Medyadaki parçalanmış yapıya, etki ajanlığına ve Google gibi tekellerin sömürüsüne karşı kanunla Türkiye Gazeteciler Birliği’nin kurulmasını öneren Türkiye İnternet Gazeteciliği Derneği (TİGAD) Genel Başkanı Okan Geçgel, yasa hazırlıklarını da Adalet Bakanı Akın Gürlek ile paylaştı

Dünyada dijitalleşme derinleşiyor.

Mesleki statü yasaları da yok!

Bu şartlarda bir site kuran ortaya “gazeteciyim” diye atılmaktadır.

Ne meslek ilkeleri var ne de gazetecilik etiği!

Ayrıca gazetecilerin parçalanmışlığı güncelliğini koruyor.

Parçalı örgütsel yapılanma gazetecilerin hak ve çıkarlarını korumaktan aciz durumda.

Bu şartlarda Türkiye İnternet Gazeteciliği Derneği (TİGAD)gazetecilerin haklarını daha güçlü korumak ve mesleki standartları sağlamak amacıyla önemli bir çalışmaya imza attı.

Berfu Bayav’ın Aydınlık’taki haberine göre, TİGAD, Iğdır’da düzenlediği 13. Dijital Medya Çalıştayı’nda Türk basını için dönüm noktası olabileceğini belirttiği bir talebi gündeme getirdi. Gazetecilik mesleğinin yasalarla korunması, medyanın tam bağımsız ve milli bir bilinçle hareket edebilmesi için Türkiye Gazeteciler Birliği’nin kurulmasına yönelik hazırlanan çalışma dosyası, Adalet Bakanı Akın Gürlek’e sunuldu. TİGAD Genel Başkanı Okan Geçgel, atılan bu adımın ayrıntılarını, meslekteki yozlaşmayı ve dijital tekellerin Türk basını üzerindeki egemenliğini Aydınlık’a anlattı.

GAZETECİLİK MESLEĞİ KANUNLA GÜVENCE ALTINA ALINACAK

Mevcut sistemde yedi kişinin bir araya gelerek hiçbir belge veya diploma gerekmeksizin dernek kurabildiğini belirten Geçgel, bu durumun mesleğin itibarını ve bütünlüğünü zedelediğini kaydetti. Geçgel, kurulması hedeflenen birliğin sıradan bir dernek statüsünde olmayacağının altını çizerek “Türkiye Gazeteciler Birliği, kanunla kurulacak ve yasal bir bağlayıcılığı olacak. Yani bu meslek birliğine gazeteci olmayan, sokaktaki sıradan bir vatandaş gelip üye olamayacak. Bu birlik tamamen gazetecileri bünyesinde toplayacak bir meslek örgütü olacak.” dedi.

Parçalanmış ve yüzlerce derneğe ayrışmış bir meslek grubunun tek ses olamayacağını belirten Geçgel, “Biz onun için Türkiye’de bölünmüş, parçalanmış, ayrıştırılmış meslektaşlarımızın bir araya gelmesi adına bu birliği kurma zaruretinin doğduğuna inanıyoruz.” ifadelerine yer verdi.

‘DIŞARIDAN FONLANAN MEDYADAN MİLLİLİK BEKLENEMEZ’

Türkiye Gazeteciler Birliği’nin en büyük amaçlarından birinin milli ve yerli gazetecilik anlayışını tesis etmek olduğunu vurgulayan Geçgel, son yıllarda yabancı fonlarla yönlendirilen medya organlarının yarattığı tahribata tepki gösterdi. Birliğin iktidarların hegemonyası altına gireceği yönündeki endişelerin yersiz olduğunu, yapının doğrudan Türkiye Cumhuriyeti Devleti yasalarına göre kurulacağını belirten Geçgel, “Bizim aslında en önemli hedefimiz milli ve yerli gazetecilik anlayışının oluşması. Geçmiş yıllarda özellikle yabancı devletlerin konsolosluklarının, basın ataşelerinin değişik cemiyetlere, basın kuruluşlarına verdikleri fon desteğinden dolayı kaynaklanan sıkıntıları hep dile getirdik. Medya destekleniyorsa devlet tarafından ya da reklamlarla desteklensin. Dışarıdan başka yabancı devletlerin fonladığı basından bir millilik beklemek doğru değil.” diye konuştu.

• Milli ve yerli gazeteciliğe doğru önemli ve güçlü bir hamle
• Doğu Tabletleri, 119. Tablet -GAZALİ
• Basın Tartışması Devam Ediyor: Osman Erbil yanıtladı
• Basın Tartışması Devam Ediyor: Nuray Başaran Yanıtladı
• Fon ve Algoritma Kıskacında Basın

Gitmezdi kervan yollarından vurgun hesaplaşması,

Bilmezdi ağızdan çıkanı dil, dinmezdi ilin kargaşası.

Gönlün musikisi duyulsa, yobaz eli dil keserdi.

Gazali yakardı şamdanı, üflerdi neye hak nefesini:

Koyu karanlıkta, parlak ışıkta çıkardı dardan.

Sönmezdi gizli türbenin mumları, ruhlar aydınlıktı,

İlimle yürüyen bilge, korurdu avuçlardı burçları.

Ağlardı vaha, üç evinden ikisi türbeli bu şehirlerde:

Erdemli ay gibi parlar, gül açardı gece yarısı.

Fırfır dönerdi müşrik, cehaletin okkası aynı akçe,

Gece çölde, rehbersiz kervan varamaz menzile.

Şam meyhanesinde gizlice içilmiş art arta beş bade,

Göz hasretidir, kibirsiz gönül dostunu arzular,

Tabyalar tam olarak uyanmadı, şehitli evler yaslı:

Yeşil boyalı, dövme demirli, kurşun kubbelidir,

Hüvelbaki heceler tunç kapılara mermi gibi vurur,

Kuru kemik tak takları, kılıç şakırtıları duyulur.

Dedim: Ey Zeynüddîn, görünmezi gördü gözlerin,

Bilim denizinin dibine daldın hazineler çıkardın,

Ulu eserleri harman yeri gibi açıp önümüze serdin.

Dedim: Ey bilgin, elindeki kaleme nedir öğütlediğin?

Dedi: Gerçeğin özünü, dünya yüzünü görebilin.

Dedi Âlim: Kara cüzleri okudum göğüs ağrılarımla,

Haykırışını duydum Kudüs’te işgalci kölelerin.

Sefere çıkan Haçlılar, kılıç kalkan geçti Bağdat’tan:

Abdest suyuma dokunma, geri çekil ey Şeytan.

Dirilmeye yatıyoruz yazgının azap topraklarında,

Kanlı ağzını çalkalıyor savaş canavarı üç vakit,

Günde beş bin kez gelirdi masumlara ölüm vuruşları.

Dedim: Ey şarkın garbın eri, nedir dünya kaderi?

Dedi: Bekleme beni, kedere düşen gidemez bir yere,

Bırakın yakınmayı, ruhuna kargı giren doğrulur.

Dedi: Utandırmayın ataları, kitaplar cephane dolu,

Yıkın, atın kutsal vatanlardan zalim kalelerini…

Dedi ulu İmam: Zor yoktur, açın yeter korlu yolu.

• Milli ve yerli gazeteciliğe doğru önemli ve güçlü bir hamle
• Doğu Tabletleri, 119. Tablet -GAZALİ
• Basın Tartışması Devam Ediyor: Osman Erbil yanıtladı
• Basın Tartışması Devam Ediyor: Nuray Başaran Yanıtladı
• Fon ve Algoritma Kıskacında Basın

SORU: Dünyada yaygın basının gelişmeye başladığı dönemden itibaren, Türkiye’de ise Tanzimat döneminden başlayarak aydın kavramı ile gazeteci önemli ölçüde özdeşleşmişti. Basın, entelektüel dünyanın gelişmesinde önemli rol oynadı. Günümüzde gazeteciliğin entelektüel yaşamı aynı ölçüde besleyebildiğini düşünüyor musunuz?

Osman Erbil: Eskiden gazete çıkartmak, sadece bir haber aktarımı değil; bir toplumu baştan aşağı dönüştürme, ilerletme eylemiydi. Basın çalışması tarihin tekerleğini hızlandıran faaliyetti. Gazeteci de dönüşümün hem fikir babası hem de cephedeki neferiydi.

Matbaadan Cumhuriyet’e: Aydınlanma Hattı

Tanzimat ve I. Meşrutiyet: Şinasi Tercüman-ı Ahvâl ile yolu açtı; Namık Kemal İbret gazetesinde “vatan” ve “hürriyet” yazdığı için sürgüne gönderildi. Onlar ve devamından gelenlerin yazıları, halkın zihninde özgürlükler, yasal haklar ve anayasa düzen fikrini doğurdu ve Meşrutiyet’in toplumsal tabanını hazırladı.

II. Meşrutiyet: 1908’de sansürün kalkmasıyla basın birer hürriyet kürsüsüne dönüştü. Büyük şair Tevfik Fikret ve Hüseyin Cahit Yalçın’ın birlikte kurduğu Tanin gazetesi, edebiyat ile siyasi felsefeyi harmanlayarak meşrutiyet sisteminin, hürriyetin ve çok sesliliğin toplumsallaşmasını sağlayan en radikal enstrüman oldu.

Kurtuluş Savaşı, Cumhuriyet Devrimleri ve sonrası: Atatürk’ün Milli Mücadele’ye önderlik rolünü üstlenir üstlenmez ilk yaptığı işlerin başında, Hakimiyet-i Milliye gazetesini çıkarmak geliyordu. Düşmanla savaş ve halkın seferberliği için gazete olmazsa olmazdı. Falih Rıfkı Atay (Hakimiyet-i Milliye) ve Yunus Nadi (Cumhuriyet) gibi isimler, devrimci aydınlanmanın kilit aktörleriydi. Harf Devrimi yapıldığında, gazeteler ertesi gün halka yeni alfabeyi öğretmek için adeta birer okula dönüştü. Gazeteci, köhneleşmiş bir imparatorluktan modern bir cumhuriyet inşasında öncü bir mimardı.

SORU: Dünya ve Türkiye 1980li yıllardan itibaren büyük değişimler yaşadı. Bu dönüşüm Türkiye’de basını ve gazeteci karakterini nasıl etkiledi?

Osman Erbil: Kırılma Noktası: 1980’le hızlı dönekleşme Cumhuriyetin aydınlanmacı gazetecilik modelinin belkemiği, ne yazık ki 12 Eylül Amerikancı Darbesi ve onun Türkiye’ye yerleştirmek istediği neoliberal modelle kırıldı. Bu yeni sistem; toplumu bireyciliğe, dar çıkarcılığa, kaderciliğe ve pasifliğe iterek teslim almayı hedefliyordu. Toplumculuk ve kamuculuk gibi değerler en şeytani kavramlar olarak sunuldu. Küreselleşmenin de içimize nüfuz etmesiyle, “toplumu aydınlatmak için bedel ödeme” fikri modası geçmiş, ahmakça ve boş bir çaba olarak pazarlandı. Bu zehirli fikirlerin sahipleri, mücadeleden kopardığı aydınları da hızla çekim merkezine aldı.

Babıali’den plaza gazeteciliğine

Liberalleşmenin basındaki karşılığı “holdingleşme” idi; bu da çürümenin en büyük hızlandırıcısı oldu. Babıali’nin odalarında halkı için çile çeken, gerçeği yazmak uğruna bedel ödeyen gazetecinin yerini yeni bir “tip” medyacı aldı. İnançlarını, ideallerini holding plazalarının kapılarında bırakıp “dönekleşmeyi” seçen bu yeni tipler; medya patronlarının kendilerine tahsis ettiği lüks köşelere ve televizyon ekranlarına, dolgun maaşlarla yerleştiler. Artık temel motivasyon hakikat değil; kendi hazzı ve patronunun ihale çıkarlarıydı. Kimileri için can sıkıcı, rahatsız edici gerçekleri ne pahasına olursa olsun yazıp çizme çabası bir anda kıymetsizleşti. 80’lerin bu liberalleşme projesi, mesleğin tarihsel saygınlığına vurulan en yıkıcı darbe oldu.

SORU: Dijitalleşme basının geleceğini ve gazetecilerin mesleki faaliyeti ile gerçekle kurduğu ilişkiyi nasıl dönüştürüyor? Gazetecilerin düşünce dünyasındaki konumu nasıl etkileniyor?

Osman Erbil: Bugünün ‘tık’ tuzağındaki gazeteci

1980’lerde başlayan yozlaşma, günümüzde yerini dijital bir “içerik üretimi” mühendisliğine bıraktı.

Algoritmanın kölesi olmak mı?

Bugün genel olarak haber merkezlerinde, Tevfik Fikret’in Tanin’deki dik duruşunun ya da eski Babıali idealizminin yerini Google algoritmalarıyla mücadele aldı. Önümüzdeki ekranlarda hangi haberin saniyede kaç “tık” aldığı canlı olarak karşımızda. Günümüzde sosyolojik bir değişimi, ülkeler arasında son stratejik hesaplaşmayı inceleyen derinlikli bir analiz; “Flaş! Ünlü ismin şok görüntüsü!” haberinin trafiği karşısında ezilmek zorunda.

Sonuç: Basının iğdiş edilmesi

Özetle; toplumsal atılımların ve devrimsel süreçlerin yaşandığı zamanlarda gazete; aydının toplumu yön verdiği, yeni bakış açıları kattığı, bilinmeyeni gösterdiği saygın bir kürsüydü. 1980 darbesi bu kürsülere tekmeler attı, çoğunu devirdi. Boyalı holding basınının bütün haşmetiyle üzerine oturduğu bu alan, popüler kültürün tüketildiği bir vitrin haline getirildi. Elbette bugün de çok değerli bağımsız kalemler var; ancak onlar artık ana akımı besleyen nehirler değil, çöldeki vaha gibi istisnalar. Basın, entelektüel dünyayı beslemek bir yana, o dünyanın sığlaşmasını hızlandıran bir mekanizmaya dönüşmüş durumda. Ancak bu mesleğin iğdiş edilmesine, yozlaştırılmasına karşın ilkelerini koruyan, kalemini satmayan kurumlar yaşadıkça gazeteciliğin namusu da korunacak.

TEORİ

• Milli ve yerli gazeteciliğe doğru önemli ve güçlü bir hamle
• Doğu Tabletleri, 119. Tablet -GAZALİ
• Basın Tartışması Devam Ediyor: Osman Erbil yanıtladı
• Basın Tartışması Devam Ediyor: Nuray Başaran Yanıtladı
• Fon ve Algoritma Kıskacında Basın

Nuray Başaran

Soru: Dünyada yaygın basının gelişmeye başladığı dönemden itibaren, Türkiye’de ise Tanzimat döneminden başlayarak aydın kavramı ile gazeteci önemli ölçüde özdeşleşmişti. Basın, entelektüel dünyanın gelişmesinde önemli rol oynadı. Günümüzde gazeteciliğin entelektüel yaşamı aynı ölçüde besleyebildiğini düşünüyor musunuz?

Nuray Başaran: Bu soruya “evet” ya da “hayır” cevabı vermek zor. Bence günümüzde gazetecilik, entelektüel yaşamı hâlâ besliyor; ancak bunu Tanzimat’tan Cumhuriyet’in ilk dönemlerine kadar üstlendiği merkezi rolüyle karşılaştırmak güç.

Çünkü Tanzimat döneminde gazete yalnızca haber veren bir araç değildi. Aynı zamanda yeni fikirlerin tartışıldığı, siyasal ve toplumsal dönüşümlerin anlatıldığı, edebiyatın geliştiği ve kamuoyunun oluştuğu başlıca platformdu. O dönemin birçok aydını aynı zamanda gazeteciydi. Bunun birkaç nedeni vardı:

Basın, düşüncelerin geniş kitlelere ulaşabildiği en etkili mecraydı. Akademik hayat ve uzmanlaşmış yayıncılık henüz bugünkü kadar gelişmemişti. Gazeteler, siyaset, edebiyat, felsefe ve toplumsal eleştiriyi aynı çatı altında buluşturuyordu.

Dolayısıyla “gazeteci-aydın” kimliği doğal olarak ortaya çıkmıştı.

Bugün ise iletişim ekosistemi çok daha parçalıdır.  Gazetecilik artık entelektüel üretimin tek merkezi değildir. Bu işlevi farklı aktörler paylaşmaktadır:

Üniversiteler ve akademik yayınlar, Dijital medya platformları, Podcastler ve bağımsız yayıncılar, Düşünce kuruluşları, Sosyal medya üzerinden içerik üreten araştırmacılar ve uzmanlar.

Bu durum gazeteciliğin etkisini azaltırken, bilgi üretimini de çeşitlendirmiştir.

Öte yandan günümüz gazeteciliğinin karşılaştığı bazı yapısal sorunlar da entelektüel katkısını sınırlayabiliyor:

Haber döngüsünün çok hızlanması nedeniyle derinlikten çok anlık gelişmeler öne çıkabiliyor. Dijital platformlarda tıklanma ve görünürlük baskısı, uzun analizlerin yerine kısa ve dikkat çekici içerikleri teşvik edebiliyor. Ekonomik zorluklar nedeniyle araştırmacı gazetecilik ve uzun soluklu dosya çalışmaları eskisine göre daha maliyetli hâle gelmiştir.

Buna rağmen gazeteciliğin entelektüel işlevini tamamen yitirdiğini söylemek de doğru olmaz. Nitelikli araştırma dosyaları, uzun söyleşiler, veri gazeteciliği ve analiz yazıları hâlâ kamuoyunun düşünme biçimini etkileyebilmektedir. Ancak bu içerikler artık çok daha fazla rekabet içinde ve daha sınırlı bir görünürlüğe sahiptir.

Sonuç olarak, Tanzimat döneminde basın entelektüel hayatın ana taşıyıcısıydı; günümüzde ise bu rolü birçok kurum ve dijital mecra ile paylaşmaktadır. Bu nedenle gazeteciliğin entelektüel yaşamı besleme kapasitesi tamamen ortadan kalkmış değildir, ancak geçmişe kıyasla daha dağınık, daha uzmanlaşmış ve daha rekabetçi bir medya ortamı içinde gerçekleşmektedir. Bu değişim, gazeteciliğin önemini azaltmaktan çok, onu entelektüel üretimin tek merkezinden önemli aktörlerinden biri hâline getirmiştir.

Soru: Dünya ve Türkiye 1980li yıllardan itibaren büyük değişimler yaşadı. Bu dönüşüm Türkiye’de basını ve gazeteci karakterini nasıl etkiledi?

Nuray Başaran: 1980’li yıllar hem dünyada hem de Türkiye’de gazeteciliğin yapısını kökten değiştiren bir dönüm noktasıdır. Bu değişim yalnızca teknolojik değil; ekonomik, siyasal ve kültürel boyutları olan çok yönlü bir dönüşümdür.

Dünyada 1980’lerden itibaren yükselen neoliberal ekonomi politikaları, medyayı da etkiledi. Basın giderek büyük sermaye gruplarının yatırım alanlarından biri hâline geldi. Gazeteler yalnızca kamusal bir hizmet veya fikir platformu olarak değil, aynı zamanda kâr eden ticari işletmeler olarak görülmeye başlandı. Reklam gelirleri, tiraj rekabeti ve daha sonra reyting kaygısı editoryal kararları belirleyen önemli unsurlar hâline geldi.

Türkiye’de ise bu dönüşüm birkaç nedenle daha belirgin yaşandı.

İlk olarak, 24 Ocak 1980 ekonomik kararları ve sonrasındaki liberal ekonomi politikaları medya sektörünün yapısını değiştirdi. Gazete sahipliği geleneksel gazeteci ailelerinden çıkarak inşaat, enerji, finans ve sanayi gibi alanlarda faaliyet gösteren büyük holdinglere geçti. Böylece medya, çoğu zaman bu holdinglerin genel ekonomik ve siyasi çıkarlarıyla birlikte değerlendirilen bir sektör hâline geldi.

Soru: Dijitalleşme basının geleceğini ve gazetecilerin mesleki faaliyeti ile gerçekle kurduğu ilişkiyi nasıl dönüştürüyor? Gazetecilerin düşünce dünyasındaki konumu nasıl etkileniyor?

Nuray Başaran: Dijitalleşme, gazeteciliği yalnızca teknik açıdan değil, bilginin üretimi, dolaşımı ve doğrulanması bakımından da dönüştürüyor. Bu dönüşümün hem olumlu hem de olumsuz yönleri bulunuyor.

Her şeyden önce dijitalleşme haber üretimini hızlandırdı. Eskiden bir haberin kamuoyuna ulaşması saatler hatta günler alabilirken, bugün saniyeler içinde milyonlarca kişiye ulaşabiliyor. Bu durum gazetecilerin bilgiye erişimini kolaylaştırırken, doğrulama süreçleri üzerinde de ciddi bir zaman baskısı oluşturuyor. “Önce doğru, sonra hızlı” anlayışı birçok durumda “önce hızlı, sonra düzeltiriz” anlayışıyla rekabet eder hâle geldi. Bu da gerçekle kurulan ilişkinin daha kırılgan olmasına yol açabiliyor.

Öte yandan dijital ortam, gazetecilere daha önce sahip olmadıkları araştırma imkânları sundu.

Açık kaynak araştırmaları, büyük veri analizi, uydu görüntüleri, kamu veritabanları ve sosyal medya paylaşımlarının incelenmesi sayesinde birçok olay daha ayrıntılı biçimde araştırılabiliyor. Veri gazeteciliği ve açık kaynak istihbaratı (OSINT) gibi alanlar bunun önemli örnekleridir. Yani dijitalleşme, doğrulama süreçlerini zorlaştırırken aynı zamanda onları güçlendirecek yeni araçlar da sunuyor.

TEORİ

• Milli ve yerli gazeteciliğe doğru önemli ve güçlü bir hamle
• Doğu Tabletleri, 119. Tablet -GAZALİ
• Basın Tartışması Devam Ediyor: Osman Erbil yanıtladı
• Basın Tartışması Devam Ediyor: Nuray Başaran Yanıtladı
• Fon ve Algoritma Kıskacında Basın

Gözen Esmer

Türkiye’de basın etiği, gazetecilik faaliyetleri ve ifade özgürlüğü, ekonomi politikten bağımsız soyut bir şekilde ele alınıyor. Bir tür “doğal hak” olarak görülen ve üretim-bölüşüm ilişkilerinden dolayısıyla da siyasetten ve ideolojik hegemonyadan ayrı düşünülen bu alan artık günlük hayatı etkileyen bir sorun olarak karşımıza çıkıyor. Tarih boyunca hak ve özgürlüklerin büyük mücadelelerle kazanıldığı biliniyor. Bu hak ve özgürlüklerin başında ise insanın kendisini açık bir şekilde ifade edebilmesi geliyor. Basın ve gazetecilik faaliyetlerinin dayandığı “halkın haber alma hakkı” ve “ifade özgürlüğü” dünyadaki büyük bedellerle yapılan devrimlerin eseri. Dolayısıyla bu mücadelelerin gerilemesi hem basın faaliyetlerinin hem de insanın kendisini ifade etme yeteneğinin azalması anlamına geliyor.

Medyanın Toplumsal Yapıdaki Yeri

Temelde gazetecilik, kamuyu yani halkı bilgilendirme olarak tanımlansa da bu tür faaliyetler fikir hayatının merkezini oluşturur. Türkiye’nin basın geleneğine bakıldığında özellikle çağdaş edebiyatın gazete ve dergilerden ortaya çıktığı ve geliştiği rahatlıkla görülebilir. Dolayısıyla gazetecilik yalnızca “ajans” ve “haber geçme” olarak tanımlanamaz. Çünkü kültür ve sanat gibi basın da bir tür üstyapıdır. Althusser, basın kuruluşlarını ve medyayı Devletin İdeolojik Aygıtları (DİA) olarak adlandırır. DİA’lar, ideolojik egemenliğin üreticisi konumundadır ve bu konumunu aslında sürdürülmesini sağladıkları üretim ve bölüşüm ilişkilerine borçludurlar. Buna karşın ideoloji tanımında olduğu gibi DİA’ların ve toplamda üstyapı kurumlarının konumuyla ilgili şu fikir de ortaya atılabilir: İdeoloji kavramı yalnızca egemen olan fikri kapsamaz. Toplum içinde farklı ideolojilerin varlığı söz konusudur ve bu ideolojiler kendi egemenlik alanlarını yaratır. Gramsci’nin de tespit ettiği üzere ideoloji “yanlış bilinç” değildir. Hegemonya ise hiçbir zaman mutlak, kalıcı ve tek parçalı olmamıştır.

Gazetecinin Bakış Açısını İdeoloji Belirler

İdeolojinin bir nevi gladyatörü olarak tanımlanabilen aydınlar içerisinde gazeteciler de yer alır. Tıpkı aydınlar gibi savundukları ideolojinin doğallaştırılmasını ve karşılık bulmasını sağlarlar. Fakat bir farkla: Gazetecilerin temel görevi kamuya olan biteni aktarmak ve bilgi vermektir. Dolayısıyla aslında yapılan faaliyet gerçeğin yeniden üretimi olur. Örneğin, bir gazeteci NATO Zirvesi’nde olan biteni aktarırken mehter marşlarından, yenilen yemeklerden, NATO kürdanlarından, Trump’ın kaldığı odadan söz edebilir. Nitekim aktardıkları gayet nesneldir. Ancak başka bir gazeteci ise Trump’ın TRÇİ ittifakına kama sokmasından, İran’a yönelik saldırı emrini Ankara’dan vermesinden ve F-35’lerin aslında Türkiye’yi silahsızlandırmak anlamına geldiğini aktarabilir. Her ikisi de kamuoyunu bilgilendirmesi vasfı nedeniyle gazetecilik faaliyetidir. Gerçeğe daha doğrusu nesnelliğe bakış açısını ideoloji belirler. Peki gazetecinin ve onu gazeteci yapan medyanın varlığını, özgürlük alanını ne belirler?

Türkiye’de Medyanın Ekonomi Politiği

Türk basın tarihinde Abdi İpekçi Suikastı bir dönüm noktası oldu. Suikasttan sonra Karacan ailesinin Milliyet’i Aydın Doğan’a devretmesi holdinglerin medya araçlarına egemen olmasının önünü açtı. 12 Eylül 1980 darbesinin ardından uygulanan neoliberal politikalar, 1990’lı yıllarda özel radyo ve televizyonların hayatımıza girmesi medya patronajındaki değişimi hızlandırdı. Demokratik devrimlerle elde edilen “ifade özgürlüğü” ise yerini sansür ve otosansüre bırakmaya başladı. “Halkın haber alma hakkı” ve “kamu yararı” ilkeleri borsa hisselerine, alınacak ihalelere göre ayarlandı. Elbette bu durum “merkez medya” ya da “ana akım medya” olarak nitelendirilen basın kuruluşlarının ve medya araçlarıyla ilgiliydi. Tıpkı aydınlar gibi halkın ürettiği artı değerden pay alarak yaşamını sürdüren gazeteciler bir kırılmayla karşı karşıya kaldılar: Neoliberal sistemin “eşik bekçisi” olarak refah içinde bir hayat sürmek mi yoksa kamu yararına çalışmaya devam etmek ve fikir namusunu korumak mı? Basın hayatımızda yaşanan bu kırılma günümüze kadar süregeldi. Elbette değişip, dönüşerek. Günümüzde holdinglerin medyadaki sahiplik oranının yüzde 85 ile 95 arasında olduğu tespit ediliyor. Ayrıca Türkiye’de tirajı en yüksek olan ilk 10 ana akım gazetenin 8’i doğrudan holdinglerin tekelinde. Bu durum televizyon kanalları, radyolar için de geçerli. 1980’de başlayan neoliberalleşme sürecinin başında okurlar bir özne olarak yayın süreçlerine etki edebiliyordu. Özellikle gazeteler tiraj elde etmeye muhtaçtı. Bu sebeple halkın taleplerine ve eğilimlerine doğrudan göz yumma şansları da yoktu. Öte yandan okurun patron konumunda olması gazeteciliğin bağımsız biçimde yapılabilmesine olanak sağlıyordu. Halk, bilgiye ve bilgiyle birlikte fikre bir “yatırım” yapıyordu. Gazete ve dergiler yazarlarına telif ödeyebilecek durumdaydı. Gazetecinin “editoryal” tercihleri bu çelişkilerin ekseninde yaşandı. Ayrıca “ana akım” medya içerisinde de çıkar çatışmaları, tiraj, reyting savaşları ve reklam pastalarından pay alma yarışı söz konusuydu. Holdinglerin sahibi olduğu medya araçları serbest piyasa düzeninde ya çok kâr etmeli ya da o holdinglerin gelecekte büyük ihaleler ve işler almalarını sağlamalıydı.

İhaleler ve Rıza Üretim Merkezleri

Medya kuruluşlarındaki bir diğer büyük kırılma 2010’lu yıllarda yaşandı. Doğan Grubu, Çukurova Grubu gibi medyada büyük oranda egemen olan yapıların yerini Demirören, Albayrak gibi holdingler aldı. Bu holdinglerin faaliyet odağında ise büyük kamu ihaleleri yer alıyor. Dolayısıyla “merkez medya”nın yeni sahiplerinin ana odağı artık reklam pastasından pay elde etmek, reyting rekorları kırmaktan çok, kamu ihalelerinin yolunu açmak oldu. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Ciner Medya Grubu’nun eski başkan vekili Fatih Saraç’la yaptığı ve kamuoyunda “Alo Fatih” olayı olarak bilinen görüşme medya sahipliğinin niteliğini gösteren somut bir örnek. 2010-2014 arasında yaşanan bu kırılma merkez medyanın tamamen rıza üretim merkezleri haline gelmesine sebep oldu. Merkez medya ya da ana akım medya yalnızca mevcut iktidarın sahipliğinde gelişmiyor. Özellikle Cumhuriyet Halk Partisi’nin belediyeler ve iş adamları üzerinden kaynağını sağladığı Halk TV, Sözcü, Nefes gibi yayın organları da holdingleşmenin bir ürünü. Bu kırılmalarda gazetecilerin aldığı konum ise dikkat çekici. İster hükümete yakın çizgide isterse de muhalif görünsün gazetecilerin büyük çoğunluğu yüzde 95’i holdinglerin elinde olan medya araçlarında rıza üretimine devam ediyor. Diğer yandan “halkın haber alma hakkı”nı gerçekten savunan ve kamu yararı ilkesini gözeten gazeteciler ve yayın organları da yok değil. Ana akım içerisinde kimi gazeteciler, kendi okur kitlelerine ya da ekonomik durumlarına dayanarak fikirlerini ifade etmekten çekinmiyorlar. Bununla birlikte Aydınlık, Ulusal Kanal ve Cumhuriyet gibi medya kuruluşları büyük ölçüde kendi okur kitlesine dayanarak yayın hayatını sürdürüyor.

Dijitalleşme ve ‘Bağımsız’ Yayıncılık

2019 yılının sonu 2020 yılının başında tüm dünyayı etkisi altına alan koronavirüs pandemisi medya araçlarında köklü bir değişimin fitilini ateşledi. Aslında 2010’lu yıllarda akıllı telefonların ve sosyal medya araçlarının yaygınlaşmasıyla başlayan dijitalleşme pandemiyle birlikte zirveye çıktı. Halkın haber alma kaynakları büyük ölçüde değişmeye başladı. Özellikle X (Eski adıyla Twitter) platformunda pek çok haber sayfası kuruldu ve yüksek sayılarda takipçi elde etti. Diğer yandan Youtube’da haber-fikir kanalları kurulmaya başladı ve özellikle “merkez medya”da kendine yer bulamayan gazeteciler dijital mecralara geçiş yaptı. Sosyal medya ve dijital platformların “bağımsız medya”nın kurulmasına zemin hazırlayabileceği düşünülse de gerçek pek de öyle değil. Özellikle Türkiye’de telif kültürünün yaygın olmayışı, dijital ödeme uygulamalarının dijital platformlarla uyumsuz olması, yüksek komisyonlar, Google ve Youtube’un izlenme başına ödediği miktarın düşüklüğü dijital platformlarda “bağımsız medya” kurulmasının bir ütopya olduğunun kanıtı niteliğinde. Bununla birlikte özellikle sosyal medya platformlarının algoritma dayatması hem gazetecilerin hem de kurulan medya araçlarının içerik tercihlerini doğrudan etkiliyor. Google’ın Pazarlama Müdürü olan Ariel Koren, şirketin İsrail ordusuyla imzaladığı 1,2 milyar dolarlık askeri bulut ve yapay zekâ sözleşmesini (Project Nimbus) protesto ettiği ve teknoloji tekellerinin Filistin’i savunan yayın organlarını algoritma üzerinden sistematik olarak nasıl görünmez kıldığını ifşa ettiği için maruz kaldığı baskılar nedeniyle 2022 yılında istifa etmiştir. Nitekim bu algoritmik abluka, 7 Ekim 2023 sonrasındaki Gazze Savaşı döneminde en agresif seviyesine ulaşmıştır. Facebook ve Instagram gibi dev platformların sahibi olan Meta şirketinin, Filistin yanlısı paylaşım yapan kullanıcıların ve bağımsız haber kaynaklarının hesaplarını kısıtladığı veya sildiği biliniyor. Kullanıcılar ise bu algoritmik sansürü delmek amacıyla Meta’ya, Filistin bayrağının renklerini taşıyan ‘karpuz emojileriyle’ yanıt vererek dijital alanda özgün bir karşı-hegemonik direniş akımı oluşturdu.

Yeni Nesil Sansür: Algoritmalar ve Fonlar

Dijital medyada sürdürülen yayıncılık faaliyetleri de hem algoritmalara hem de “gri finansman”a ve fonlara bağımlı konumunda. Örneğin Fatih Altaylı ve Onlar TV’ye sponsor olan ICRYPEX’in sahibi Gökalp İçer’in kara para aklama suçundan yargılanması dijital medya araçlarının şeffaflığını da gündeme getiriyor. Ayrıca hem kişilerin hem de dijital medya araçlarının denetimsiz bir şekilde uluslararası vakıflardan fonlandığı ya da fonlanabildiği üzerinde durulması gereken bir başka olgu. Bugün “bağımsız gazetecilik” adı altında faaliyet yürüten pek çok mecranın ABD ve AB gibi emperyalist merkezlerden fon aldığı bilinen bir gerçek. Dijital mecralarda (web siteleri, Youtube ve Spotify kanalları) abonelik sistemlerinin işlememesi gazetecilerin editoryal tercihlerini doğrudan etkiliyor. Günümüzde medya eşi benzeri görülmemiş bir sansür ve otosansürle karşı karşıya. Ancak bu sansür ve otosansürün kaynağı doğrudan doğruya RTÜK ve BTK gibi kurumlar değil. Sansür ve otosansür doğrudan doğruya küresel merkezlerden algoritma eliyle ve yine küresel sermayeyle iş birliği halinde olan holdinglerden kaynaklanıyor. Fikir hayatı üzerinde tahakküm kurmak isteyen sistemin başvurduğu tutuklama, para cezaları, davalar gibi yöntemlerin yerini ekonomik baskıların aldığı görülüyor.

Çözüm: Halka Dayanan Yayıncılık

Dolayısıyla maddi bağımsızlığın olmadığı bu koşullarda fikir namusundan, ifade özgürlüğünden ve halkın haber alma hakkından ve editoryal ilkelerden söz etmek mümkün değil. Haber ve fikir almak isteyen halkın ve gerçekten bağımsız yayıncılık yapmak isteyen gazetecilerin telif konusuna daha fazla eğilmesi büyük önem arz ediyor. Öncelikle kafa emeğinin emekten sayılmaması durumu tersine çevrilmek zorunda. Ödeme sistemlerinin geliştirilmesi, aboneliğin çeşitli fırsatlarla (özel ekler, özel haberler) özendirilmesi ve okura “patron sen ol” çağrısının yapılması büyük önem arz ediyor. Bu konuda Türk basın tarihinde belki de bir ilk olarak kabul edilebilecek bir çalışma söz konusu. Ulusal Kanal kurulduğu ilk günden bu yana büyük bir gönüllü sistemi inşa etmeyi başardı. Türkiye’nin pek çok yerinde binlerce yurttaş Ulusal Kanal gönüllüsü oldu. İmkanı olan kanaldan hisse aldı, daha az imkanı olan aylık belirli bir miktarda düzenli bağış yapıyor. Kanal bu sayede kesintisiz yayın hayatını sürdürürken bağımsızlık, vatan, emek ve aydınlanma değerleriyle kamu yararına gazetecilik yapmayı başarıyor. Köklü bir geleneğe sahip olan Türk basınının kurtuluşu belki de bu tür yöntemlerin geliştirilmesi ve yaygınlaştırılmasından geçiyor.

TEORİ

• Milli ve yerli gazeteciliğe doğru önemli ve güçlü bir hamle
• Doğu Tabletleri, 119. Tablet -GAZALİ
• Basın Tartışması Devam Ediyor: Osman Erbil yanıtladı
• Basın Tartışması Devam Ediyor: Nuray Başaran Yanıtladı
• Fon ve Algoritma Kıskacında Basın

TBMM’nde kabul edilen ve yasalaşan “terörsüz Türkiye” diye anılan, 27 Şubat 2025 tarihinde Öcalan’ın “Türkiye Cumhuriyeti Devleti ve Türk Milleti’yle bütünleşme” amacıyla PKK’ya “silah bırakma ve fesih” çağrısıyla başlayan sürecin eksiklikleriyle birlikte kabul edilmesine yönelik muhalefete ateş püsküren Vatan Partisi Antalya İl Başkanı Ahmet Özbay, “Amerikan milliyetçileri” ve “Atatürk’ü anlamadan mangalda kül bırakmayan ve sorunları Atatürk gibi çözemeyenler” diye nitelediği muhalefete çağrıda bulundu. Başkan Özbay, “emperyalist tehide karşı iç cephede birlik nasıl sağlanır diye bir derdiniz varsa ‘intikamcı’ ‘kan gütme’ ve ‘kısas’ ilkelliğinden vazgeçin ve birliği nasıl sağlarız ona kafa yorun!” dedi.

Meclis’in aylardır üzerinde çalıştığı süreç dün sona erdi,

Ve “Milli Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun Teklifi” jet hızıyla yasalaştı.

“Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nde ve Türk Milleti’nde Bütünleşme” stratejisi bulunmayan tasarı bütün uyarı ve eleştirilere rağmen bu haliyle Meclis’te kabul edildi.

CEZA ve Ceza Muhakemesi Hukuku Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. İzzet Özgenç’in Cumhurbaşkanı Erdoğan’ı “Millî Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun Teklifi”nin teknik ve hukuki sorunları konusunda açık bir mektupla uyararak, “Teklif bu haliyle kanunlaştığı takdirde, uygulamada içinden çıkılamaz bir kaos ortamına sürüklenmiş olacağız!” dedi.

Yasa teklifinin kabul edilmesine yönelik muhalefete ateş püsküren Vatan Partisi Antalya İl Başkanı Ahmet Özbay, “Amerikan milliyetçileri” ve “Atatürk’ü anlamadan mangalda kül bırakmayan ve sorunları Atatürk gibi çözemeyenler” diye nitelediği muhalefete çağrıda bulundu. Başkan Özbay, “emperyalist tehide karşı iç cephede birlik nasıl sağlanır diye bir derdiniz varsa ‘intikamcı’ ‘kan gütme’ ve ‘kısas’ ilkelliğinden vazgeçin ve birliği nasıl sağlarız ona kafa yorun!” dedi.

İçindeki “eksiklikler ve yanlışları”yla birlikte kabul edilen yasanın “Eksikliklerinin giderilmesi, yanlışlarının düzeltilmesi için uyarılarda bulunmaya ve bu konuda yapıcı bir şekilde siyasi mücadele vermeye devam edeceğiz.” diyen Başkan Özbay, sürecin PKK argümanlarına evrilme eğilimi konusunda da açık ve net konuştu:

“Eğer bu süreç; Türk sözcüğünün Anayasa’dan çıkarılması, eşit yurttaşlık, anadille eğitim, federasyon, özerklik gibi bölücü hedeflere doğru evrilirse çok kararlı bir şekilde bu yasanın karşısında duracağımızdan kimse kuşku duymasın.”    

Başkan Özbay, yasaya karşı çıkanların, PKK terörünün sonlanmasına, PKK terörüne şu veya şekilde karışmış teröristlerin affedilerek devlet ve milletle bütünleşmesi sonucu gerçek bir barışın gelmesine, şehitlerin gelmesinin son ermesine ve annelerin gözyaşlarının dinmesine karşı çıktıklarını belirtmektedir.

“Ortada, 1984 yılından itibaren yaptığı terör saldırılarıyla 15 bin civarında asker, polis, korucu ve sivil yurttaşımızı şehit eden, 46 bin civarında da kendi elemanlarından kayıp veren bir örgüt var. Bu örgüt ABD-İsrail tarafından kuruldu, desteklendi ve onlara hizmet etti. Hali hazırda 15 bin civarında militanının olduğu söyleniyor. Bu örgütü ABD-İsrail’in yanından koparıp, kendisini lağvetmesini sağlayıp Türkiye Cumhuriyeti Devleti ve milletiyle bütünleşme sürecini başlatmak hepimizin görevidir. PKK’nın ABD-İsrail’in aparatı olmaya devam edip masum vatandaşlarımızın canını almayı sürdürmesini sanırım kimse istemez.”

Ahmet Özbay açıklamasının devamında şu ifadeleri kullandı:

Açıklamasının sonunda, “Ey Amerikancı milliyetçiler! Ey Atatürk’ü anlamamış olmalarına rağmen mangalda kül bırakmayanlar! Sorunları Atatürk gibi çözemeyenler! Sözüm size!” diye çağrıda bulunarak açıklamasına, “Kan gütme (Vendetta) ve Kısas (Göze göz, dişe diş) hukukunun ortak yanı ikisinin de ‘intikamcı’ olmasıdır. İkisi de çağ dışıdır. Çağdaş olan ise Milli Demokratik Devrimlerle birlikte ortaya çıkan ‘telafi edici’ hukuk anlayışıdır. Kafanızı ve vicdanınızı orta çağ karanlığının ‘Kan gütme’ ve ‘Kısas’ ilkelliğinden kurtarın. İşlenen suçu nasıl telafi edebiliriz sorusuna yanıt üretin. Tabi ‘Emperyalist tehdide karşı iç cephede birliği sağlamak’ gibi bir derdiniz varsa.” ifadeleriyle son verdi.

• Milli ve yerli gazeteciliğe doğru önemli ve güçlü bir hamle
• Doğu Tabletleri, 119. Tablet -GAZALİ
• Basın Tartışması Devam Ediyor: Osman Erbil yanıtladı
• Basın Tartışması Devam Ediyor: Nuray Başaran Yanıtladı
• Fon ve Algoritma Kıskacında Basın

Emekliler, 71 yaşındaki Nurettin Muganlı’nın düşerek yaşamını yitirdiği inşaatın önünden iktidara seslendi, “İnsanların 70’inden sonra ekmek parası için şantiyelerde çalışmasını normalleştiremezsiniz.”

TÜM Emeklilerin Sendikası, 71 yaşındaki inşaat işçisi Nurettin Muganlı’nın inşaatta 4. kattan düşerek hayatını kaybettiği şantiye önünde basın açıklaması yaparak, geçinemeyen emeklilerin ileri yaşlarına rağmen ağır işlerde çalışmak zorunda bırakıldığına dikkat çekildi. Sendikanın açıklamasında, emekli aylıklarının yaşam maliyetlerinden koparıldığı belirtilerek, “Siyasi iktidar yıllardır emekli aylıklarını gerçek yaşam maliyetlerinden kopardı. Emekliyi TÜİK’in tartışmalı enflasyon rakamlarına, kök aylık hesaplarına ve dönemsel artışlara mahkûm etti. Sonuç ortada, bir ömür çalışan insan emekli olduğunda dinlenemiyor. Yeniden çalışıyor. Çünkü geçinemiyor.” denildi.

NEOLİBERAL EKONOMİ POLİTİKALARI EMEKLİNİN BELİNİ BÜKÜYOR

Üç yıldır neoliberal ekonomi uygulanmaktadır.

AK Parti Hükümeti, 2023 seçimlerinden beri,

Ekonomi yönetimini Mehmet Şimşek’e emanet ederek,

Sıkılaştırma Programı adıyla yüksek faiz-düşük döviz denklemine dayanan neoliberal uygulamalarla ülkenin emekçi, üretici ve emekli halk kitleleri için cehenneme çevrilmesine göz yumdu.

Özellikle emekli vatandaşlar sefaletle boğuşmak zorunda kaldı.

İleri yaşlarına rağmen fiilen çalışmaya mecbur olan emeklilerin sayısı her geçen gün artmaya başladı.

Bu kapsamda geçtiğimiz günlerde Avcılar’da 71 yaşındaki Nurettin Muganlı bir inşaatın 4. Katından yere çakılarak hayatını kaybetti.

TÜİK’İN TARTIŞMALI ENFLASYON RAKAMLARI

TÜM Emeklilerin Sendikası, 71 yaşındaki inşaat işçisi Nurettin Muganlı’nın inşaatta 4. kattan düşerek hayatını kaybettiği şantiye önünde basın açıklaması yaparak, geçinemeyen emeklilerin ileri yaşlarına rağmen ağır işlerde çalışmak zorunda bırakıldığına dikkat çekildi. Sendikanın açıklamasında, emekli aylıklarının yaşam maliyetlerinden koparıldığı belirtilerek, “Siyasi iktidar yıllardır emekli aylıklarını gerçek yaşam maliyetlerinden kopardı. Emekliyi TÜİK’in tartışmalı enflasyon rakamlarına, kök aylık hesaplarına ve dönemsel artışlara mahkûm etti. Sonuç ortada, bir ömür çalışan insan emekli olduğunda dinlenemiyor. Yeniden çalışıyor. Çünkü geçinemiyor.” denildi.

TÜRKİYE BÜYÜYORSA EMEKLİNİN SOFRASI NEDEN KÜÇÜLÜYOR?

Açıklamada, “Türkiye büyüyorsa emeklinin sofrası neden küçülüyor? Ekonomi düzeliyorsa 70 yaşını geçmiş insanlar neden iş arıyor? Bu ülkenin zenginliği artıyorsa, bu zenginliği yıllarca emeğiyle üreten insanlar neden yaşamlarının son dönemini yoksulluk içinde geçiriyor?” diye sorgulandı. Sorunun ülkenin yoksulluğu değil, yaratılan zenginliğin paylaşımı olduğu vurgulandı.

Millî Eğitim Bakanlığı verilerine göre 2025 sonuna kadar MESEM’lerde yaklaşık 2 bin iş kazası yaşandığı ve bunların 10’unun ölümle sonuçlandığı belirtilerek, çocukların ucuz işgücüne dönüştürülmesiyle emeklilerin yeniden çalışmak zorunda bırakılmasının aynı politikaların sonucu olduğu ifade edildi.

• Milli ve yerli gazeteciliğe doğru önemli ve güçlü bir hamle
• Doğu Tabletleri, 119. Tablet -GAZALİ
• Basın Tartışması Devam Ediyor: Osman Erbil yanıtladı
• Basın Tartışması Devam Ediyor: Nuray Başaran Yanıtladı
• Fon ve Algoritma Kıskacında Basın

İnsanlık tarihinin ilk başlangıç noktalarından biri olarak, ilk tapınağın olduğu Göbeklitepe gösterilir.

Bir nevi Göbeklitepe, insanlığın medeniyet kurmak için çıktığı yolun başlangıcı olarak bize ışık tutar. Bu nedenle insanlığın yolculuğunu anlamak istiyorsak bakmamız gereken ilk yer, Şanlıurfa yakınlarında toprağın altında binlerce yıl boyunca sessizce bekleyen Göbeklitepe’dir.

Yaklaşık 12 bin yıl önce yaşayan insanlar ne modern aletlere ne yazıya ne de bugünkü anlamıyla mühendislik bilgisine sahipti. Fakat devasa taşları işlediler, taşıdılar ve belirli bir düzen içerisinde ayağa kaldırdılar.

Daha da önemlisi, bu yapıları kurabilmek için ortak bir amaç etrafında birleştiler. Göbeklitepe’nin bize anlattığı şu kavramdır: Medeniyeti yalnızca ihtiyaç doğurmadı. İnsanda var olan inanç, merak, hayal ve birlikte hareket edebilme istemi doğurdu. Belki insanlar önce tarım yapıp sonra tapınak kurmadılar; belki ortak bir hayalin çevresinde toplanabilmek için tarımı, iş bölümünü ve düzenli yaşamı geliştirdiler.

İNSANLIĞIN İLK HAFIZASI

Göbeklitepe’nin taşlarında başlayan bu arayış, binlerce yıl sonra Sümer uygarlığında yeni bir biçim kazandı.

İlk defa tarihte insanoğlu düşüncelerini taşa değil, kil tabletlere aktardı. Bu tabletlerde bugün bile tarihi okuyabiliyoruz. Yazının ortaya çıkışı yalnızca kelimelerin kaydedilmesi değildi. İnsanlık ilk kez kendi beyninin dışında çalışan bir hafıza oluşturmuştu.

Bir Sümerli kâtip, yaşadığı günden binlerce yıl sonrasına mesaj gönderebilen ilk zaman yolcusuydu denilebilir. Sümerlerin yazıyı icat etmesi sayesinde tarihin bilgisini bugünlere ve yarınlara aktarmaya başladık.

Yazı sayesinde bilgi, onu üreten insanın ömründen kurtuldu. Matematik, astronomi, hukuk, ticaret ve yönetim kuşaktan kuşağa aktarılabildi. Tekerlek mesafeyi küçülttü; takvim zamanı ölçülebilir hâle getirdi.

Ek olarak sulama sistemleri doğanın belirsizliğini kısmen insan iradesine bağladı. Böylece insan, yalnızca çevresine uyum sağlayan bir canlı olmaktan çıkarak çevresini yeniden düzenleyen bir varlığa dönüştü. Bir nevi ilk ciddi medeniyet izleri Sümerlerle ortaya çıkmıştır desek yanlış olmaz.

Ancak Göbeklitepe ile Sümerler arasındaki bu büyük sıçrama, bugün yaşamakta olduğumuz dönüşümün yanında belki de küçük kalacaktır.

TAŞTAN ATOMA

Göbeklitepe’de insan taşı yontarak tapınaklar yarattı, Sümerlerde kile yazı ile bilgi aktarımını mümkün kıldı. Bugün ise insanlık silisyuma komut veriyor; yarın ise maddeye ne olmak istediğini söyleyebilecek hâle gelecek.

Atomları tek tek düzenleyebilen yapay zekâ destekli makineler ortaya çıktığında fabrika, tarla, eczane ve hatta eşya kavramı değişecek: Aynı avuç dolusu madde sabah bir kalp ilacına, öğleden sonra bir güneş paneline, gece ise Mars’taki bir yaşam ünitesinin parçasına dönüştürülebilecek.

Zaten bugün bile üç boyutlu yazıcılarda bunu kısmen yapabiliyoruz, hatta Uluslararası Uzay İstasyonu’nda insanlar için bu yazıcılarla organ basabilmenin ilk adımları atıldı bile. Yakın zamanda insanoğlu bir şey üretmek için ham madde arayan uygarlık olmaktan çıkıp, elindeki maddeyi istediği şeye dönüştüren uygarlık hâline gelecek.

O noktadan sonra teknoloji yapmak, doğaya yeni aletler eklemek değil, doğanın yazılımına müdahale etmek anlamına gelecek. Göbeklitepe insanı taşa şekil verdiğinde medeniyet başladı; geleceğin insanı atoma görev verdiğinde ise insanlık, yalnızca kullanan değil, aynı zamanda maddenin kaderini yazan bir türe dönüşecek.

Böyle bir çağda dünyanın en zengin ülkesi elbette toprağının altında en fazla petrolü veya madeni bulunan ülke olmayacak; maddeye en doğru komutu verebilen ülke olacaktır. Çünkü bir kilogram sıradan kaya, atomlarına ayrılıp yeniden düzenlendiğinde gıdaya, ilaca, yakıta veya uzay aracının parçasına dönüşebilecektir.

Kıtlık dediğimiz şey, maddenin yetersizliğinden çok onu dönüştürecek bilgi ve enerji eksikliği olarak görülecektir. O gün altın yalnızca atom numarası 79 olan sıradan bir elemente, çöp ise yanlış yerde duran değerli atomlara dönüşecektir. İnsanlık belki de ilk kez atık diye bir şey bulunmadığını anlayacaktır. Bir şehrin bütün çöpleri sökülerek yeni evlere, araçlara ve gıdaya çevrilebilecek; çöller enerji üreten dev yapılara, okyanus suyu içme suyuna, Mars’ın toprağı ise solunabilir yaşam alanlarına dönüştürülebilecektir.

Böylece ekonomi, sahip olunan nesnelerin değil, maddeye yüklenebilen biçimlerin ekonomisi hâline gelecektir.

İNSAN BEDENİ DE PROGRAMLANABİLİR Mİ?

Ancak bundan daha büyük bir sonuç ortaya çıkacaktır: Eğer madde programlanabiliyorsa insan bedeni de programlanabilir. Hastalıklar dışarıdan gelen kaderler olarak değil, hücrelerin içinde çalışan hatalı talimatlar olarak okunacaktır. Kanserli bir hücre yok edilmeden önce yeniden eğitilebilecek, hasarlı bir organ vücudun içinde onarılabilecek, yaşlanmış dokular biyolojik saatleri geriye çevrilerek gençleştirilebilecektir.

Hastaneler yalnızca hastalıkların tedavi edildiği yerler olmaktan çıkıp insan bedeninin periyodik olarak yenilendiği merkezlere dönüşecektir. Böylece binlerce yıldır insanlığın en değişmez gerçeği kabul edilen yaşlılık bile teknik bir probleme dönüşebilir.

İşte asıl kırılma burada yaşanacaktır. Çünkü insan ömrü yüz elli veya iki yüz yıla çıktığında yalnızca daha uzun yaşamayacağız. Bir nevi bütün medeniyet düzeni değişecektir. Yetmiş yaşında üniversiteye başlayan, yüz yaşında yeni bir meslek edinen, yüz elli yaşında başka bir gezegene göç eden insanlar ortaya çıkacaktır.

“Bir ömre sığmaz.” dediğimiz projeler, tek bir insanın tamamlayabileceği işler hâline gelecektir. Bir bilim insanı başlattığı yıldızlararası aracın başka bir sisteme varışını görebilecek; bir mimar Mars’ta kurduğu küçük üssün büyük bir şehre dönüşmesine tanıklık edebilecektir. İnsan ilk kez yalnızca geçmişten miras alan değil, uzak gelecek için attığı adımın sonucunu bizzat gören bir varlık olacaktır.

İNSAN KENDİSİNİ EVRENE UYARLAYACAK

Fakat insanlığın en büyük teknolojik başarısı ne programlanabilir madde ne ömrün uzatılması ne de başka gezegenlerde şehir kurulması olacaktır. En büyük başarı, bütün bunların birleşmesiyle ortaya çıkacaktır: Kendini taşıdığı gezegene göre yeniden tasarlayabilen insan.

Mars’ta düşük yer çekimine, Satürn’ün uydularında dondurucu soğuğa, uzak yıldız sistemlerinde farklı atmosferlere dayanabilecek biyolojik bedenler geliştirilebilir. Böylece insan, evreni Dünya’ya benzetmeye çalışmak yerine kendisini evrene uyarlayacaktır.

Binlerce yıl sonra farklı gezegenlerde yaşayan torunlarımız birbirlerinden o kadar farklılaşabilir ki aynı atadan geldiklerine inanmakta zorlanabilirler. Kimi yer altında, kimi okyanusların içinde, kimi yapay bedenlerde, kimi ise biyolojik bir bedene ihtiyaç duymadan dijital ortamlarda yaşayabilir.

GÖBEKLİTEPE BİR BAŞLANGIÇTI

Belki de Göbeklitepe’den başlayan hikâyenin gerçek yönü en başından beri buydu. İnsan önce taşı biçimlendirdi, sonra toprağı, metali, enerjiyi ve bilgiyi biçimlendirdi. Şimdi sıra kendi bedeninde, yaşam süresinde ve yaşayabileceği dünyalarda. Ve belki bir gün, Dünya’dan binlerce ışık yılı uzakta yaşayan torunlarımız başka bir gezegenin toprağına ilk taşı dikerken Göbeklitepe’yi hatırlayacaktır.

Çünkü anlayacaklardır ki insanlığın ilk anıtı geçmişe dikilmemişti; farkında olmadan geleceğe, yıldızların arasına bırakılmış bir işaret taşıydı.

Göbeklitepe bir başlangıçtı ama asla bir son olmayacak.

Kaynak: AYDINLIK

• Milli ve yerli gazeteciliğe doğru önemli ve güçlü bir hamle
• Doğu Tabletleri, 119. Tablet -GAZALİ
• Basın Tartışması Devam Ediyor: Osman Erbil yanıtladı
• Basın Tartışması Devam Ediyor: Nuray Başaran Yanıtladı
• Fon ve Algoritma Kıskacında Basın

• Milli ve yerli gazeteciliğe doğru önemli ve güçlü bir hamle
• Doğu Tabletleri, 119. Tablet -GAZALİ
• Basın Tartışması Devam Ediyor: Osman Erbil yanıtladı
• Basın Tartışması Devam Ediyor: Nuray Başaran Yanıtladı
• Fon ve Algoritma Kıskacında Basın

Yeni Parti Genel Başkanı Özgür Özel, Fransız Le Monde gazetesine yazdığı makalede Transatlantik İttifakı’na ve NATO’ya olan bağlılığını yineleyerek, Türkiye’deki iç siyasi süreçlerde Batı başkentlerinden medet uman tavrını sürdürdü; emperyalist merkezlerden “demokrasi” yardımı dilendi.

LE MONDE’A YAZDI; EMPERYALİSTLERE YALTAKLANDI

Ata Uysal Özen’in Aydınlık’taki haberine göre, Fransız yayın organı Le Monde’da kaleme aldığı makaleyle Batı’ya el açan Yeni Parti Genel Başkanı Özgür Özel, Türkiye’nin milli egemenliğine ve iç siyasi dinamiklerine yönelik Atlantik güçlerinden medet uman skandal ifadeler kullandı. Makalesinde Transatlantik ittifakı ve NATO’nun stratejik önemini ısrarla vurgulayan Özel, Ukrayna krizinde Karadeniz’deki Türk gemilerini hedef alan mütecaviz tutumları görmezden gelerek “Rusya tehdidi” ifadelerini kullanmayı tercih etti. Türkiye’deki iç siyasal gelişmeleri Batı’nın güvenlik ve jeopolitik çıkarları üzerine inşa eden Özel, ‘Erdoğan’ı değil beni seçin’ mesajı verdi.

NATO’YA TAM BAĞLILIK MESAJI

Türkiye’deki seçim süreçleri ve siyasi rekabetin gidişatı üzerinden Batı’ya seslenen Özel, “Avrupa, Türkiye’ye uzun yıllar boyunca ağırlıklı olarak göç, güvenlik ve jeopolitik merceğinden baktı. Oysa bugün Türkiye’de çok daha temel bir mesele belirleniyor: Seçimlerin yapılmaya devam ettiği, ancak siyasi rekabetin giderek ortadan kaldırıldığı bir ülkede demokrasi ayakta kalabilir mi? Bu yalnızca Türkiye’nin iç siyasetini ilgilendiren bir sorun olmanın ötesinde NATO’nun en kritik üyelerinden biri olan Türkiye’de demokrasinin alacağı yön, ittifakın geleceğini de doğrudan etkileyecektir. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan artık yalnızca demokrasiyi geriletmiyor. Muhalefet partilerinin kâğıt üzerinde varlığını sürdürdüğü, ancak iktidara gelmelerinin fiilen imkânsız hale getirildiği yeni bir siyasi düzen inşa etmeye çalışıyor.” dedi.

LE MONDE’YE YENİ PARTİ’Yİ ANLATTI

CHP’yi bölerek Yeni Parti’yi kurma aşamalarını Fransız okuyuculara aktaran Özel yazısına, “Bu sürecin kırılma noktası 2024 yerel seçimleri oldu. O seçimlerde eski partim Cumhuriyet Halk Partisi, Türkiye’nin birinci partisi olurken, Erdoğan’ın Adalet ve Kalkınma Partisi de 2002’den bu yana ilk kez ülke genelinde seçim kaybetti. Sandıktan çıkan bu sonuç, iktidarın görmek istemediği gerçeği bütün açıklığıyla ortaya koydu: AKP, demokratik seçim yoluyla yenilebiliyordu. İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanımız Ekrem İmamoğlu, Ankara Büyükşehir Belediye Başkanımız Mansur Yavaş ve yeni kuşak siyasetçilerle birlikte Türkiye’yi yönetmeye hazır güçlü bir demokratik alternatif oluşturduk. İktidar ise buna sandıkta cevap vermek yerine yargıyı devreye sokmayı tercih etti. Partimizin yönettiği belediyeler peş peşe soruşturmalarla hedef alındı. Otuzdan fazla belediye başkanımız gözaltına alındı ya da tutuklandı. Ardından Türkiye demokrasi tarihinde benzeri görülmemiş bir adım atıldı. Tartışmalı bir mahkeme kararıyla Cumhuriyet Halk Partisi Genel Başkanlığı görevimden uzaklaştırıldım ve Erdoğan karşısında defalarca seçim kaybetmiş selefim yeniden göreve getirildi. İzlenen yöntem son derece açıktı: Önce cumhurbaşkanlığı yarışındaki en güçlü rakibi devre dışı bırakmak, ardından muhalefet belediyelerini hedef almak ve son aşamada yargı eliyle muhalefetin kendisini yeniden şekillendirmek.” şeklinde sürdürdü.

BATI’NIN ‘RUSYA TEHDİDİ’ STRATEJİSİNE DESTEK

Yeni Parti’nin kuruluşunu NATO ve Transatlantik değerleri zemininde meşrulaştırmaya çalışan Özel, Türkiye’nin askeri gücünü ve coğrafi konumunu Batı’nın “Rusya tehdidi” vizyonuna eklemledi:

“İşte bu nedenle 24 Temmuz’da 91 milletvekili olarak Yeni Parti’yi kurduk. Bugün Yeni Parti, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin en büyük muhalefet grubudur. Partimiz, Türkiye’nin farklı siyasi geleneklerinden gelen demokratları ortak bir ilke etrafında buluşturuyor: İktidarlar hukuka hesap vermeli ve hukuku kendi iktidarlarını korumanın aracı haline getirmemelidir. Tam da bu nedenle Avrupa’nın yaşananları dikkatle okuması gerekiyor. Bugün Türkiye’nin NATO açısından taşıdığı stratejik önem belki de hiç olmadığı kadar büyüktür. Ordumuzun gücü, coğrafi konumumuz ve Karadeniz’e açılan kapıyı kontrol ediyor oluşumuz Rusya’nın Ukrayna’ya karşı yürüttüğü savaş ve Orta Doğu’daki istikrarsızlık nedeniyle her zamankinden daha kritik hale gelmiştir. Ancak Türkiye’nin stratejik öneminin artması, demokrasinin gerilemesini görmezden gelmenin mazereti olamaz. Tam tersine, Türkiye ne kadar stratejik hale geliyorsa, kurumlarının gücü, hukukun üstünlüğü ve öngörülebilirliği de o kadar önem kazanıyor. Türkiye uluslararası alanda en güçlü konumuna, demokratik kurumlarının daha sağlam olduğu ve Avrupa ile ilişkilerinin daha güçlü seyrettiği dönemlerde ulaşmıştır. Bugün ise yargı bağımsızlığı ciddi biçimde zayıflamış, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararları uygulanmaz hale gelmiş, halkın oylarıyla seçilen belediye başkanları mahkeme kararlarıyla görevlerinden uzaklaştırılmaktadır. Ne yazık ki Batı başkentlerinde bütün bunlar bir uluslararası güvenlik meselesi değil de yalnızca insan hakları başlığı altında değerlendiriliyor. Oysa bu yaklaşım büyük bir yanılgıdır.”

TÜRKİYE BATI’DAN KOPMAMALI TELAŞI

Özel, ülkenin kaderini tamamen Transatlantik blokuna bağlama çizgisini sürdürerek, “Türkiye otoriterleştikçe stratejik önemini kaybetmez. Ama güvenilirliğini ve öngörülebilirliğini kaybeder. Kurumlar zayıfladıkça dış politika kişiselleşir, ittifaklar ortak değerlerden çok kısa vadeli çıkarlara dayanır ve ani yön değişiklikleri daha olası hale gelir. NATO’nun kurucu antlaşması üyelerini yalnızca ortak savunmaya değil demokrasiye, bireysel özgürlüklere ve hukukun üstünlüğüne de bağlı kalmaya çağırmaktadır. Eğer bu ilkeler stratejik açıdan vazgeçilmez görülen ülkeler söz konusu olduğunda ikinci plana itilirse, NATO ortak değerler üzerine kurulmuş bir ittifak olmaktan çıkar ve yalnızca jeopolitik çıkarların belirlediği bir askerî ortaklığa dönüşme riskiyle karşı karşıya kalır. Bu kaygı teorik değildir. İttifakların temelinde güven vardır. Güven ise ancak siyasi iktidarı sınırlayabilen güçlü kurumlarla mümkündür. Bugün Avrupa ciddi bir çelişkiyle karşı karşıyadır.” diye yalvarışını ve Batı başkentlerini ikna çabalarını sürdürdü.

“Bir yandan Türkiye’ye askerî açıdan her zamankinden daha fazla ihtiyaç duyarken diğer yandan Türkiye’nin demokratik kurumları her geçen gün daha fazla zayıflıyor.” diyen Özel, “Birinci gerçeği gerekçe gösterip ikincisini görmezden gelmek bu sorunu çözmeyecek, tam tersine daha da derinleştirecektir. Burada asıl tehlike Türkiye’nin Batı’dan kopması değildir. Güvenliğimiz de ekonomimiz de tarihimiz de Avrupa ve transatlantik ittifakıyla iç içe geçmiştir. Gerçek risk, Türkiye’nin Batılı kurumların içinde kalmaya devam ederken dış politikasını giderek daha fazla günlük pazarlıklara ve kısa vadeli çıkarlara göre şekillendirmesidir. Böyle bir Türkiye ne bizim çıkarımıza olur ne de müttefiklerimizin. YENİ Parti olarak biz farklı bir gelecek öneriyoruz. Türkiye’nin yönünün demokrasilerden yana olduğuna inanıyoruz. Avrupa’yı dinin, etnik kökenin ya da medeniyetin belirlediği kapalı bir kulüp olarak değil ortak değerler etrafında buluşmuş bir siyasi topluluk olarak görüyoruz. Türkiye de bu topluluğa yalnızca askerî gücüyle değil güçlü demokrasisi, dinamik toplumu ve kurumlarıyla katkı sunabilir.” ifadelerine yer verdi.

Özgür Özel’in Atlantikçi fitne fesadı-Ordunun üst kademesini hedef aldı

Özgür Bursalı: Hem Atatürkçü hem Batıcı olunur mu?

Kılıçdaroğlu: “CHP Genel Başkanı yurt dışına gidip yardım dilenemez”

“ARSLANLARLA CEYLANLAR DOSTTUR KUCAĞIMIZDA” BARIŞIİndir

]]> https://www.kivilcimhaber.com.tr/gene-batidan-medet-umdu/feed/ 0