azil (Doğan Kitap)

(Arşiv yazı, ilk yayın tarihi 2011)

• YÜKÜMLÜ HÜKÜMLER Ukrayna Hükümleri
• Perinçek, Milli Eğitim Bakanı’nı istifaya çağırdı
• En Düşük Emekli Aylığı Gerçeği!
• ABD- NATO’nun Türkiye’ye kurduğu “Ukrayna” tuzağı
• 36. NATO Liderler Zirvesi Türkiye’ye açık bir Atlantik tuzağıdır
• MAKÜ’de yeni nesil bölüm ve programlar gündemde
• Hepimizin Sendikası Grubu: “NATO’YA HAYIR!”
• Yeşilova’da “İklim Adaleti” için ortak mücadele çağrısı

Sagalassos antik kentinde yaptığı örnek bilimsel çalışmalarla Türk arkeolojisine değerli katkılarda bulunan Belçikalı bilim insanı Prof. Dr. Marc Waelkens, yaşamını yitirdi…

Türk arkeolojisine değerli katkıları bulunan Belçikalı Arkeolog Prof. Dr. Marc Waelkens (73), Brüksel’deki evinde yaşamını yitirdi. Burdur’un Ağlasun ilçesinde bulunan Sagalassos antik kentinde yürütülen arkeolojik kazılara öncülük ederek antik kentin önemli yapılarını gün yüzüne çıkaran Waelkens, uzun süredir pankreas kanseri tedavisi görüyordu. Arkeoloji ve Sanat Yayınları Genel Yayın Yönetmeni Yazar Nezih Başgelen, Türk arkeolojisine değerli katkıları olan Waelkens’in kaybından büyük üzüntü duyduklarını dile getirdi.

Burdur’un Ağlasun ilçesinde bulunan Sagalassos antik kentinin tüm dünyada tanınmasını sağlayan eski kazı başkanı Prof. Dr. Marc Waelkens 21 Şubat akşamı Brüksel’deki evinde yaşamını yitirdi. Belçika Leuven Üniversitesi ile Türkiye’deki üniversitelerden bilim insanlarının 1990 yılından bu yana sürdürdüğü Sagalassos kazılarının uzun yıllar başkanlığını yürüten Waelkens, dünyanın çeşitli ülkelerinde antik kentle ilgili konferanslar vermiş, sergiler açılmasını sağlamıştı.

BİR SÜREDİR TEDAVİ GÖRÜYORDU

Sagalassos ve çevresinde farklı disiplinlerden bilim insanlarıyla birlikte yürütülen çalışmalarda antik kentin geçmişi hakkında önemli bulguların ortaya çıkarılmasına öncülük eden Prof. Dr. Marc Waelkens, bir süredir pankreas kanseri tedavisi görüyordu. Önceki akşam Brüksel’deki evinde yaşama veda eden Waelkens, yerel halk tarafından ‘Mark Bey’ olarak anılıyordu. Waelkens’in cenaze töreninin ayrıntıları için yakınları ve çalışmalarını sürdürdüğü eğitim kurumu tarafından bir açıklama yapılması bekleniyor.

PROF. DR. MARC WELKENS KİMDİR?

1948 yılında Belçika’da dünyaya gelen Marc Waelkens, oldukça meraklı bir çocuktu. Henüz altı yaşındayken okuduğu ilk kitap olan Truva antik kentini anlatan çizgi roman, Waelkens’in yaşamını derinden etkiledi. Anadolu’nun gizemli antik kenti Truva hakkındaki çizgi romanı okumasının ardından babasına “Ben de Türkiye’de kazı yapmak istiyorum” diyen Welkens, ileriki yıllarda aldığı arkeoloji eğitiminin ardından Türkiye’ye yaptığı yolculuğu ve Sagalassos’la tanışmasını 2011 yılında kendisiyle yaptığımız bir röportajda şöyle anlatmıştı:

‘HAYATIMDA SAGALASSOS GİBİ BİR KENT HİÇ GÖRMEMİŞTİM’

 “Hiç unutmuyorum, 11 Temmuz 1969 tarihinde Türkiye’ye geldim. Türkiye’de bir evde misafir olarak kalmıştım. Bazı kazılara katıldım. Sonrasında Hierapolis ve Afrodisias’da çalıştım. 1982 yılında İngilizler yeni bir projeye başlamışlardı. Çünkü o yıllarda Antalya çevresinde çok sayıda yeni yollar yapılmıştı. Bu bölgedeki son araştırma 1884 yılında gerçekleşmişti. Bu nedenle yüz yıl boyunca hiç bir bilim adamı burada çalışmamıştı. Biz bundan korktuk başta çünkü kaçak kazılar olabilirdi. Psidia bölgesindeki yüzeyde kalan kalıntıları inceledik ancak kazmak istemedik. Önce Yalvaç’ta çalıştık, daha sonra başka bir yer aradık ve 23 Ağustos 1983’te sabah çok erken saatlerde, o zaman yukarıda çok güzel bir ışık vardı, saat 7.30’da Sagalassos’a geldik. O zaman yol yoktu. Jeep gerekiyordu. Hayatımda Sagalassos gibi bir kent, hiç görmemiştim…”

WELKENS İÇİN ANI KİTABI YANINLANDI

Arkeoloji ve Sanat Yayınları Prof. Dr. Marc Waelkens için bir anı kitabı yayınlamıştı. Arkeolog yazar Nezih Başgelen, Waelkens’in Türk arkeolojisi için önemli çalışmalar yaptığını belirterek yaşamını yitirmesinden büyük üzüntü duyduklarını dile getirdi. Waelkens ile en son 21 Şubat akşamı haberleştiklerini dile getiren Başgelen, “Bir süredir kemoterapi alıyordu. Kendisi bana tedavisiyle ilgili yeni bir tarama yapılmasını beklediğini söylemişti. Bu sabah da vefatının haberini aldık. Çok üzgünüz. Marc Waelkens sıra dışı bir insandı ve yaptığı çalışmalar ve izlediği yöntemler arkeoloji camiası için bir dönüm noktası oldu” diye konuştu.

Prof. Dr. Marc Waelkens için hazırladıkları anı kitabını görebilmiş olmasının onun için moral kaynağı olduğuna da değinen Başgelen, makalelerinden oluşan bir başka kitap projelerinin daha olduğunu kaydetti.

Prof. Dr. Waelkens ile 2011’de yaptığımız röportajı ve yaşam öyküsünü içeren arşiv yazı için:

• 
  YÜKÜMLÜ HÜKÜMLER Ukrayna Hükümleri
• 
  Perinçek, Milli Eğitim Bakanı’nı istifaya çağırdı
• 
  En Düşük Emekli Aylığı Gerçeği!
• 
  ABD- NATO’nun Türkiye’ye kurduğu “Ukrayna” tuzağı
• 
  36. NATO Liderler Zirvesi Türkiye’ye açık bir Atlantik tuzağıdır
• 
  MAKÜ’de yeni nesil bölüm ve programlar gündemde
• 
  Hepimizin Sendikası Grubu: “NATO’YA HAYIR!”
• 
  Yeşilova’da “İklim Adaleti” için ortak mücadele çağrısı

ata-eti-ite-otu
İndir

Türkiye’de son yıllarda hazırlanan en kapsamlı arkeoloji projesi olan “Bir Zamanlar Toroslar’da: Sagalassos”, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü ile Belçika KU Leuven Üniversitesi’nin desteklediği Sagalassos Arkeolojik Araştırma Projesi işbirliğiyle hazırlandı. Burdur Arkeoloji Müzesi’nden getirilen 368 eserin yer aldığı sergi, 27 Kasım 2019 tarihinde açıldı ve 28 Mayıs 2020 tarihine kadar sergilenmesi amaçlanırken tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de yaşanan Pandemi nedeniyle sergi 18 Mart 2020 tarihinde kapılarını ziyarete kapatmıştır. 27 Kasım 2019 – 18 Mart 2020 tarihleri arasında çok kısa bir süre içinde sergiye çok yoğun ilgi duyulmuş, bu tarihler arasında 80.000 kişi sergiyi ziyaret etmiştir.

Ancak, Yeni Koronavirüs (COVID-19) salgınıyla ilgili alınan tedbirler kapsamında geçici bir süreyle “Bir Zamanlar Toroslarda: Sagalassos” sergisini ziyarete kapatan Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık, zenginleştirdiği dijital uygulamaları ile sanatseverlere 360 derece Sagalassos Sergisi Online Ziyaret imkânı sağlamıştır. Tarih, arkeoloji ve sanatseverler Online Ziyaretlerini link adresinden yapabilmektedir. Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık’ın WEB sitesinden Online hizmetler kapsamında Bir Zamanlar Toroslarda: Sagalassos sergisini 360 derece sanal tur ile bugüne kadar 40.000 kişi ziyaret etmiş, link adresini 45.000 kişi tıklamıştır.

Yoğun ilgi nedeniyle Kültür ve Turizm Bakanlığı ve Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık işbirliğinde sözkonusu sergi 08 Haziran 2020 tarihinde kapılarını tekrar ziyaretçilere açarak 23 Ağustos 2020 tarihine kadar Yapı Kredi Kültür Sanat’ta ziyaret edilebilecektir. Akdeniz’in en iyi korunmuş antik kentlerinden biri olan Sagalassos, UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’nde yer almaktadır.

Mamut kemiklerinden tanrı ve tanrıça heykellerine…

“Bir Zamanlar Toroslar’da: Sagalassos” sergisinde, prehistorik çağlarda Anadolu’da yaşadığı kanıtlanan ve Burdur yöresinde kalıntılarına rastlanan mamut kemiklerinden, Roma imparatorları Marcus Aurelius ve Hadrian’ın anıtsal boyuttaki heykellerine kadar çok sayıda ve farklı türde tarihi eser yer alıyor. Antik Sagalassos sakinlerinin gündelik ve sosyal yaşamlarını, inanç ritüellerini yansıtan pişmiş toprak figürinler, tanrı, tanrıça ve kahraman heykelleri, Büyük İskender heykelciği, taş aletler, süs eşyaları, pişirme ve yemek kapları başta olmak üzere Sagalassos ve Pisidia Bölgesi’nin farklı dönemlerine tarihlenen ve geçmişe ışık tutan eserler, Yapı Kredi Kültür Sanat’ın üç katına yayılan kronolojik ve tematik bölümler halinde görülebilmektedir.

Ziyaretçileri Roma’nın Son İyi İmparatoru Karşılıyor

Sagalassos Roma İmparatorluk Hamamı kazılarında açığa çıkarılan İmparator Marcus Aurelius heykeli, müze girişinde ziyaretçileri karşılayor. Orijinali yaklaşık 5 metre yüksekliğinde olan heykelin beyaz mermerden yontulmuş başı, kolları ve bacakları sergilenmektedir. Restorasyonu 2010 yılında tamamlanan Sagalassos Antoninler Çeşmesi, Marcus Aurelius tarafından yaptırılmıştır. Sergide, Sagalassos’a “Pisidia’nın birinci kenti” unvanını veren İmparator Hadrian heykeline ait baş da görülebilmektedir. İmparator Hadrian ve Marcus Aurelius, Roma’nın Beş İyi İmparatoru arasında yer alıyor.

Pisidialılarla Tanışın

Sagalassos kazılarında ele geçen MS 3. yüzyıla tarihlenen Romalı bir erkek ve 11. yüzyıla tarihlenen Bizanslı bir kadının kafatası, uzmanlar tarafından yeniden yüzlendirme tekniğiyle orijinaline yakın görünümlerine kavuşturulmuştur. Yüz rekonstrüksiyonunu bilim ve yaratıcılığın birleşimi olarak niteleyen kazı başkanı Jeroen Poblome, dijital yüz rekonstrüksiyonunun yüzde 75 kesinliğe sahip olduğunu belirtiyor. Gerçek isimleri bilinmeyen Pisidialılara araştırma ekibi tarafından Rhodon ve Eirènè isimleri verildi. Sergiye getirilen Rhodon ve Eirènè büstleriyle ziyaretçiler antik Pisidialılarla tanışma fırsatı yakalamaktadırlar.

Sergi Yapı Kredi Kültür Sanat’ın Üç Katına Yayılıyor

“Bir Zamanlar Toroslar’da: Sagalassos”, Yapı Kredi Kültür Sanat’ın üç katında birden sergileniyor. Binanın ilk katı, 1990 yılında başlayan ve disiplinler arası bir araştırma projesi olan Sagalassos kazılarına, kazılarla birlikte Sagalassos ve ait olduğu Pisidia bölgesinin coğrafyası, jeolojisi, bitki örtüsü, inanç sistemi, tanrıları, insanları, hayvanları ve bitkileri olmak üzere çok katmanlı bir sunuma sahip.

İkinci katta tarihöncesi çağlar, Sagalassos’un kuruluşuna tanıklık eden Bronz Çağı, Hellenistik Çağ, Roma Dönemi, Bizans Dönemi ve Selçuklu Dönemi eserleri kronolojik bir konsept içinde sergileniyor. Ayrıca Sagalassos kazılarında açığa çıkarılan Yukarı Agora ve burada yapılan kazılarda bulunan imparator, tanrı ve kahraman heykellerinin en iyi örnekleri ziyaretçiye sunuluyor.

Üçüncü kat ise antik ekonomi, yaşam kalitesi, beslenme alışkanlıkları ve mutfak eşyaları, insanların ölümle nasıl başa çıktıkları ve ölümün nitelikleri gibi tematik bölümlerden oluşuyor. Serginin bu katına çıkan ziyaretçileri toprak ve bereket tanrıçası güzel saçlı Tanrıça Demeter heykeli karşılıyor. Ayrıca bu bölümde Sagalassosluların adak adadığı düşünülen ve içinde yüzlerce pişmiş toprak figürünün ele geçtiği kaya tapınağının rekonstrüksiyonu da yapıldı. 1990 yılından beri Sagalassos Arkeolojik Araştırma Projesi tarafından yürütülen Sagalassos kazıları, disiplinlerarası kazı ve restorasyon çalışmalarıyla uluslararası bilim camiasında önemli bir yere sahip. Sergi ziyaretçilere bu bilimsel çalışmaları bir arada görme fırsatını da sunuyor.

Projenin bilimsel danışmanlığı KU Leuven Üniversitesi profesörlerinden ve Sagalassos Kazısı Başkanı Jeroen Poblome, koordinatörlüğü Yapı Kredi Müzesi yönetici Nihat Tekdemir ve tasarımı Pattu Mimarlık tarafından yapıldı. Sergiye getirilen eserler ve sergide kullanılan bütün peyzaj fotoğrafları ise Belçikalı sanatçılar Bruno Vandermeulen ve Danny Veys tarafından çekildi.

Sergi Kitabı

Sergiye, Sagalassos ve içinde bulunduğu Pisidia Bölgesi’nin bütün tarihi katmanlarının paylaşıldığı kapsamlı bir kitap eşlik ediyor. Yapı Kredi Yayınları tarafından Türkçe ve İngilizce hazırlanan ve yayınevinin 5500. kitabı olan “Bir Zamanlar Toroslar’da Sagalassos” kitabında yer alan 27 makale her biri alanında uzman araştırmacılar tarafından güncel veriler ışığında kaleme alındı. Bu nedenle Pisidia ve Sagalassos konusunda en güncel yayın ve kaynak kitap niteliğindedir.

“Bir Zamanlar Toroslar’da: Sagalassos” sergisine gelen ziyaretçiler Covid-19’a yönelik alınan önlemler doğrultusunda ziyaretlerini yapabilmektedir. Pandemi nedeniyle bir süredir kapalı kaldıktan sonra 8 Haziran 2020 tarihinde tekrar açılacak olan serginin ziyaretçi sayısı sosyal mesafeyi korumak adına her katta beş kişi ile sınırlı olacak, sergi girişinde ziyaretçilerin ateşi ölçülerek içeri alınacak ve maskesiz ziyaretçi kabul edilmeyecektir.

“Bir Zamanlar Toroslar’da: Sagalassos” Sergisi

Adres:

Yapı Kredi Kültür Sanat

İstiklal Caddesi No: 161

34433, Beyoğlu / İstanbul

Tel: (0212) 252 47 00 (pbx), Faks: (0212) 293 07 23

Ziyaret Saatleri:

Hafta içi (Pazartesi – Cuma) : 10.00-18.45

Cumartesi: 11.00-18.45

Pazar: 13.00-18.45

Ziyaret Ücretleri:

Sergi ve etkinlikler ücretsizdir.

Online Sanal Tur

• YÜKÜMLÜ HÜKÜMLER Ukrayna Hükümleri
• Perinçek, Milli Eğitim Bakanı’nı istifaya çağırdı
• En Düşük Emekli Aylığı Gerçeği!
• ABD- NATO’nun Türkiye’ye kurduğu “Ukrayna” tuzağı
• 36. NATO Liderler Zirvesi Türkiye’ye açık bir Atlantik tuzağıdır
• MAKÜ’de yeni nesil bölüm ve programlar gündemde
• Hepimizin Sendikası Grubu: “NATO’YA HAYIR!”
• Yeşilova’da “İklim Adaleti” için ortak mücadele çağrısı

Açılış Vali Şıldak, Milletvekili Bayram Özçelik, Milletvekili Yasin Uğur, Ağlasun Kaymakamı Tanju Çanakçıoğlu, İl Genel Meclisi Başkanı Murat Akbıyık, İlçe Belediye Başkanları, siyasi parti temsilcileri, Sagalassos Kazı Başkanı Prof. Dr. Jeroen Poblome, daire amirleri, muhtarlar ve vatandaşlar katıldı.

Açılış öncesi Vali Şıldak, Milletvekili Özçelik, Milletvekili Uğur ve Ağlasun Belediye Başkanı Ulusoy konuşma yaptılar. Konuşmaların ardından Sagalassos Yörük Çadırının açılışı gerçekleşti.

Vali Hasan Şıldak açılış öncesi yaptığı konuşmada, “Ağlasun çok özel bir İlçemiz. Burdur’un bütün ilçelerinin ayrı bir meyizetleri var. Ağlasun kendine özgü, bir Sagalassos değerini bünyesinde barındırıyor. Gerçekten böyle bir değer kültürel miras, insanlık tarihinin çok eski aşamalarını, orayı gezdiğimizde, gördüğümüzde yaşatan ve çok kompakt bir alanda, dar bir alanda yaklaşık iki saatte o tarih yolculuğunu zevkle yapabileceğiniz çok nezih bir alan sunuyor.

Tarihçileri, bu işle ilgilenen bilim insanlarının ve uzmanların ifade ettiğine göre Ülkemizdeki en iyi korunmuş olan alanlardan biri. Çalışmalar devam ediyor. İl genelinde, turizm hamleleri, turizm açılımları devam ediyor. Ağlasun’da bundan payını alacak ama işte bu tür yerlere ihtiyaç var. Hep ifade ettiğim gibi turizmin tamamlayıcı alt yapı ihtiyaçları, konaklama, yeme içme tesisleri, bu tesis de bunlardan birisi. Ümit ediyoruz, bunların sayısı artar,  kaliteli olarak, iyi düşünülmüş, planlanmış olarak hayata geçirilir. Hem yeme içme anlamında, hem de konaklama anlamında, bilhassa pansiyonculuğun, butik otel yatırımlarının da artık İlimizde boy göstermesini biz arzu ediyoruz. Bilhassa yerli iş insanlarımızdan buraya katkı değer sunmalarını ve turizme yatırım yapmalarını beklediğimizi de ifade etmek istiyoruz. Tabi hükümetimizin, bütün Bakanlıklarımızın, başta Kültür ve Turizm Bakanlığımız ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığımız olmak üzere saygı değer milletvekillerimizin de yakın takibi ve aramızda ki iş birliği modeli sayesinde uyguladığımız bu girişimler sonuç veriyor. Her şeyi birlikte planlayıp uyguluyoruz. Bu yola geçen yıl sıcak asfalt yapıldı. O bile Sagalassos’a, Ağlasun’a ve İl turizmine büyük katkı sağladı. Önümüzdeki dönemler için, belki hemen hayata geçirilmesi mümkün olmasa bile, bir kaynak ya da farklı bir modelle her zaman uygulanabilir şekilde teleferik modelinin ön fizibilite raporunu hazırladık. Bunu ötesinde yine Sagalassos’a gelen ziyaretçilerin hiçbir yeme içme anlamında bir hizmet alamadıklarını fark etmiştik. Yine Kültür ve Turizm Bakanlığımız ile yaptığımız görüşmeler çerçevesinde burada Köylere Hizmet Götürme Birliğimiz, Kaymakamımız güzel bir hizmet sunmaya başlıyor. Zaten bu hizmet sunulmaktaydı ancak, yarından itibaren inşallah teras kısmında bu hizmet orada sunulacak. Gelen ziyaretçiler Ağlasun manzarası eşliğinde çayını kahvesini yudumlarken bizde bundan mutluluk duyacağız. Küçük gibi görünse de bu hizmetler küçük değildir. Aslında mutluluk başarı ayrıntılarda gizlidir. Küçük ayrıntılar ilimiz turizmine olan cazibeyi, talebi eminim ki arttıracaktır. Burdur için bu yılki hedefimiz 1,5 milyon turist, sloganımız bu olsun inşallah. Bunu da yakalarız. Hesap kitap ettik ve baktık, şuanda 500 bini gördük. Ama sayılardan öte niteliğe de odaklanmamız lazım. Nitelik ve kalite çok önemli. Kaliteyi muhafaza ederek iyi yapılandırılmış bir turizm alanındaki faaliyetler bizi çok daha yaygın şekilde halkımızın bundan pay sahibi olmasını refah seviyesinin yükselmesini sağlayacaktır diye düşünüyorum. Belediye Başkanımızı, ekibiyle birlikte bu çalışmadan dolayı bende tebrik ediyorum. İlçemize ve İlimize hayırlı olsun diyorum” dedi.

[3d-flip-book mode="thumbnail-lightbox" urlparam="fb3d-page" 
id="12654" title="false" lightbox="dark"]

• YÜKÜMLÜ HÜKÜMLER Ukrayna Hükümleri7 Temmuz 2026
• Perinçek, Milli Eğitim Bakanı’nı istifaya çağırdı7 Temmuz 2026
• En Düşük Emekli Aylığı Gerçeği!7 Temmuz 2026
• ABD- NATO’nun Türkiye’ye kurduğu “Ukrayna” tuzağı7 Temmuz 2026
• 36. NATO Liderler Zirvesi Türkiye’ye açık bir Atlantik tuzağıdır6 Temmuz 2026
• MAKÜ’de yeni nesil bölüm ve programlar gündemde6 Temmuz 2026
• Hepimizin Sendikası Grubu: “NATO’YA HAYIR!”6 Temmuz 2026
• Yeşilova’da “İklim Adaleti” için ortak mücadele çağrısı6 Temmuz 2026
• Küresel Gazeteciler Konseyi (KGK’da) yeni dönem. Dim, güven tazeledi5 Temmuz 2026

Anadolu toprakları tarımsal üretimin birçok yönüyle ilk kez gerçekleştiği bereketli bir coğrafya. Bununla ilgili ortaya çıkan arkeolojik bulgulara her geçen gün yenileri eklendikçe, tarımın Anadolu’daki binlerce yıllık yolculuğunu da öğreniyoruz.  Burdur Ağlasun Ovası da orta kalkolitik dönemden beri tarım üretiminin yapıldığı bölgelerden biri. M.Ö 4 bin 200 yıllarında bölgede tarım yapıldığı, Sagalassos kazılarını yürüten bilim ekibinin yaptığı polen analizleriyle ortaya çıktı. Analiz sonuçlarına göre, bugün sadece 900 metre yükseklikte yetişen zeytinin, o dönemde 1400 metre yüksekliğe kadar üretiminin yapıldığı, buğday, mısır, zeytinyağının da önemli birer ihraç ürünü olduğu anlaşılıyor. Ancak antik kenti kısa sürede zenginleştiren, Anadolu’nun en gösterişli kentleri arasına yerleştiren tarımsal üretimin kontrolsüz biçimde sürmesi, daha çok üretmek için daha çok ormanın yok edilmesi kentin sonunu getiren etkenlerden biri olmuş. Sagalassos’un öyküsü, bize insanlık tarihi kadar eski olan hırslarımızla yüzleşme fırsatı sunuyor: Doğa ile savaşma çünkü kazanırsan kaybedersin…

BİR ÇİZGİ ROMAN OKUDU, HAYATI DEĞİŞTİ

1948 yılında Belçika’da dünyaya gelen Marc Welkens, oldukça meraklı bir çocuktu. Henüz altı yaşındayken okuduğu ilk kitap olan çizgi roman, küçük Marc’ın yaşamını öylesine değiştirecekti ki gelecekte yapacağı iş ve bütün yaşamı, okuduğu o ilk kitabın içeriği tarafından belirlenecekti. Welkens’i okudukça şaşırtan çizgi roman Anadolu’nun gizemli Truva kentini anlatıyordu. Truva Avrupa’da öylesine bir etkiye sahipti ki, yediden yetmişe birçok insanın merak ve keşfetme duygularını kamçılıyordu. Bu, Welkens için de öyle oldu. Adeta büyülendiği kitabı okur okumaz babasına gitti ve “ben de Türkiye’de kazı yapmak istiyorum” dedi.

‘HAYATIMDA HİÇ BÖYLE KENT GÖRMEDİM’

Bu cümle onun yaşamının tamamını biçimlendiren olayları başlatan ilk adımdı. Sonraki günler Welkens için yolculuk hazırlığı gibi geçti. Okuduğu kitap, alacağı eğitimi de belirlemişti. Arkeoloji okudu. 19 yaşına geldiğinde o yolculuğa çıkmak için hazır olduğunu hissediyordu. O yolculuğu şöyle anlatıyor, Marc Welkens: “Hiç unutmuyorum, 11 Temmuz 1969 tarihinde Türkiye’ye geldim. Türkiye’de bir evde misafir olarak kalmıştım. Bazı kazılara katıldım. Sonrasında Hierapolis ve Afrodisias’da çalıştım. 1982 yılında İngilizler yeni bir projeye başlamışlardı. Çünkü o yıllarda Antalya çevresinde çok sayıda yeni yollar yapılmıştı. Bu bölgedeki son araştırma 1884 yılında gerçekleşmişti. Bu nedenle yüz yıl boyunca hiç bir bilim adamı burada çalışmamıştı. Biz bundan korktuk başta çünkü kaçak kazılar olabilirdi. Pisidia bölgesindeki yüzeyde kalan kalıntıları inceledik ancak kazmak istemedik. Önce Yalvaç’ta çalıştık, daha sonra başka bir yer aradık ve 23 Ağustos 1983’te sabah çok erken saatlerde, o zaman yukarıda çok güzel bir ışık vardı, saat 7.30’da Sagalassos’a geldik. O zaman yol yoktu. Jeep gerekiyordu. Hayatımda Sagalassos gibi bir kent, hiç görmemiştim…”

GEÇMİŞİN SIRLARININ PEŞİNDEKİ BİLİM ADAMI

Altı yaşında okuduğu kitaptan etkilenerek çıktığı yolculuğun sonunda kendisini Burdur’un Ağlasun ilçesi yakınlarındaki Sagalassos Antik kentinde bulan Marc Welkens, tahmin ettiğiniz gibi bugün Sagalassos kazılarını 20 yıldır yürüten dünyaca tanınan bir biliminsanı. Prof. Dr. Marc Welkens, Belçika Katolik Leuven Üniversitesi bünyesinde sürdürdüğü Sagalassos kazıları, çok yönlü bilimsel çalışmalar ve disiplinler arası boyutuyla Türkiye’de örnek gösterilen kazılar arasında anılıyor. Çünkü Welkens’in başkanlığındaki ekip, sadece arkeolojik kazı yapmakla kalmıyor, antik kenti çevreleyen çok geniş bir alanda yürütülen çalışmalarda elde edilen bulguları karbon testleri ve laboratuvar analizleri yaparak çok yönlü sonuçlar elde ediyorlar. Sonuçta Roma’nın Anadolu’daki en parlak kentlerinden biri sayılan Sagalassos ve çevresindeki yaşamın binlerce yıllık serüvenini keşfetme olanağı sağlıyorlar. Öyle ki, bu çalışmalarla iklim, jeolojik gelişim, tarım, hayvancılık hatta o dönemde gelişen seramik sanatının nasıl gelişip yok olduğunun izlerini sürmek mümkün.

‘BÜTÜN HAYATIM BURADA GEÇTİ’

Arkeolog- yazar dostum Nermin Bayçın ile birlikte Sagalassos’taki kazı evinde ziyaret ettiğimiz Prof. Welkens’le sohbetimize, o ilk yolculuktan ve kaldığımız yerden devam ediyoruz. Prof. Welkens, büyülendiği Sagalassos’u bütün heyecanıyla anlatmayı sürdürüyor: “Binalar 15 metre yükseklikteydi ve ayakta kalmışlardı. Her tarafta seramik, metal ve cam parçaları gördük. Böyle bir ören yeri hiç görmemiştim, çok şaşırdım ve ikinci sene ben burada kalmak istiyorum dedim. İngilizlere burada kazı yapıp yapmayacaklarını sordum, ‘hayır’ dediler ve bana bu konuda yardımcı oldular. Sagalassos’ta kazı yapmak için izin istedim ancak izin alabileceğime hiç inanmıyordum. Ancak kazı iznini aldım. Kazılara başladıktan sonra yeterli para bulamayacağımdan korkuyordum, ama buldum ve şimdi çok büyük bir kazı oldu. Benim bütün hayatım burada geçti.”

180 KİŞİLİK BİLİM EKİBİNİ BULUŞTURAN KEŞİF HEYECANI

Prof. Welkens, kazı evinin önündeki çınarları kendi elleriyle diktiğini anlatıyor. Bugün kocaman birer delikanlı olmuş olan Anadolu çınarlarının gölgesinde çalışan her ulustan biliminsanı bu kadim toprakların sırlarını keşfetmenin heyecanını yaşıyorlar. İçlerinde siyahî olanı da var, kuzeyli sarışınlar da. Ancak hepsini buluşturan en önemli özellik ekip ruhu, disiplin ve bilimsel merak.  Yaklaşık 15-20 farklı disiplinden gelen uzman kazılarda çalışıyor. Bir başka deyişle yaklaşık 180 kişi Sagalassos’u yeniden ayağa kaldırmak için çalışıyor. Hem Türk hem de başka uluslara mensup bilim insanları, öğrenciler ve işçiler her gün 1700 metre rakımlı antik kente çıkıp iniyorlar.

‘SAGALASSOS İÇİN HER YIL 15 KONFERANS VERİYORUM’

Ancak bu kapsamlı kazı evini kurmak ve bugünkü konumuna getirmek hiç de kolay olmadı. Başlangıçta Belçika’da yabancı kazılar için bir akademi yoktu ve bu nedenle Prof. Welkens’in Sagalassos için sponsor bulması oldukça zor olmuştu.  Efes kazılarını Avusturya devleti ve Alman Arkeoloji Enstitüsünden kaynak sağlanıyordu ancak Sagalassos için böyle bir kaynak yoktu. Ancak Welkens, Akdağ’ın yamacına inşa edilmiş bu muhteşem kenti ayağa kaldırmaya ve antik dönemdeki gibi yeniden canlandırmaya kararlıydı: “Biz projelerle çalışıyoruz. Üniversite ile birlikte her yıl 15 yeni proje geliştiriyoruz. Sagalassos ayakta kalan bir kent olduğu için burada konservasyon çok önemli. Kışın çok kar ve yağmur yağdığı için çok soğuk oluyor. Duvarlar için bu çok büyük bir sorun. Bu nedenle yeni teknikler kullanıyoruz. Eski kent şu ana kadar çok iyi bir durumda kalmış. Bankalardan, şirketlerden, zengin ailelerden; şimdi Türkiye’de de Aygaz bizi destekliyor. Yani özel kaynaklardan finans desteği bulmaya çalışıyoruz. 1990’da Belçika’da ‘Sagalassos Dostları’ adıyla bir vakıf kuruldu. Bu vakıf aracılığıyla Belçika’nın her yerinde Sagalassos’u anlatan konferanslar veriyorum. 1990’dan bugüne kadar toplam 496 konferans verdim. Demek ki her yıl yaklaşık 15 tane konferans vermişim. Bu şekilde restorasyon ve konservasyon için finans sağlıyorum. Bu konferanslarda Sagalassos’a yeni dostlar kazanıyoruz ve onlar da bizi destekliyor.”

‘KAZILAR İÇİN PARA BULMAK KOLAY DEĞİL’

Prof. Welkens’e kazılar boyunca ne kadar bütçe harcandığını soruyoruz. Giderek daha çok hâkim olmaya başladığı Türkçesiyle, “bunu söylemek çok zor ya!” diyerek yanıtlıyor: “Düşünüyorum, her yeni kazı döneminde yaklaşık 90 tane uçak bileti almam lazım. İki aylık bir kazı döneminde yaklaşık 500 milyon Euro gibi bir para gerekiyor. Sonra Belçika’da laboratuvarlarda analizler yapıyoruz, bunların parası hariç. Yaklaşık 30 kişi sürekli Sagalassos üzerinde çalışıyor. Bunlar, botanik, arkeozoolog, jeolog, jeomorfolog gibi disiplinlerden gelen bilim insanları. Gençler var, doktora yapıyorlar; bunlara da para ödemem gerekiyor. Bunların parası da ayrı. Demek ki çok büyük paralar bulmam lazım. Kolay değil.”

Sagalassos kazıları arkeoloji camiasında Efes’le kıyaslanıyor. Ancak Prof. Welkens, “başka kazılar bizden belki de daha büyüktür, bilmiyorum” diye mütevazılık sergiliyor. Ancak, “çok büyük bir disiplin ile çalışıyoruz. Büyük bir kazı olduğunu düşünüyorum. Bazıları Sagalassos kazılarını klasik döneme ait kazılar içinde iyi bir örnek olduğunu söylüyorlar, öyle duyuyorum” diye de ekliyor.

SAGALASSOSLU’LAR LUWİ’LERİN DEVAMI

Prof. Welkens’e göre Sagalassoslu’lar, Anadolu’nun en eski kavimlerinden olan Luwi’lerin bir uzantısı. O’na göre Luwi’ler,  M.Ö 3 bin 200’de Hititler’le birlikte Trans Kafkasya’dan Anadolu’ya gelmişler. Hititliler’le akrabalar. Geçmişte birlikte yaşamışlar ancak Anadolu’ya geldikten sonra iki ayrı grup oluşturmuşlar. Luwi’ler Batı ve Güney Anadolu’da, Hititler ise Orta Anadolu’da yaşamışlar. Luwi’ler her zaman güneyde kalmışlar. Welkens, Hitit krallarından birinin mektubunda bu bölgede ‘Salamassa’ adından önemli bir yerleşimin adının geçtiğini söylüyor. Welkens’e göre ‘Salamassa’, Sagalassos idi. Çünkü Tunç Çağı’na ait seramikler bulmuşlar burada: “Burdur ovasında M.Ö 6 bin 500 yılından bugüne kadar seramikçilik devam ediyor. Bugün yakınlardaki Çanaklı köyünde hala devam ediyor seramikçilik. Yukarı mahallede 82 tane antik fırın bulduk. 15 tanesini kazdık, yeni kazılar devam ediyor. Bana buradaki göre yerleşim sürekli devam etti. Şu anda kazılarda elde ettiğimiz en eski buluntular M.Ö V. yüzyıla ait. Klasik dönemdeyiz. Eski Yunan kaynaklarından bu bölgeyi biliyoruz. Luwiler’in bu bölgesi daha sonra Psidia adını aldı. Sagalassoslu’lar, Psidialı’ydılar. Sagalassos, Psidia ve Göller Bölgesi’nin en önemli Roma kentiydi. 3 bin 500 ila 5 bin kişi arasında bir nüfus yaşadı burada. Etraftaki tarlalar ve çiftliklerde yaşayanlarla belki 15 bin kişiye ulaşmıştır.”

KANLI SAVAŞTA ÖLEN 500 SAGALASSOSLU’NUN ÇIĞLIĞI

Büyük İskender M.Ö 333’de Sagalassos’a gelmiş.  Önce diğer önemli Psidia kenti olan Termessos’u almak istemiş ancak burayı kontrol altına almasının altı yedi ay süreceğini anlayınca bu fikrinden vazgeçmiş. Prof. Welkens, o dönemde Psidia’nın en önemli kentinin Selge olduğunu söylüyor. Selgeliler İskender’le anlaşırlar ancak Sagalassos ve Termessos İskender’le işbirliği yapmaya yanaşmaz. Çünkü eski kaynaklara göre Sagalassos’lular çok iyi asker olmalarıyla tanınıyorlar. Pers ordusunda paralı asker olarak da çalışan Sagalasoslu’lar böylece Yunan kültürünü de öğreniyorlar ancak bütün bunlar İskender büyük bir ordu ile kuşattığı kenti ele geçirmesini engellemeye yetmiyor. Bugün kentin güneyinde bulunan ve adına ‘İskender Tepesi’ denilen bölgede çok kanlı bir savaş yaşanıyor. Welkens, bu kanlı savaşın Yunan kaynaklarında çok detaylı olarak anlatıldığını, bu nedenle savaşın yapıldığı yeri çok iyi bildiklerini söylüyor. Kanlı savaşa sahne olan İskender tepesi aynı zamanda nekropol olarak kullanılmış. Erken Bizans döneminde ise burada bir kilise, sonra da bir kale yapılmış. Welkens’i dinlerken tarih gözümüzün önünde canlanıyor adeta. 2 bin 345 yıl önce bu tepede yaşanan kanlı savaşta ölen 500 Sagalassoslu’nun çığlıkları bu dağlarda esen rüzgârda hala yankılanıyor sanki.

4 BİN 200 YILLIK TARIMIN TARİHİ AYDINLANIYOR

İskender’den sonra Sagalassos’ta eski Yunanca ve Rumca konuşulduğunu ancak Sagalassoslu’ların hiçbir zaman Yunanlı olmadıklarını anlatıyor Welkens. Ancak İskender dönemine ait buluntuların çok az olduğunu söylüyor. Bölgenin yerleşim tarihini kapsamlı biçimde araştırdıklarını anlatan Welkens, kentteki ilk büyük yapıların M.Ö 100 yılında inşa edildiğini söylüyor. Ardından kentte seramik endüstrisi başlıyor. Prof. Welkens’in araştırma ekibi, geçtiğimiz yıl Burdur ovasında yapılan çalışmalarda yaklaşık on tane kalkolitik döneme ait yeni yerleşimler tespit ettiler. Bazıları çok büyük olan bu yerleşimlerin yanında ayrıca Tunç Çağı’na ait olduğu ortaya çıkan ve içinde iskeletler de olan bir nekropol bulundu. Welkens, ekipteki jeomorfologların 12 metrelik derinliğe kadar toprak örnekleri aldıklarını, bu örneklerin içinde bulunan polenlerden bölgenin iklim tarihlerini tespit edebildiklerini söylüyor: “Yaklaşık 10 bin yıllık iklim tarihini polen analizleriyle öğreniyoruz. Yaptığımız bu analizlerde Ağlasun ovasında tarımın M.Ö 4 bin 200 yıllarında başladığını öğreniyoruz. Demek ki orta kalkolitik döneminde ilk tarım yapanlar bu bölgeye yerleşmişler. Polen analizlerinden öğrendiğimize göre, bugün sadece 900 metre yükseklikte yetişen zeytinin, o dönemde 1400 metre yüksekliğe kadar üretimi yapılmış. Buğday, mısır, zeytinyağı ve seramik ihracatı kenti çok zenginleştirmiş. Biz burada tek bir şey aramıyoruz. Hepsi bir bütün bizim için. Çünkü insanların eski dönemde nasıl yaşadıklarını, ne yediklerini, sağlık sorunlarını öğrenmek istiyoruz. Sadece kent değil, tarım. Her şey bu bütün için bir parçadır. Biz restorasyon yaparken tek bir binayı restore etmiyoruz. Çünkü bütünü göstermek istiyoruz.”

SAGALASSOS’UN EN PARLAK GÜNLERİ

Prof. Welkens, Sagalassos için en önemli dönemin Roma egemenliğine girdikten sonra başladığını söylüyor. O’na göre Sagalassoslu’lar diğer Psidialı’lardan çok farklıydılar. Çünkü Roma’da bir yenilik, yeni bir teknik gelişme olduğunda önce Sagalassos’ta uygulanıyordu. Diğer Psidia kentlerinde ise ancak 5-10 yıl sonra görülüyordu bu yenilikler. Sagalassos’taki mimari yapılar Korinth stilindeydi. Diğer kentlerde ise Dorik stili hâkimdi. Welkens, Sagalassoslu’ların çok akıllı insanlar olduklarını anlatıyor: “Her zaman yeniliği, teknolojiyi, mimariyi, cam ve seramik endüstrisini burada yapmışlar. M.S 25’den, M.S 14’e kadar üç kat büyümüştür kent. Çok büyük bir kent olduğunda da hemen mimari gelişme başladı. M.S 2. yüzyıla ait hamamın zemininde, (burası Anadolu’nun en eski Roma hamamı). Roma Cumhuriyeti dönemindeki meclis binası 220 kişi için inşa edilmişti. Bu yapının demokrasi için sembolik bir fonksiyonu vardı. Bütün yapılar aynı oryantasyonla yapılmıştı. Ama çok çabuk kötü bir sisteme doğru gitti. Çünkü o dönemde vergiler, kiralar çok yüksek tutulmuş. Herkesin ödeyebileceği bir oranda değildi. O dönemde halkın birçoğu kentin dışına gitmiş. O zaman bir kişi eğer belediye başkanı ya da bir yönetici olmak isterse çok zengin olması gerekiyordu. Çünkü unvanların parayla alınabildiği bir döneme gelindi. Sadece zenginlerin politika yapmasıyla birlikte demokrasi bitti.”

ROMA VE FRANSA’DAN 50 BİN KOLONİST ÇİFTLİKLERE YERLEŞTİRİLDİ

Prof. Welkens, bu bölgenin 300 yıl savaşmadan, barış içinde yaşadığını ve Roma imparatoru Agustos’un bu bölgede altı tane koloni kurduğunu söylüyor. Roma ve Güney Fransa’dan yaklaşık 50 bin kişi bereketli topraklara sahip olan bu bölgeye yerleştirilmiş. Bu nedenle ticari potansiyel gelişerek büyümüş. En büyük koloni, bugünkü adı Yalvaç olan Antiocia idi. Bu dönemde Yalvaç’tan Perge’ye kadar uzanan ve Sabesta adı verilen çok büyük ve çok iyi bir yol yaptırdı. Yol, bugünkü Çubuk Beli yanından geçiyordu. İmparator Tiberius’tan gelen bir mektupta anlatıldığına göre, Sagalassos’un denize ulaşımı bu yolla sağlanıyordu. Önceleri sadece bölge için üretilen seramikler giderek bütün Doğu Akdeniz’e ulaşmaya başladı. Öyle ki, bazı zenginler bu bölgedeki ovalarda büyük çiftlikler yaptırıp buralarda yaşadılar. Bölgede yapılan kazılarda ortaya çıkartılan çok büyük mezarlar bunun göstergesi. Welkens’e göre o dönem bölge için bir şans vardı çünkü İmparator Agustos ile birlikte iklim ılımanlaşmaya başlamış, bölge bir iki derece daha sıcak olmuştu.

MISIR’IN BALIĞI, SAGALASSOS’UN KERESTESİ

Sagalassos, çağının ihtişamlı kentleri arasında yerini almak için giderek zenginleşiyordu. Çevredeki zengin ormanlarda yetişen çamlardan elde edilen keresteler Kestros (Aksu) ırmağından Akdeniz’e ulaştırılıyordu. Özellikle Mısır’a bu bölgeden kereste ihracatı yapılıyordu. Çünkü Mısır’da gemi yapımı için ihtiyaç olan ağaçlar yoktu. Aynı zamanda Mısır’dan Sagalassos’a başka mallar geliyordu. Bugün bile örneği olmayan karşılıklı bir ticaret ve kültür alışverişi sürüyordu. Öyle ki, Welkens’in anlattığına göre Mısır’ın tanrıları bile o dönemde Sagalassos’ta çok popüler olmuşlar. Kentin hamamında yaptıkları kazılarda Mısır’dan gelen kabartmalar bulduklarını söylüyor. Ayrıca kazılarda ilk kez bulunan bir balık kemiğinde yapılan DNA analizleri sonucu Nil’de yaşayan türlerden olduğu, yedi yüz yıl boyunca Mısır’dan Sagalassos’a dört çeşit kurutulmuş balık getirildiği anlaşılmış.

SAGALASSOS’UN GÖRKEMLİ YÜZYILI

Sagalassos’un zengin ailelerinin kent için çok para harcadıklarını anlatıyor Welkens. Kentteki bütün binalar yaklaşık yüzde altmış özel kaynaklarla yapılmış. Roma, bazı ailelere vatandaşlık hakkı vermiş. Bir kuşak sonra bazı Sagalassoslu’lar Roma meclisinde politika yapmışlar ve pek çok yapı inşa etmişler. M.Ö 1. yüzyılda ise genellikle bu binaların hepsi imparatora ithaf edilmeye başlamış. Böylece imparatora dostluklarını gösterdiklerini düşünüyorlarmış. Ancak ikinci yüzyılda sistem değişmeye başlamış. Bu dönem, Roma’nın ikinci önemli imparatoru olan Hadrianus’la başlıyor. Hadrianus’la birlikte Likya ve Pamfiyla ile birlikte Psidia için de imparatorluk kültü için bir merkez ihtiyacı ortaya çıktı. Sagalassos imparatorluk kültü için seçilen yeni merkez oldu. Her yıl bütün Psidia kentlerinden insanlar imparatorluk festivali ve oyunlar için Sagalassos’a geliyorlar ve burada bolca para harcıyorlardı. Kent bu festivaller sayesinde zenginliğine zenginlik katmaya başlamış. Hadrianus Sagalassos’un Psidia’nın en önemli kenti olduğunu söyleyerek kenti onurlandırmış, ayrıca sikke ve yazıtların yanında çıkartılan kanunla da bu ‘önemlilik’ de kayıt altına alınmış.

ANITSAL ÇEŞMELERİN İHTİŞAMI

Sagalassos’un yukarı kısmında bulunan tiyatro 9 bin kişi kapasiteli inşa edilmiş ancak kentin nüfusu, 3 bin 500 ila 5 bin arasında değişmiş. Hamam her yıl daha büyümüş ve Efes’teki hamamların büyüklüğüne ulaşmış. Odeon çok büyük ve kapalı bir tiyatro olarak kullanılmış. Demek ki Sagalassos sürekli dışarıdan gelen misafirleri ağırlamış ve bu kalabalığın daha da artacağı beklentisiyle kentin yapıları yüksek kapasiteli inşa edilmiş. Kentin zengin aileleri imparatora ithaf edilen çok sayıda büyük yapılar inşa etmelerinin yanında halkın kullanması için görkemli çeşmeler de yaptırmışlar. Prof. Welkens, M.S ikinci yüzyılda Sagalassos’ta yeni bir çeşme tipi görüldüğünü söylüyor. ‘Nympheum’ (anıtsal çeşme) adı verilen bu yeni çeşmelerin önünde büyük bir havuz bulunuyor. Sütunların ortasında heykeller ve nişler yapılıyor. Nişlerin içinde ise bu çeşmeleri yaptıran kişiler ve ailelerinin, imparator ve tanrılar ile yan yana heykelleri konuluyor. Welkens, bunun anlamının çok büyük bir atfetme olduğunu söylüyor.

‘BURADAKİ SU AVRUPA’DA YOK’

Welkens ve ekibi, 2007 yılında bu çeşmelerden birini yeniden inşa etmişler. Çünkü yapının yüzde doksanına ait parçalarının yerinde olduğunu fark etmişler. Üstelik çeşmenin antik dönemde kullandığı su kaynağını da bularak aynı şekilde bugün de akmasını sağlamışlar.  Welkens, “çok temiz ve çok soğuk” dediği bu suyun analizini yaptırmak üzere Belçika’ya götürdüklerini ve analiz sonucunda Avrupa’da hatta İsviçre’de bile bu kalitede bir suyun bulunmadığını anladıklarını söylüyor. “Belki de Türkiye’nin en iyi kaynak suyu” diyor.

ÇEŞMELER BUGÜN DE ANTİK DÖNEMDEKİ SU İLE ÇALIŞIYOR

Sagalassos’ta imparatorluk döneminde dört tane anıtsal çeşme inşa edilmiş. Geçtiğimiz yıl yukarı Agora’da açılan çeşme de antik dönemdeki su kaynağı ile çalışıyor. Antik kentteki çalışmaların en dikkat çeken yanı bütüncül bir çalışmanın yürütülüyor olması. Antik kentteki kalıntıların orijinal elemanlarının, en az yüzde seksen beşinin bulunması durumunda restore ettiklerini, yoksa konservasyon yaptıklarını söylüyor Prof. Welkens.

DÜNYANIN EN GÜZEL HEYKELLERİ

Kentteki buluntular arasında öne çıkanlar hiç kuşkusuz benzersiz heykeller. 2007 yılında büyük hamamda bulunan Hadrianus dönemine ait imparator kültü için yapılmış devasa heykel en önemli parçalardan biri. Welkens, bu gibi heykeller yaptıran Sagalassoslu’ların imparatora teşekkür etmek istediklerini söylüyor: “Bu heykellerin yüksekliği 5 metre idi. Sadece baş, eller ve ayaklar mermer, diğer parçalar, ağaç üstünde bronz, bronz üstünde altın ve gümüş kaplamaydı. Bu konuda çok şanslıydık çünkü altı heykelin kafalarını bütün ve sağlam olarak bulduk. Hadrianus başı, arkeolojik dönem için Hadrianus’un dünyanın en güzel portresi olarak biliniyor. 2007’de Londra’da Hadrianus sergisi yapıldı ve o zaman Sagalassos’ta bulduğumuz Hadrianus başı ilk kez Burdur’dan başka bir yere giderek bu serginin en önemli parçası oldu. 250 bin kişi bu sergiyi ziyaret etti.”

‘VE SAGALASSOS BİTTİ…’

Sagalassos’ta 15 metre yüksekliği olan bir Heron (kahraman) anıtı ve çatısına kadar ayakta kalabilmiş bir meclis binası bulunuyor. Bunun yanında Antoninler çeşmesi var. Sütunları 13,5 metre yükseklikteki çeşmenin, İmparator Claudius’a ithaf edilen bir giriş kapısıyla takı bulunuyor. M.S II. yüzyılın sonuna kadar çok zengin bir kent olarak varlığını sürdüren Sagalassos, M.S III. yüzyılda küçük bir kriz yaşasa da bundan fazla etkilenmez. Ancak M.S IV. yüzyılın ikinci yarısında başlayan ve 525’e süren büyük kriz kenti olumsuz etkiler. Bu dönemden sonra kullanılmayan tapınaklar Hıristiyanlar tarafından kiliseye dönüştürülür. M.S 500’de büyük bir deprem yaşayan kent, o döneme kadar zenginliğini sürdürür. Büyük bir estetik anlayışı ile yeni binalar inşa edilir, sokaklarda tamiratlar, restorasyonlar yapılır. Ancak M.S V. yüzyılın ortalarında bu çalışmaların dışında başka bir şehir ortaya çıkmaya başlar. Welkens, o dönemi şöyle anlatıyor: “Şehir giderek büyük bir tarım köyüne dönüşüyor. Bu değişikliğin nedeni, M.S 541 ve 42 yıllarında Mısır’dan gelen veba salgını. Eski kaynaklar ve son araştırmalara göre o zaman bütün Anadolu’da yüzde 32 nüfus ölmüş. Çok zengin aileler ölmüş. Tarım işçileri ölünce zengin çiftlik sahipleri kendileri tarım yapmaya başlamış. Vebadan sonra görüyoruz ki kent içinde bile tarım yapılmaya başlanmış. M.S 620 yılı ortasında merkezi Sagalassos olan büyük bir deprem daha oluyor. Bu konuda çok araştırma yaptık. Sagalassos’un içinde bir fay hattı bulunuyor. Depremin merkez üssü burası. Bu çok korkunç bir depremmiş.  O zaman nüfusun büyük çoğunluğu ölmüş. M.S VII. yüzyılda kentin etrafında çok sayıda küçük köy oluşmuş. Bu köylerdeki yerleşim Selçuklular dönemine kadar sürdü. Daha sonra aşağıya, bugünkü Ağlasun’un bulunduğu yere taşındı kent. Ve Sagalassos bitti.”

‘DAHA ÇOK TARIM İÇİN AĞAÇLARI KESTİLER AMA TARIM BİTTİ’

Ait olduğu coğrafyanın değerleriyle var olan, giderek zenginleşen ve Roma’nın Anadolu’daki en görkemli kentlerinden biri haline gelen Sagalassos’u tarihten silen kuşkusuz sadece depremler değildi. Mısır ve Akdeniz’in diğer uygarlıklarına satılan seramiklerin üretimi için yaklaşık 250 seramik fırını olduğu söyleniyor. Welkens’in de belirttiği gibi bu fırınların 82 tanesi kazılarda ortaya çıkarılmış. Ancak hem bu seramik fırınlarının hem de kolonilerde kurulan devasa çiftlikler için yeni tarlalar açmak uğruna yok edilen ağaçların da kentin sonunu hazırlayan etkenlerden birini oluşturduğunu söylemek yanlış olmaz. Bu konuda ortaya çıkan bulguları ve görüşlerini sorduğumuz Prof. Welkens, son yirmi yılda bölgede çok sayıda polen analizi yaptıklarını belirterek şu yanıtı veriyor: “bitkilerin tarihlerini iyi biliyoruz. Sagalassoslu’lar, o dönem daha fazla tarım yapabilmek için ormanlardaki ağaçları kestiler. Ama yerine yeni ağaçlar diktiler. Sadece M.S 650’de iklim tekrar değişmiş, daha soğuk ve daha kuru olmuş. O zaman bölgede tarım bitti. Tarımın yerini daha sonra hayvancılık almış. Keçi yetiştirmişler. Bu keçiler bütün ağaçları ve bitkileri yemişler ve çok büyük bir erozyon ortaya çıkmış. Erozyonla kent toprak altında kalmış. Bu erozyon bizim için bir şans idi çünkü keçiler olmasaydı Sagalassos’ta bu kadar ayakta kalan yapıları bulmamız mümkün değildi.”

TÜRKLERİN BÖLGEYE GELMESİYLE SAGALASSOS, ‘AĞLASUN’ OLMUŞ

Sagalassos ve Ağlasun aynı kentin iki farklı söylenişi gibi algılansa da aslında iç içe geçmiş bir tarihi barındırıyor. Welkens’in andığı keçilerin torunları bugün hala Ağlasun dağlarında varlığını sürdürüyor. M.S 13. yüzyılda Selçuklular’ın bölgeyi ele geçirmesiyle antik kentin kalıntıları üzerinde ve çevresindeki küçük köylerde yaşayanlar aşağıya, bugünkü Ağlasun’a yerleştirilmiş. Bir zamanların ihtişamlı kenti Sagalassos da Ağlasun adını almış.

‘BENİMLE SAVAŞMA, KAZANIRSAN KAYBEDERSİN’

Ancak bütün bunlar bir yana ortada olan tek gerçek şu ki, sahip olunan değerlerin zenginlik kaynağı olduğu kadar, yok oluşun da kaynağı olabileceğini gösteriyor. Antik kenti kısa sürede zenginleştiren, Anadolu’nun en gösterişli kentleri arasına yerleştiren tarımsal üretimin kontrolsüz biçimde sürmesi, daha çok üretmek için daha çok ormanın yok edilmesi kentin sonunu getiren etkenlerden biri olmuş. Sagalassos’un öyküsü, bize insanlık tarihi kadar eski olan hırslarımızla yüzleşme fırsatı sunuyor: Doğa ile savaşma çünkü kazanırsan kaybedersin…

[3d-flip-book mode="thumbnail-lightbox" urlparam="fb3d-page" 
id="12654" title="false" lightbox="dark"]

• YÜKÜMLÜ HÜKÜMLER Ukrayna Hükümleri7 Temmuz 2026
• Perinçek, Milli Eğitim Bakanı’nı istifaya çağırdı7 Temmuz 2026
• En Düşük Emekli Aylığı Gerçeği!7 Temmuz 2026
• ABD- NATO’nun Türkiye’ye kurduğu “Ukrayna” tuzağı7 Temmuz 2026
• 36. NATO Liderler Zirvesi Türkiye’ye açık bir Atlantik tuzağıdır6 Temmuz 2026
• MAKÜ’de yeni nesil bölüm ve programlar gündemde6 Temmuz 2026
• Hepimizin Sendikası Grubu: “NATO’YA HAYIR!”6 Temmuz 2026
• Yeşilova’da “İklim Adaleti” için ortak mücadele çağrısı6 Temmuz 2026

Ağlasun’daki Antik Kent Sagalassos’ta iki mezarda bulunan biri Romalı diğeri Bizanslı kadın ve erkeğin yüzleri artık gerçeğe çok yakın bir şekilde rekonstrüksiyonu yapıldı. 3’ncü yüzyılda yaşamış Rhodon adı verilen Romalı bir adam ile 11’nci-13’ncü yüzyıllarında yaşamış Eirene adı verilen Bizanslı bir kadına ait iskeletlerden hareketle uzun bir çalışma sonucu bu insanların yüzleri yüzde 75 gerçeklikle canlandırıldı.

Arkeofili adlı arkeoloji internet sitesinde Erman Ertuğrul’un yayınladığı bir yazıda belirttiği gibi, araştırmacı ve kazıcıların 30 yılı aşkın süredir incelenen Antik Kent’teki Sagalassos erkeği ile kadınının yüzü yeniden canlandırıldı. Artık Sagalassos Arkeolojik Araştırma Projesi tam anlamıyla bir “yüze” sahip.

Araştırmacılar, iskelet kalıntılarına dayanarak, burada yaşamış iki insanın yüzünü yeniden canlandırdı. Bu yüzlerden biri 3’ncü yüzyılın başlarında yaşamış Romalı bir adama, diğeri ise 11’nci-13’ncü yüzyıllar arasında yaşamış Bizanslı bir kadına ait.

GÜZEL EİRENE VE YAKIŞIKLI RHODON

Araştırmacılar, bu insanların gerçek isimleri bilinmediğinden, erkeğe “Rhodon” ve kadına “Eirènè” adını koydu.

Sagalassos Arkeolojik Araştırma Projesi’nin direktörü Profesör Jeroen Poblome, “her zaman Sagalassos’taki günlük yaşamın daha iyi bir resmini oluşturmaya istekli oldum” diyor.

SAGALASSOS ARAŞTIRMASI,

SIRADAN ERKEK VE KADINLARIN HAYATLARINA ODAKLANDI

Prof. Poblome, arkeologların “genellikle ilkler, en büyükler, en güzellere saplantılı” olduklarını, ancak kendi araştırmalarının, “sıradan erkeklerin ve kadınların hayatlarına odaklandığı”nı, “bu yüz rekonstrüksiyonların (yeniden yapım), bu yaklaşıma mükemmel bir şekilde uyduğu”nu ifade etti.

ÖNCE İSTANBUL’DA SONRA BURDUR’DA

25 Mayıs’tan itibaren yüz rekonstrüksiyonları Leuven’deki Üniversite Kütüphanesi’ndeki bir aylık sergide sergilenecek.

Sergiden sonra Rhodon ve Eirènè’nin anavatanlarına geri dönme zamanı gelecek.

Profesör Poblome’ye göre “yüzler tarihsel bağlamlarına ait.”

Profesörün belirttiğine göre, “Sonbaharda, İstanbul’da büyük bir Sagalassos sergisi olacak ve ardından Burdur müzesinde yüzler kalıcı sergiye yerleştirilecek.”

[3d-flip-book mode="thumbnail-lightbox" urlparam="fb3d-page" 
id="12654" title="false" lightbox="dark"]

• YÜKÜMLÜ HÜKÜMLER Ukrayna Hükümleri7 Temmuz 2026
• Perinçek, Milli Eğitim Bakanı’nı istifaya çağırdı7 Temmuz 2026
• En Düşük Emekli Aylığı Gerçeği!7 Temmuz 2026
• ABD- NATO’nun Türkiye’ye kurduğu “Ukrayna” tuzağı7 Temmuz 2026
• 36. NATO Liderler Zirvesi Türkiye’ye açık bir Atlantik tuzağıdır6 Temmuz 2026
• MAKÜ’de yeni nesil bölüm ve programlar gündemde6 Temmuz 2026
• Hepimizin Sendikası Grubu: “NATO’YA HAYIR!”6 Temmuz 2026
• Yeşilova’da “İklim Adaleti” için ortak mücadele çağrısı6 Temmuz 2026
• Küresel Gazeteciler Konseyi (KGK’da) yeni dönem. Dim, güven tazeledi5 Temmuz 2026