Yaklaşık üç yıldır uygulanan yeniliberal program başarısız olmuştur.

ABD-İsrail/İran savaşı başarısızlığı körüklemiştir,

Ancak savaş öncesi dönemde de yüksek enflasyon bir türlü düşürülememiştir.

Enflasyonu düşüremediği için faizleri de aşağı çekememektedir.

Ekonomi uzmanları meselenin kökeninde yanlış teşhisin yattığını belirtmektedir.

Doğru teşhis koyamayınca, hastalığın temel dinamikleri doğru saptanmayınca doğru reçete yazılamamakta, iyileşme sağlanamamaktadır.

Ekonomist Serhat Latifoğlu’na göre,

Yeniliberal anlayışta, enflasyonu “aşırı talep” doğurur.

Bu anlayışa göre reçete, “faizi artır+ talebi baskıla+ cari açığı daralt” üçlüsünden oluşur.

IMF ile stand-by anlaşmalar dönemlerimizi hatırlayalım.

Yukarıda saydığımız reçete IMF’nin gelişmekte olan ülkelere uyguladığı standart acı reçetedir.

Bizde ise somut durum ve şartlar tamamen farklıdır.

Somut şartların bilimsel analizini yaparak işe başlamak başarının temel ön şartıdır.

TÜRKİYE’DE ENFLASYON TALEP DEĞİL ARZ VE MALİYET KAYNAKLIDIR

Latifoğlu, ülkemizde enflasyonu tetikleyen etkenlerin 5 boyutta geliştiğini ifade etmektedir.

Beş boyutu, “döviz kuru geçişkenliği”, “enerji ve hammadde ithalat maliyetleri”, “lojistik zincirlerindeki aksaklıklar”, “tekelci piyasa yapıları” ve “fahiş fiyat uygulamaları” olarak sıralamaktadır.

Görüldüğü gibi mesele “talep kaynaklı” değil, “arz ve maliyet” kaynaklıdır.

Ücret ve maaşlara zamları düşük tutma politikasında olduğu gibi talep baskılaması arz kaynaklı enflasyonu düşüremediği gibi bir yandan ekonomik buhranın yükünü halk kitlelerinin sırtına yıkmakta, halkı sefalete sürükleyerek acı çektirmekte diğer yandan “üretimi ve istihdamı” tahrip etmektedir. Bugün gelinen noktada işsizlik patlama yapmış, örneğin tekstil sanayisi başta Mısır olmak üzere ülke dışına kaçmıştır.

8 Nisan 2026 tarihli Yenigün ve Kıvılcım Selenga Köşesinde yayınlanmış olan “Emekli Yazıları” dizisinin onuncusunda da belirttiğim gibi, “Neoliberal ekonomi anlayışına saplanmış olanlar dikkate almasalar da düşük emekli gelirleri, ekonomiyi doğrudan ve dolaylı etkisi altına alıyor. Büyük bir tüketici grup olarak iç talep ve tüketim daralmasına neden oluyor. Dolayısıyla genel ekonomik büyümeyi yavaşlatıyor.” (*1)

2002’DEN BERİ YER YER UYGULANAN YÜKSEK

FAİZE RAĞMEN YÜKSEK ENFLASYON VARLIĞINI SÜRDÜRMÜŞTÜR

2023’ten bu yana uygulanan politikaların ortaya çıkardığı verilerin bu tabloyu somut olarak teyit ettiğini belirten ekonomist Latifoğlu, “Türkiye’nin gördüğü en büyük kriz olan 2002’den beri faiz oranları en yüksek seviyelerine çıkarılmış, buna karşın enflasyon yapısal olarak yüksek seyrini sürdürmüştür. Reel sektör, kredi maliyetlerinin ezici ağırlığı altında ezilmiş; KOBİ’lerin önemli bir kısmı kapılarını kapatmak ya da ölçek küçültmek zorunda kalmıştır. Yatırım iştahı düşmüş, işsizlik baskısı artmıştır.” ifadelerine yer vermektedir. (*2)

ÜLKEMİZDE CARİ AÇIK YAPISALDIR

Ekonomi yönetiminin uyguladığı program, (yüksek faiz, talebin baskılanması ve cari açığa yoğunlaşma) şeklinde ifade edilen bir sacayaktır. Bu üç temel ayağın her biri kendi özelinde sorunludur; çözümsüz açmazlar barındırır. Ekonomist Latifoğlu’nun belirttiği gibi, ekonomi yönetimi faizleri yükselterek, dövize ilgiyi azaltarak yükselişini önleme, “enflasyon beklentilerini çıpalama” amacını gütmektedir. Ancak ülkemiz cari açığı yapısaldır; hammadde ve enerji ithalatına aşırı derece bağımlıdır. Böyle bir ekonomide yüksek faizin, döviz kurunda kısmen istikrar sağlasa da “ithal enflasyonu mekanizması”nı kırması imkansızdır.

TALEP SARALTMA POLİTİKASINDAKİ DERİN ÇELİŞKİ

Latifoğlu bu konuda özetle şunları belirtmektedir:

“Talep daraltma politikası ise daha derin bir çelişkiyi barındırmaktadır.

 Zaten gerileyen reel ücretler nedeniyle daralmaya başlayan iç talebin üstüne bir de kamu harcamalarının törpülenmesi eklenince, ekonomi stagflasyon tuzağına düşer:

Hem enflasyon yüksek hem de büyüme durma noktasına gelir.

Cari açığa olan takıntı ise sorunun semptomuna odaklanıp nedenini ıskalamaktadır.

Cari açık, Türkiye’nin enerji ve ara malı ithalatına olan yapısal bağımlılığının bir sonucudur.

Üretim yapısı dönüştürülmeden, yalnızca talebi kısarak cari açığı kalıcı olarak düşürmek mümkün değildir.” (*2)

Şimdi bir de üstüne Hürmüz gibi jeopolitik riskler eklenince ülkeyi stagflasyonun cenderesine sokma tehlikesi kapımızdadır.

Geçen haftaki Deneme yazımızda ekonomist ve uzmanların bilimsel açıklamalarının ışığında üç yıldır uygulanan yeniliberal ekonomi politiğin açmazları ve Türkiye’yi bekleyen tehlike eşiklerine değinmiştik.

Konuya bu yazımızda devam ediyoruz.

Yeni liberal ekonomi politiğin başarısızlığını pekiştiren ve ülkemizi getirip soktuğu dar geçidi iyice daraltan etken ise “jeopolitik riskler”in aniden aşırı biçimde üstümüze çöreklenmesidir.

“Jeopolitik risk” denen durum, ABD/İsrail’in İran’a saldırısı,

Ve İran’ın dünya enerji arzının yüzde 20’sinin geçtiği Hürmüz’ü kapatmasıdır.

Bu gelişme küresel ekonomi için adeta bir buhran fırtınası yarattı.

Petrol fiyatları 60-70’lerden bir ara 120’lere kadar fırladı.

Birkaç yıl süreceği tahmin edilen krizde 150’ler, hatta 200’ler telaffuz edilmektedir.

Yani küresel piyasalar için kıyametin ta kendisi…

Ardından kimya sanayisini, gübre fiyatlarını vuracak.

Gıda güvenliğini şimdiden tehdit etmeye başladı.

İnişe geçmiş olan enflasyon ve faiz seviyesi tersine döndü.

Türkiye enerjide yüzde 70-80 dışa bağımlı bir ülkedir.

Enerji fiyatları, enflasyon ve cari dengeyi doğrudan etkiler.

Türkiye’nin Batı başkentlerinden finans beklentisine darbe vuran bir gelişmedir bu.

Nitekim İran savaşını müteakiben 14-15 milyar dolar sıcak para çıkışı yaşandığı yazıldı çizildi basında.

Uygulanan yeniliberal ekonomi politiğin kendi içinden de ağır eleştiriler başlamış durumdadır.

En ilginç eleştiriler hükümet yanlısı tutumlarıyla tanınan Yeni Şafak çevrelerinden gelmektedir.

Ayrıca geçtiğimiz günlerde İş Bankası Genel Müdürü’nün sert eleştirisi basına yansımıştı.

3 yıllık uygulamanın ardından gelinen noktada hükümet ekonomide tıkanmıştır.

Dolayısıyla ekonomide tıkanan iktidar ülkeyi yönetmede sarsıntıya uğramaktadır.

Bu şartlarda yeni bir program değişikliğinin sinyalleri de gelmektedir.

Kısacası yeni bir ekonomi politiğe ihtiyaç yakıcıdır.

Toplumun bütün kesimlerinden aynı feryat gelmektedir: “Bu böyle gitmez!”

Yeni ekonomi politiğin bileşenleri neler olmalıdır?

Öncelikle Batı dünyasından finans dilenme dönemi kapatılmalıdır.

Milletin alınteri göz nurunun mafyalaşmış Batı finans kan emicilerine peşkeş çekilmesi son bulmalıdır.

Bunu sağlamak için tabii ki, atılacak temel adım üretim odaklı ekonomiye geçiştir.

2018’lerde bir ara kör topal da olsa, Batı’daki Türkiye sömürücülerinin yüreklerini ağızlarına getiren ve kızılca kıyamet koparmalarına neden olan bir deneme yapılmıştı.

Bugün Mavi Vatan’ımızda gaz arama platformları o dönemden kalmadır.

Cesaret edilirse başarılabildiğinin ve başarılabileceğinin somut örneği!

“Muhtaç olunan kudret” ise “damarlarımızdaki asil kanda mevcuttur.”

Bu konuda atılacak somut adımlar ekonomist gözünden şöyle ifade edilebilir:

“İlk olarak, enflasyon teşhisinin yeniden yapılması gerekmektedir.

Bu bağlamda tekelci piyasa yapılarına karşı caydırıcı tedbirler, fahiş fiyat denetimleri ve tarımsal üretimin desteklenmesi acil gündem maddelerini oluşturmaktadır.

İkinci olarak, üretim ve yatırım ortamının yeniden canlandırılması zorunludur.

Üçüncü olarak, enerji bağımlılığının azaltılması stratejik bir öncelik olarak ele alınmalıdır, daha güçlü somut adımlar atılmalıdır.

Dördüncü olarak, jeopolitik konumu ekonomi politikasına entegre etmek şarttır.

Küresel sistemin hızla parçalandığı ve yeni bloklaşmaların şekillendiği bu dönemde, Türkiye’nin ekonomi politikasının ulusal güvenlik çıkarlarıyla da uyumlu biçimde tasarlanması gerekmektedir. Savunma sanayii, tarım, enerji ve kritik hammaddeler bu perspektiften değerlendirilmelidir. Sonuç olarak, Türkiye’de uygulanmakta olan neoliberal/Ortodoks ekonomi programının başarısız olduğu artık inkâr edilemeyecek bir gerçek olarak karşımızda durmaktadır. Bu başarısızlık yanlış bir teşhise dayanan, küresel gerçeklikten kopuk bir paradigmadan kaynaklanmaktadır. Yeni bir ekonomi programına geçiş, cesareti ve vizyonu olan bir siyasi iradeyi gerektirmektedir. Türkiye’nin özgün koşullarını, jeopolitik konumunu ve üretim yapısını merkeze alan bir iktisat anlayışını hayata geçirebilmelidir. En değerli dönüşümler, zamanında yapılanlardır. Türkiye için o zaman, bugündür.” (*2)

• Yeni program şart
• Yarışlı’da tabiatın görsel şöleni
• Eğitim sendikalarından ek zamla ilgili eylem ve açıklamalar
• EMS aylık toplantısında önemli kararlar alındı
• Atlantik sisteminin gerilemesinin getirdiği çelişkiler