• “’Ata Ocağı’nı terketmeyenlere söz söylemeye hiç kimsenin hakkı yoktur”
• “Toprağını kaybeden geleceğini kaybeder”
• Kılıçdaroğlu’na Meclis’te yoğun ilgi!
• Bu kadarına da pes yani!
• Yeni Parti Kayseri olayı her şeyin özeti

MAKÜ Embriyo Biyoteknolojileri Uygulama ve Araştırma Merkezi (GETEM) heyeti, TİKA koordinasyonunda Saraybosna Üniversitesi Veteriner Fakültesi’ni ziyaret ederek embriyo transferi ve ileri üreme biyoteknolojileri alanındaki bilgi ve deneyimini Bosna Hersek’e taşıdı. Ziyaretle iki ülke arasında bilimsel iş birliğinin ve ortak AR-GE çalışmalarının güçlendirilmesi hedefleniyor.

Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi (MAKÜ), hayvancılık alanındaki bilimsel birikimini uluslararası iş birlikleriyle paylaşmayı sürdürüyor. Bu kapsamda, MAKÜ Embriyo Biyoteknolojileri Uygulama ve Araştırma Merkezi (GETEM) heyeti, Türk İş birliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı (TİKA) koordinasyonunda Bosna Hersek’in Saraybosna Üniversitesi Veteriner Fakültesi’ne resmi bir çalışma ziyareti gerçekleştirdi.

Bölgede hayvancılık faaliyetlerinin geliştirilmesi ve akademik iş birliklerinin güçlendirilmesi amacıyla düzenlenen ziyarete, MAKÜ GETEM Müdürü Prof. Dr. Yunus Çetin ile Müdür Yardımcısı Doç. Dr. İlktan Baştan katıldı.

Ziyaret kapsamında, MAKÜ’de uzun yıllardır başarıyla uygulanan embriyo transferi ve ileri üreme biyoteknolojileri alanındaki bilgi ve deneyimin Saraybosna Üniversitesi’ne aktarılması için teknik değerlendirmelerde bulunuldu. Taraflar, ortak eğitim faaliyetleri, akademik iş birlikleri ve bilimsel araştırmalar konusunda görüş alışverişi yaptı.

TİKA’nın desteğiyle yürütülen proje sayesinde, Bosna Hersek’te hayvancılıkta verimliliğin artırılması, üstün genetik özelliklere sahip hayvanların yaygınlaştırılması ve genetik kaynakların korunmasına yönelik çalışmaların desteklenmesi hedefleniyor. Ayrıca iki üniversite arasında ortak AR-GE projelerinin geliştirilmesi ve bilimsel iş birliğinin kalıcı hale getirilmesi amaçlanıyor.

Gerçekleştirilen ziyaretin, Türkiye ile Bosna Hersek arasındaki akademik ilişkilerin güçlenmesine ve hayvancılık alanındaki teknolojik bilgi paylaşımına önemli katkı sağlaması bekleniyor.

• “’Ata Ocağı’nı terketmeyenlere söz söylemeye hiç kimsenin hakkı yoktur”
• “Toprağını kaybeden geleceğini kaybeder”
• Kılıçdaroğlu’na Meclis’te yoğun ilgi!
• Bu kadarına da pes yani!
• Yeni Parti Kayseri olayı her şeyin özeti

1990’lardan itibaren Türk medyasında yaşanan en önemli dönüşümlerden biri, basının aile işletmesi ya da gazetecilik kökenli sahiplik yapısından çıkarak büyük sermaye gruplarının faaliyet alanlarından biri hâline gelmesidir. Bu değişim, medyayı yalnızca haber üreten bir kurum olmaktan uzaklaştırmış, enerji, inşaat, finans, ticaret, turizm ve kamu ihaleleriyle ilişkili daha geniş ekonomik çıkar ağlarının parçası hâline getirmiştir. Böylece gazetecilik faaliyeti, kendi mesleki ilkeleriyle değil, çoğu zaman medya sahibinin ekonomik ve siyasal ilişkileriyle birlikte ele alınmaya başlanmıştır.

Bu yapıda gazetecinin haber yapma özgürlüğü doğrudan sansürden çok, çoğu zaman dolaylı baskılarla daralmıştır. Hangi haberin öne çıkarılacağı, hangi konunun görmezden gelineceği, hangi aktörlerin eleştirilmeyeceği ya da hangi başlığın yumuşatılacağı editoryal tercihten çok kurumsal çıkar hesabına bağlanabilmiştir. Gazeteci, görünürde haber merkezinde çalışmaya devam etse de haberin sınırları çoğu zaman patronaj ilişkileri, reklamveren baskısı, kamu otoritesiyle ilişkiler ve şirket çıkarları tarafından belirlenmiştir.

Bu dönüşüm, gazetecinin kamu adına denetleme rolünü de zayıflatmıştır. Klasik anlamda gazeteci, kamu gücünü, sermayeyi, yolsuzluğu, hak ihlallerini ve çıkar ilişkilerini izleyen, sorgulayan ve görünür kılan kişidir. Holdingleşme sonrasında ise medya kuruluşlarının bir bölümü bu denetleme işlevini yerine getirmek yerine, güç merkezleriyle uyumlu hareket eden yapılara dönüşmüştür. Bu durum, özellikle büyük ekonomik aktörlerin, devletle iş yapan şirketlerin ya da siyasal iktidarla yakın ilişkili çevrelerin haberleştirilmesinde belirginleşmiştir.

Geçmişte basın tamamen bağımsız değildi. Türkiye’de basın tarihi başından beri siyasetle, ideolojik kamplaşmalarla ve sermaye ilişkileriyle iç içe gelişmiştir. Yine de 1990’lar sonrasında ortaya çıkan fark, medya sahipliğinin yoğunlaşması ve gazeteciliğin büyük sermaye stratejisinin bir aracı hâline gelmesidir. Bu nedenle gazetecinin özerkliği yalnızca devlet baskısıyla değil, çalıştığı kurumun ekonomik pozisyonuyla da sınırlanmaya başlamıştır.

Bunun sonuçlarından biri oto sansürdür. Gazeteci bazı haberlerin yayımlanmayacağını, bazı isimlere dokunulmayacağını, bazı konuların kurumu zor durumda bırakacağını önceden bilir. Bu bilgi zamanla haber refleksinin içine yerleşir. Böylece sansür yalnızca dışarıdan gelen bir müdahale olmaktan çıkar; haber merkezinin gündelik işleyişine, diline ve seçme-eleme mekanizmasına sızar.

Bu süreç kamu yararı ilkesini de aşındırmıştır. Gazetecilik kamunun bilme hakkı adına çalışması gereken bir meslekken, medya-holding düzeninde haber çoğu zaman ekonomik ve siyasal pazarlığın bir unsuru hâline gelmiştir. Örneğin, büyük altyapı projeleri, özelleştirme süreçleri, çevre tahribatı, iş cinayetleri, kent rantı ya da kamu ihaleleri gibi konular, doğrudan medya sahibinin çıkar alanına temas ettiğinde haberleştirme pratiği zayıflayabilmektedir.

Bu nedenle 1990’lardan itibaren hızlanan holdingleşme, yalnızca mülkiyet yapısını değiştirmemiştir. Gazeteciliğin anlamını, haberin kamusal işlevini ve gazetecinin mesleki özerkliğini de dönüştürmüştür. Basının kamu adına denetleyen bir güç olması gerekirken, birçok durumda denetlenmesi gereken güç ilişkilerinin içinde konumlanan bir yapıya dönüşmesi, Türk medyasının en temel yapısal sorunlarından biri hâline gelmiştir.

Günümüzde dijital medyanın gelir modeli büyük oranda tıklanma oranlarına ve hıza dayanıyor. Bu durum, derinlikli fikri takipleri ve araştırma gazeteciliğini nasıl dönüştürüyor? Nicelik, niteliğin önüne neden geçti?

Dijital medya, gazeteciliğin üretim ve tüketim hızını köklü biçimde değiştirdi. Basılı gazetede haberin belirli bir yayın ritmi vardı. Televizyonda ana haber bülteni gibi görece sabit yayın saatleri belirleyiciydi. Dijital ortamda ise haber sürekli akan, her an güncellenen ve anlık performansı ölçülen bir içeriğe dönüştü. Bu değişim, gazeteciliğin temposunu hızlandırırken haberin niteliği üzerinde ciddi baskılar oluşturdu.

Bugünkü gelir modeli büyük ölçüde görünürlük, tıklanma, paylaşılma ve etkileşim üzerine kurulu. Bu nedenle haber merkezleri çoğu zaman daha çok okunan, daha hızlı yayılan, daha kolay tüketilen içeriklere yöneliyor. Bir haberin toplumsal önemi ile dijital performansı her zaman örtüşmüyor. Kamu yararı açısından çok değerli bir araştırma haberi, magazinsel ya da sansasyonel bir içerik kadar tıklanmayabiliyor. Bu durumda editoryal öncelikler yavaş yavaş kamusal değer yerine ölçülebilir trafik verilerine göre şekilleniyor.

Araştırma gazeteciliği bu modelden en fazla zarar gören alanlardan biri. Araştırma gazeteciliği zaman, uzmanlık, belge takibi, kaynak geliştirme, hukuki dikkat ve kurumsal destek gerektiriyor. Buna karşılık, dijital haber ekonomisi hızlı üretim ve düşük maliyet istiyor. Bir muhabirin haftalarca tek bir dosya üzerinde çalışması yerine, aynı sürede çok sayıda kısa içerik üretmesi daha kârlı görülebiliyor. Bu da gazeteciliği derinleşen bir araştırma pratiğinden çıkarıp sürekli içerik üretme faaliyetine yaklaştırıyor.

Fikri takip de bu hız rejiminde zayıflar. Bir olay ilk gün yüksek ilgi gördüğünde haberleştirilir, sonraki gün yeni bir gündem geldiğinde hızla geriye düşer. Oysa iyi gazetecilik yalnızca olay anını aktarmakla sınırlı değildir. Bir maden kazasından sonra soruşturmanın ne olduğu, sorumluların hesap verip vermediği, ailelerin ne yaşadığı, mevzuatın değişip değişmediği, benzer risklerin sürüp sürmediği takip edilmelidir. Dijital hız kültürü bu tür uzun soluklu izlemeyi geri plana iter.

Niceliğin niteliğin önüne geçmesinin temel nedeni, dijital mecralarda başarının ölçüm biçimidir. Haber artık yalnızca editoryal değerle değil; kaç kişi tarafından görüldüğü, ne kadar süre okunduğu, kaç kez paylaşıldığı ve arama motorlarında ne kadar öne çıktığıyla da değerlendiriliyor. Bu ölçümleme sistemi, haber merkezlerini daha çok içerik üretmeye, başlıkları daha çarpıcı kurmaya, kısa ve hızlı tüketilen metinlere ağırlık vermeye itiyor.

Bu durum haber dilini de değiştiriyor. Başlıklar daha merak uyandırıcı, metinler daha kısa, içerikler daha parçalı hâle geliyor. Açıklayıcı gazetecilik, dosya haberciliği, saha araştırması ve veri temelli analiz yerine, çoğu zaman yeniden yazılmış ajans haberleri, sosyal medya kaynaklı içerikler ve hızlı yorum metinleri öne çıkıyor. Sonuçta gazetecilik, kamusal tartışmayı derinleştiren bir pratik olmaktan uzaklaşıp dikkat ekonomisinin içinde sürekli dolaşıma sokulan içerik üretimine dönüşebiliyor.

Buna rağmen dijital medya yalnızca olumsuz sonuçlar üretmemiştir. Veri gazeteciliği, açık kaynak araştırmaları, çevrim içi arşivler, bağımsız yayıncılık modelleri ve okur destekli platformlar araştırma gazeteciliği için yeni olanaklar da sunmuştur. Panama Belgeleri, Pandora Belgeleri ve uluslararası araştırma gazeteciliği ağlarının çalışmaları, dijital araçların güçlü biçimde kullanılabildiğinde derinlikli gazeteciliği destekleyebileceğini göstermiştir. Sorun dijitalleşmenin kendisinden çok, dijital gazeteciliğin reklam, hız ve tıklanma merkezli gelir modeline sıkışmasıdır.

Bu nedenle niceliğin niteliğin önüne geçmesi teknik bir sonuç değil, ekonomik bir tercihtir. Haber merkezleri gelirlerini büyük ölçüde trafik üzerinden elde ettiğinde, gazeteciliğin değer ölçütü de değişir. Daha çok tıklanan içerik daha değerli sayılır. Oysa demokratik toplum açısından değerli olan haber, yalnızca çok okunan haber değildir. Bazen en değerli haber, ilk anda az tıklanan ama kamusal hesap verebilirlik açısından büyük önem taşıyan haberdir.

Editör masalarında artık yapay zekâ araçları aktif olarak kullanılıyor. Yapay zekânın basının geleceğindeki rolünü, istihdamı ve haberin insani dokusunu nasıl etkileyeceğini öngörüyorsunuz?

Yapay zekânın basının geleceğinde geçici bir araç değil, kalıcı bir editoryal altyapı unsuru hâline geleceğini düşünüyorum. Bugün haber merkezlerinde yapay zekâ; metin taslağı hazırlama, başlık önerme, çeviri, özetleme, veri tarama, arşiv sınıflandırma, görsel doğrulama, sosyal medya takibi ve okur davranışı analizi gibi çok farklı alanlarda kullanılmaya başladı. Bu kullanımın önümüzdeki yıllarda daha da artacağını öngörmek mümkün.

Yapay zekânın en güçlü etkisi rutin işleri dönüştürmesinde görülecek. Spor sonuçları, finansal veriler, hava durumu, seçim tabloları, şirket raporları ve kısa duyuru metinleri gibi standart yapıya sahip haberlerde otomasyon daha sık kullanılacak (kullanılıyor). Bu pratikler haber merkezlerine zaman kazandırabilir. Muhabir ve editör, tekrar eden teknik işlerden kurtulup araştırma, yorumlama, saha takibi ve kaynak ilişkilerine daha fazla zaman ayırabilir. Bu olumlu senaryo, yapay zekânın gazetecinin yerine değil, gazetecilik emeğini destekleyen bir araç olarak konumlandırılmasına bağlıdır.

İstihdam açısından ise daha karmaşık bir tabloyla karşı karşıyayız. Yapay zekâ bazı işleri tamamen ortadan kaldırmasa da bazı işlerin niteliği değişecek. Özellikle çeviri, redaksiyon, kısa haber yazımı, ajans metinlerinin yeniden yazımı ve sosyal medya içeriği üretimi gibi alanlarda insan emeğine duyulan ihtiyaç azalacak. Buna karşılık veri gazeteciliği, yapay zekâ denetimi, doğrulama editörlüğü, algoritmik şeffaflık, dijital güvenlik, kaynak analizi ve etik editörlük gibi yeni uzmanlık alanları önem kazanacak.

Bu dönüşümün sonuçlarından biri olarak gazetecilik eğitiminin de değişmesi gerekiyor. Geleceğin gazetecisi yalnızca iyi yazan kişi olmayacak. Veri okuyabilen, yapay zekâ çıktısını sorgulayabilen, yanlış bilgiyi ayıklayabilen, algoritmik yanlılıkları fark edebilen, kaynak doğrulama becerisi güçlü ve etik muhakemesi gelişmiş bir gazeteci daha değerli hâle gelecek. Yapay zekâyı kullanmak yeterli olmayacak; onun neyi bilmediğini, nerede hata yaptığını ve hangi verilerle sınırlı olduğunu anlayabilmek belirleyici olacak.

Haberin insani dokusu açısından en kritik mesele, gazeteciliğin yalnızca metin üretmekten ibaret olmamasıdır. Haber, sahaya gitmek, insanla konuşmak, acıyı, öfkeyi, korkuyu, utancı ve umudu anlayabilmek, suskunlukları sezebilmek, güç ilişkilerini okuyabilmek ve kamusal sorumluluk duygusuyla karar verebilmek demektir. Yapay zekâ metin üretebilir, veriyi düzenleyebilir, örüntüleri gösterebilir. İnsan deneyiminin bağlamını, etik ağırlığını ve toplumsal anlamını gazeteci kadar iyi kavrayamaz.

Örneğin, bir deprem haberinde yapay zekâ hasar verilerini toplayabilir, bölgeye dair hızlı bir özet çıkarabilir, önceki raporlarla karşılaştırma yapabilir. Buna karşılık, enkaz başında bekleyen bir ailenin çaresizliğini, yerel halkın devlete ve medyaya duyduğu öfkeyi, yardım dağıtımındaki adaletsizliği ya da kaybın insani ağırlığını anlamlandırmak gazetecilik sezgisi ve etik sorumluluk gerektirir. Bu nedenle yapay zekâ haber üretimine yardımcı olsa da haberciliğin insanla kurduğu temel ilişkiyi ikame edemez.

Bu konudaki büyük risklerden biri, yapay zekânın haber merkezlerinde maliyet düşürme aracı olarak kullanılmasıdır. Eğer medya kuruluşları yapay zekâyı daha az gazeteciyle daha çok içerik üretmenin bir yolu olarak görürse, haberin niteliği daha da zayıflayabilir. Bu durumda standartlaşmış, birbirine benzeyen, kaynak çeşitliliği sınırlı ve insani derinliği azalmış haberler çoğalır. Yapay zekâ hataları, uydurma bilgiler, kaynak belirsizliği ve dilde tekdüzelik bu krizi daha da büyütebilir.

Bu nedenle yapay zekâ kullanımında temel ilke şeffaflık ve editoryal sorumluluk olmalıdır. Haberin hangi aşamasında yapay zekâdan yararlanıldığı açık olmalı, nihai sorumluluk mutlaka insan editörde kalmalıdır. Yapay zekâ tarafından üretilen ya da desteklenen içerikler denetlenmeden yayımlanmamalıdır. Kaynak kontrolü, bağlam kontrolü, etik kontrol ve dil kontrolü gazetecilik sürecinin vazgeçilmez parçaları olarak korunmalıdır.

Bütün bu bahsettiklerime dair yurt dışından güncel ve çarpıcı bir örnek olarak Financial Times’ın geliştirdiği Ask FT uygulaması verilebilir. Ask FT, okurun herhangi bir konuda soru sormasına ve yanıtı doğrudan Financial Times’ın 2004’ten bu yana yayımlanmış arşivine dayanarak almasına imkân veren üretken yapay zekâ destekli bir araçtır. Uygulama önce beta olarak kullanıma açılmış, 2025’te FT Professional abonelerine genişletilmiştir. Bu örnek, yapay zekânın gazetecilikte haberin yerine geçen bağımsız bir üretici değil, güvenilir arşive erişimi kolaylaştıran, okuru kaynaklara yönlendiren ve editoryal hafızayı daha işlevsel hâle getiren bir yardımcı teknoloji olarak konumlandırılabileceğini göstermektedir.

TEORİ DERGİSİ

• “’Ata Ocağı’nı terketmeyenlere söz söylemeye hiç kimsenin hakkı yoktur”
• “Toprağını kaybeden geleceğini kaybeder”
• Kılıçdaroğlu’na Meclis’te yoğun ilgi!
• Bu kadarına da pes yani!
• Yeni Parti Kayseri olayı her şeyin özeti

İlk Türk entelektüeli sayılan Şinasi, William Churchill’e verilen imtiyazla yayınlanan yarı resmi Ceride-i Havadis sayılmazsa, Agah Efendi’yle birlikte ilk Türk özel gazetesi Tercüman-ı Ahval’ı yayımlamıştı. Namık Kemal’in Şinasi’nin gazetesiyle tanışması, hayatının dönüm noktası olarak anlatılır. Şinasi Paris’e giderken o dönem çıkarttığı Tasvir-i Efkar’ı Namık Kemal’e emanet edecektir.

Ziya Paşa’dan Ahmet Mithat Efendi’ye kadar ilk modern Türk aydınlarının birçoğu gazeteciydi. Hatta gazetelerinin isimleri o dönem, ister olumlu isterse olumsuz rol oynamış olsun, aydınlarının adına dahil edilmiştir; Mizancı Murat, İştirakçi Hilmi bilinen örneklerdendir. İçtihad denildiğinde herkesin aklına Abdullah Cevdet, Abdullah Cevdet denildiğinde de İçtihad gelir. Ahmet Rıza ile Paris’te yayınlanan Meşveret arasında da benzer bir ilişki var. Bu yüzden dönemin düşünce dünyasını anlamak isteyenlerin ilk olarak gazete koleksiyonlarına başvurmalıdır. Milli Demokratik Devrimin tarihteki köklerini araştıranlar da Hürriyet’e, İbred’e, Meşveret’e bakmak zorundalar.

Bölüşüm İlişkilerinin Yarattığı Bir Problem: Basın Sorunu

Meşveret gazetesi-1.sayi-1. sayfa

Gazetecilik ile aydın, fikir ve edebiyat arasındaki ilişki bize özgü değil. Emile Zola, Paris Komünü günlerinde Le Semaphore de Marsaille’e Komün aleyhtarı haberler geçen bir muhabirdi. Zola’nın Komün aleyhtarlığının Rugon-Macquart romanlarını yazarken tersine dönüştü; yoksa Geminal ve Yıkılış romanları var olmazdı. Eğer gazetecilik yapmasalardı muhtemelen İlya Ehrenburg Paris Düşerken’i yazamaz; Charles Dickens sokakları ve mahkeme koridorlarını bu kadar gerçekçi tasvir edemez, Hemingway kısa cümleli ve detaylardan arındırılmış özgün yazım tarzını geliştiremezdi. Hemingway, Milli Mücadele’nin son dönemini gazeteci olarak yerinde izlemişti.

19. yüzyılda radikal cumhuriyetçi ve antiklerikal düşüncelerinin küresel ölçekte yayılmasında kitaptan daha fazla gazeteler rol oynamıştır. İlham Khuri-Makdusi’nin Türkçeye yeni çevrilen Doğu Akdeniz ve Küresel Radikalizmin Oluşumu 1860-1914 adlı kitabında, ilerici radikal fikirlerin Kahire ve İskenderiye’de yayılmasında süreli yayınların rolünü anlatmak için geniş bir bölüm yer alır. Bu yayınlar sayesinde hem dünyadaki ilerici fikirlerle hem de Brezilya gibi uzak bölgelere göç etmiş eğitimli, meraklı ve toplumsal gelişmeye ilgi duyan Araplarla ilişki kuruluyordu. Eğer Levant coğrafyasında, hatta küresel ölçekte radikal fikirlerin yayılmasından söz edilecekse, bu olgu basının rolü yok sayılarak açıklanamaz. Bu bilgi Çin, Güney Amerika ve Kuzey Afrika gibi o dönemin emperyalist tahakküme maruz kalan bölgeleri için de geçerlidir, Batı için de. Dreyfus Davasında gösterilen ilerici kararlılık basın sayesinde toplumsallaşıp başarıya ulaşabilmişti; bu başarı radikal siyasetin zaferine yol açtı. Basın, bu zaferin baş mimarlarındandı. Zola meşhur J’accuse başlıklı mektubunu, Georges Clemenceau’nun çıkarttığı L’aurore gazetesinde yayımlamıştı. Amerikan Bağımsızlık Savaşının fikri temellerinin atılmasını sağlayan kitapların yazarı Thomas Paine’in de Avrupa’dan Amerika’ya göç eden bir gazeteci olması herhalde rastlantı olamaz.

Gazetecilik sadece vakaların aktarılması değildir; vakanın gerçeğine ulaşma çabası gazeteciyi vakayı tarihsel sürecin içine yerleştirmeye, tarih bilinci edinmeye zorlar; ya da zorlaması gerekir. Konu, gerçekle kurulan ilişkiyle ilgilidir ve bu da olay anlatımından fazlasıdır; toplumun entelektüel birikimiyle birleşir veya birleşmesi gerekir.

Toplumların düşünce dünyasını, entelektüel üretim düzeyini, aydının ürettiği bilgiyle nasıl ilişki kurduğunu basın üzerinde takip edebiliyoruz. Bu da şu anlama gelir: Gazetecilik faaliyeti toplumsal ilişkilerden bağımsız değildir. Toplumsal ilişkiler ve sınıflar kendi aydınını ve gazetecisini yaratıyor. Toplumsal ilişkilerin, özellikle bölüşüm ilişkilerinin nasıl değiştiğini, bölüşüm ilişkilerinde devrimci dönüşümleri zorlayacak yeni güçlerin ortaya çıkışını ya da bölüşüm ilişkilerinin gerici şekilde bozulmasını basın üzerinden izleyebiliyoruz.

Özal, Türkiye’ye sanayi, ticaret ve finans burjuvazisinin rasyonelliğini vaat ederek iktidara geldi. Emperyalist sınıflarla ilişkisini geliştiren burjuva sınıfının aklı, Türkiye’yi klasmanda üst sıralara taşıyacaktı. Fakat Özal’ın temsil ettiği, burjuva sınıfının özellikle en kozmopolit kesimleri tarafından coşkuyla karşılanan ve emperyalist sınıflarla bütünleşen program tersine sonuç yarattı; başka türlü olması da zaten mümkün değildi. İktidarların oy tabanları genişlediğinde de iktidarın tepesi daralmaya devam etti ve servetlerini kamu kent rantlarıyla yaratan dar bir sınıfın, toplumun tüm üretici sınıfları üzerinde diktatörlüğüyle sonuçlandı.

Emperyalist sınıflar hala rasyoneldir. Fakat 1980 sonrasındaki süreç, emperyalist sistemin tahakkümüne maruz kalan gelişen dünyada yıkıcı sonuçlara yol açtı. Sosyal demokrasi başından itibaren sürecin ortağıydı. Fakat İmamoğlu hareketi, kamu ve kent rantlarına dayanan sınıfın sosyal demokrat ana muhalefet partisine doğrudan el koymasının doruk noktası oldu. Bu sınıfın ana muhalefet partisinde toplanan kanadının emperyalist merkezle ilişkileri ve bu ilişkilere gösterdiği arzu hakkında çok sayıda açık veriye sahibiz.

Bu sınıf, çevresinde kendi aydınını ve gazetecisini de yaratmıştır. Onun sosyal demokrasi içinde konumlanan kanadı, çevresinde soldan sağa kadar geniş yelpazeden unsurları toplamayı başardı ve Batıcı bir çekim merkezi oluşturdu.

Gazeteciliğin bu eksendeki biçimi, sistem partileriyle basın arasında kurulan ilişki içinde kendini üretiyor; sadece arzını değil toplumsal düzeyde talebini de yaratıyor. Emperyalist tekelci sınıflarla iş birliği yaparak ve kamu-kent rantlarıyla servet biriktiren sınıfın kanatları, ellerindeki farklı olanaklarla aynı ilişkiyi basına dayatıyorlar. Sonuçları sadece demokratik devrim açısından gayrimeşru değildir; o sınıfın inşa ettiği sistem içinde bile meşrulaştırılamayacak biçimler aldı. 

Ana akım medyada her akşam gazeteciler, WhatsApp uygulamasından gelen mesajlardaki, neredeyse tamamı 24 saat geçmeden yanlışlanan veya önemini kaybeden “son dakika kulis bilgilerini” paylaşmakta yarışıyorlar. Sistem partilerini destekleyen ekranlarda akşamları, çok eleştirilen sabah programlarını başka şekilde tekrar eden gösteriler sergileniyor ve mevcut koşullarda sadece az sayıda program ve katılımcı bu gösterinin parçası olmaktan kurtulabiliyor.

Değer üretmenin yerini rantın alması gibi, gerçeği aktarma faaliyetinin yerini de bilinçle gerçek arasına örülen duvarlar aldı. Şöyle de söyleyebiliriz: Bilgi, olgu ve tarih arasındaki ilişki yerini, bilinçlerin, emperyalist sınıflarla iş birliği yapan ve kamu-kent rantlarıyla servet biriktiren sınıfların algılarıyla sınırlanmasına bıraktı. Bu ilişki, kendi takipçisini de üretiyor. O takipçi kendi kafasındakileri, kendisinin en hoşuna gidecek şekilde ve tarih bilincinden soyutlayarak söyleyecek gösteriyi talep ediyor.

Türkiye örneği şunu göstermiştir: Emperyalist merkezin gelişen dünyada taklit edilmesi, merkezdeki örneklerin çevrede de üretilmesiyle sonuçlanmıyor. Ulusal entelektüel birikimi tasfiye ederek emperyalist sisteme eklemlenmek, Türk basınını emperyalist merkezdeki basına yaklaştırmadı; aradaki mesafeyi açtı. Aynı anda 19. yüzyıla uzanan kendi köklerinden de uzaklaştı.

Uluslararası tekelci sınıfların tahakkümüne ortak olarak ve kamu-kent rantlarıyla servet biriktiren sınıfın gazetecisi, gerçeğin aktarıcı olmaktan çıkmıştır. Kemal Kılıçdaroğlu’nun genel başkanlığındaki CHP’nin artık Atatürk’ün partisi olmadığını öfkeyle ilan eden ve İmamoğlu liderliğindekilerin ayrılmasını isteyen gazeteci, yeni kurulacak partinin Özal’ın partisine benzeyeceğini de söylüyor; zaten kimse “yeni partinin” Atatürk’ün partisine benzeyeceğini söylemiyor. O gazetecinin sözde Atatürk partisi arayışının, Özal’ın partisinde kendini gerçekleştirebileceğine takipçilerini ikna edebilmesi, gerçekle takdim arasındaki mesafenin ne kadar açıldığını ve nasıl bir yanılsamanın bilinçlere hakim kılındığını gösterir.

Emperyalist sınıflarla ve rantla kurulan ilişki bilinçleri aydınlatmaz, çarpıtır. Emperyalist hegemonyanın talanı, basın ve aydınlar üzerinden bilinç kırıcılığa dönüşür. Şimdi gazeteciye düşen, o sınıfın önderlik ettiği bölüşüm ilişkilerini ve değere el koyma yöntemlerini savunmak ve meşrulaştırmak ya da gayrimeşruluğunu saklamaktır. Artık gazeteci o servet biriktirme yöntemlerine yönelen her tehdidi, demokrasiye saldırı olarak algılar ve sunar.

Sorun, kendisinin tartışılması gereken tartışma programlarının moderatör veya katılımcılarının ya da CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu’na soru soran gazetecilerin kişisel ve mesleki karakterlerinin teşhisleriyle aydınlatılamaz. Basın Sorunu, bölüşüm ilişkileri ve onun ürettiği toplumsal ilişkilerle ilgilidir.  Yaşadığımız dünyada ölçek ve kalite her zamankinden daha fazla önem kazandı. Soğuk Savaş sonrasında emperyalist sınıfların hegemonyası, gelişen dünyada daha önce görülmemiş şiddette kalite yıkımına neden oldu. Basın bu sürecin en sert şekilde yaşandığı alanlardandır.

Liberal teorisyenlerin iddia ettiği gibi mesele sadece iktidar eleştirisi değildir. Vasatlığa tahammül eşiğinin endişe edilmesi gereken düzeye ulaştığı muhalefet kesiminin basını da bu yıkımın şiddetli örneklerini sunuyor. Üretici sınıfların üzerinde diktatörlük kuran sınıfların kontrol ettiği medyanın eleştirisi, söze bölüşüm ilişkilerinin ve bölüşüm ilişkileriyle basın arasındaki ilişkinin eleştirisinden başlamalıdır.  

• “’Ata Ocağı’nı terketmeyenlere söz söylemeye hiç kimsenin hakkı yoktur”
• “Toprağını kaybeden geleceğini kaybeder”
• Kılıçdaroğlu’na Meclis’te yoğun ilgi!
• Bu kadarına da pes yani!
• Yeni Parti Kayseri olayı her şeyin özeti

Ne yapsın kentin ana rahmi toprak, sızlayan ruhuyla? Beş bin yıllık ulu otağı insanlığın, ilahi ocağı yazgının? Gelsin Davut, görsün bitişik halimizi, baksın evine, Baksın hazretler: İbrahim, Süleyman, söylesin İsa, Musa! Yerin sahibi kim, suyolunu kesen kin Şeria’ya kusa. Şart olsun üçten dokuza, yol bağlandı Atlantikçi öküze. Âdem oğullarını oturtsun dizine, çare bulalım şirk derdine. Tepeye çıkıp tapınağa gelin, oradan bakın Ölü Deniz’e, Görebiliyor musunuz İsrail Oğullarının üşürüldüğü otağı: Mekke ile Medine düşmüş Şeytan oğullarının eline. Duyabiliyor musun Mescidi Aksanın içli hıçkırıklarını? Batı Duvarına doğru yürü, ağlayanları göreceksin ak acıyla. Nerededir peki Mezopotamya çocuklarının ruh vatanı? Nasıl kurban edildi vahiyle gelenler, tanı, dönme arkanı: Hiç susmadı o pencerelerde, pençeleri yorgun Gazze kuşu, Boyunduruk vurulan, mayın tarlasına sürüldü, süründü. Dinle Jerusalem, nereye aktı sulh kitaplarının duru suları? Ey Kudüs, tanıksın darbelere, sağaltırsın sen kırıkları. Çağ merdivenini çıkıp yükseldik, halifeler sultanlar geçtik, Doldur içelim ey Kudüs, nur badesini, şarap çömleğini. Asur ağıtlarını, Babil şarkılarını, Roma kılıçlarını taşıdın: Haydi Ofel Tepesi’ne çıkalım, kuralım kıl çadırlarımızı. Bakır kazanlarda keçi sütü, bronz kapta Ramses ayranımız, Karnını doyuran mabette gel sen soy katliamı yapma! Ey Kudüs! Filistin’i fülsüahmere muhtaç eyleyen kimdir, En düşük bakır paraya eğilen fukarayı vuran para babası? Ey yalvaçlar yatağı, krallar beşiği küskün me ey Kudüs! Bizanstinius, Ömer, Eyyubi gelsin, dünkü çocuklarımdır. Çok acı çektirdi bana, merhametsiz servet düşkünleri, Bozdular inançların antlaşmasını, yere serildi iman ülküsü: Bak ki! Tanrı’ya değil, Amerika’ya ibadette anlaştılar. Devrim melekleri, gökten inen değil, yerden yükselenler, Kurtulacak Mescidi Aksa, konuşacak kutlu Harâm kürsüsü: Nerede şimdi mukaddese kılıç çalan harami sürüsü? Acılarım dinmedi, Nasıralı hâlâ indirilmedi çarmıhtan. Duy sesimizi ey kutsal yuva, yetkinleşen insanın türküsünü, Göster bize yüzümüzü, göster ey kırılmayan sırlı ayna: Ver bize geleceği yüklenenin gücünü, ey yarılmayan kaya, Yüce özgürlüğümüz için seni kurtaracak yükselen Asya.

• “’Ata Ocağı’nı terketmeyenlere söz söylemeye hiç kimsenin hakkı yoktur”
• “Toprağını kaybeden geleceğini kaybeder”
• Kılıçdaroğlu’na Meclis’te yoğun ilgi!
• Bu kadarına da pes yani!
• Yeni Parti Kayseri olayı her şeyin özeti