MAKÜ Öğretim Üyesi, Türk Ocağı Burdur Şube Başkanı Prof. Dr. Himmet Büke sosyal medya hesabından yaptığı bir paylaşımla “Burdur’un Millî Mücadele kahramanına iade-i itibar talebidir” başlıklı Burdur’un önemli bir vefasızlık örneğine parmak basarak Burdur yöneticilerine uyarıda bulundu. İstiklal Savaşı yıllarında Burdur’da Askerlik Şubesi Başkanlığı yapmış, Kuvayı Milliye’yi örgütlemiş Miralay (Albay) İsmail Hakkı Bey’in ilimizin hiçbir caddesinde, mahallesinde, okulunda vb. yerinde adına rastlanmadığına dikkat çekerek vefasızlığımıza hayıflandı.
Paylaşımın öneminin farkına varan gazetemizin cefakâr muhabiri Fatih Başçı da konuyu gazete haberi düzeyine taşıdı.
Biz de çorbada tuzumuz olsun diye “Miralay İsmail Hakkı Bey” başlıklı bu yazıyı kaleme alarak okuyucularımıza ve yöneticilerimize yardımcı olmayı tasarladık.
Kuvayı Milliye İlk Öncülerinden ve Örgütleyicilerinden Miralay İsmail hakkı Bey
Dönem Türk köylüsünün 10 yıllık kesintisiz savaştan bıktığı ve kırıldığı şartlarda düşman tarlasının sınırına dayanmadan harekete geçmeyeceğini ifade ettiği dönemdir. Yer yer işgaller olmakta, ordunun silah ve mühimmatı elinden alınmakta, başkent İtilaf askerlerince işgal edilmektedir. Anadolu’da Türk Milleti derin bir uykuda kaygısız görünmektedir.
Miralay İsmail Hakkı Bey’in Millî Mücadele’nin ilk günlerindeki faaliyetleri, tam anlamıyla bir istihbarat ve teşkilatçılık dersidir. Karşısında en büyük iki engel vardır: Mondros Mütarekesi hükümlerini uygulatmaya çalışan işgal devletleri mümessilleri ve İstanbul Hükümeti’nin teslimiyetçi politikalarını harfiyen savunan Burdur Mutasarrıfı (Valisi) Vasfi Bey…
İşte bu karanlık dönemde Millî Mücadele sürecinin başlarında Burdur Asker Alma Dairesi (Ahz-ı Asker/ günümüz Askerlik Şubesi) Başkanı olarak görev yapan Miralay (Albay) İsmail Hakkı Bey, bölgedeki Kuvâ-yi Milliye hareketinin ilk öncülerinden ve örgütleyicilerinden biridir.
Millî Mücadele kahramanı Miralay (Albay) İsmail Hakkı Bey, Burdur ve çevresinde direniş meşalesini yakan en önemli askerî ve mülkî şahsiyetlerden biridir. Tarihî kayıtlara dayanan biyografik ve askerî detayları şu şekildedir:
1883 yılında İstanbul’un Balat Semtinde doğmuştur.
“İdare-i Husûsiye” memurlarından Reşid Efendi’nin oğludur.
Osmanlı askeri eğitim sisteminde yetişmiştir. 13 Mart 1899’da girdiği Harp Okulu’ndan (Mekteb-i Harbiye) 10 Ocak 1902 tarihinde teğmen rütbesiyle mezun olarak orduya katılmıştır.
Kurtuluş Savaşı ve sonrasındaki süreçte Trakya bölgesinde jandarma müfettişliği gibi görevler yürütürken 4 Haziran 1923’te Edirne’nin Keşan ilçesinde hayatını kaybetmiştir.
Askerlik Kariyeri
Osmanlı İmparatorluğu’nun en çalkantılı döneminde cepheden cepheye koşmuş kıdemli bir kurmay albaydır (miralay):
Teğmenlik sonrası 3. Ordu emrinde görev almış, ardından Selanik Jandarma Yeni Erat Okulu’na tayin edilmiştir.
1910-1911 yılları arasında Fransız Ordusunda askeri eğitim ve öğrenim görerek ileri düzeyde Fransızca öğrenmiştir.
Gönüllü olarak katıldığı Trablusgarp Savaşı, ardından Balkan Savaşları ve I. Dünya Savaşı’nda (Irak Cephesi dâhil) aktif olarak savaşmıştır. Savaşlardaki üstün başarılarından dolayı Harp Madalyası ve Gümüş Muharebe Mükâfat Madalyası gibi pek çok nişanla taltif edilmiştir. 14. Tümen Komutanı iken esir düşmüş, esaretten döndükten sonra Anadolu’daki Millî Mücadele’ye katılmıştır.
Millî Mücadele’nin başlangıç safhasında Burdur Asker Alma Dairesi (Ahz-ı Asker) Başkanı olarak atanmıştır.
İsmail Hakkı Bey’in en büyük tarihî başarısı, Burdur halkını örgütleyerek İtalyan işgaline ve İstanbul Hükümeti’nin teslimiyetçi politikalarına karşı koymasıdır:
Mondros Mütarekesi imzalandıktan, vatanımız yer yer işgal edilmeye başlandıktan sonra Burdur yöresinde direnişin ilk kıvılcımlarını çakan komutanlardandır. 15 Mayıs 1919’da İzmir işgal edildikten hemen iki gün sonra Denizli’deki 57. Tümen Komutanı Albay Şefik Aker’e telgraf çekerek bölgede millî mukavemet ve Kuvayı Milliye teşkilatlarının kurulması fikrini ilk sunan vizyoner komutanlardandır.
Mondros Mütarekesi gereğince Burdur’daki depoların kilitleri İngiliz temsilciler tarafından alınmış ve silahların teslim edilmesi istenmiştir. Miralay İsmail Hakkı Bey, İngiliz temsilciyle gizlice görüşüp sürgü kollarını gece vakti geri almış; depodaki tüm silah ve cephaneyi arabalarla gizlice Dinar üzerinden Batı Cephesi’ne (Kuvayı Milliye birliklerine) sevk etmiştir.
İtalyan askerlerinin Burdur’u işgal etmesini asker adına resmî protesto mektubuyla kınamıştır. Bu vatansever hamleleri nedeniyle, dönemin padişah yanlısı Burdur Mutasarrıfı (Valisi) Vasfi Bey tarafından mütareke kurallarını bozduğu gerekçesiyle Konya Vilayeti’ne ve İstanbul’a şikâyet edilmiştir.
Miralay İsmail Hakkı Bey, 1920 yılında açılan 1. Dönem TBMM’de milletvekili olarak yer almamıştır. Meclis kayıtlarına göre 1920 yılında kurulan 1. Dönem TBMM Burdur Milletvekilleri şu isimlerden oluşmaktaydı:
| • Ali Ulvi Bey • Çilzade Fahreddin Bey • Halil Hulusi (Ermiş) Efendi • İsmail Suphi (Soysallıoğlu) Bey • Mehmet Âkif (Ersoy) Bey • Şevket (Candaner) Bey • Veli (Saltıkgil) Bey |
İsmail Hakkı Bey, ismindeki benzerlikler (TBMM’de görev yapan Adana/Kütahya vekili İsmail Hakkı Muşkara veya sonraki dönem Burdur vekili İsmail Hakkı Boyacıoğlu ile) nedeniyle yerel anlatılarda bazen karıştırılsa da kendisi meclis kürsüsünden ziyade cephede ve bölge komutanlığında aktif asker olarak kalmayı tercih etmiş; Kars Tahkimatlı Bölge Komutanlığı ve Trakya Jandarma Müfettişliği gibi doğrudan sahadaki askeri görevlerine devam etmiştir.
İngiliz Mümessilden Silahları Geri Alma Operasyonu
Mondros Mütarekesi’nin imzalanmasının ardından İtilaf Devletleri, Osmanlı ordusunun silahlarına el koymaya başlamıştı. Bu kapsamda Burdur’daki askeri depolara da müdahale edilmiş, silahların ateşlenmesini sağlayan kritik mekanizmalar (sürgü kolları / mekanizma başları) sökülerek bölgedeki İngiliz Temsilcisinin şahsi ikametgahına kilitlenmişti.
Burdur Asker Alma Dairesi Başkanı Miralay İsmail Hakkı Bey, silahların işlevsiz kalmasına göz yummadı. İngiliz Mümessili ile tamamen gizli ve kişisel bir görüşme gerçekleştirdi. Kurduğu diplomatik diyalog ve yürüttüğü ikna süreci sayesinde, İngiliz temsilciyi ikna etmeyi (veya kendi safına çekmeyi) başardı.
İngiliz Temsilci, kendi evinde muhafaza ettiği sürgü kollarını gece vakti gizlice İsmail Hakkı Bey’e iade etti.
Sürgü kollarını alan İsmail Hakkı Bey, depodaki tüm silah ve cephaneyi hızla birleştirerek çalışır hale getirdi. Bu mühimmatı işgalcilerin veya İstanbul yanlısı mülki amirlerin ruhu bile duymadan, yerel halkın da desteğiyle arabalara yükletti ve Dinar üzerinden Batı Cephesi’ndeki Kuvayı Milliye birliklerine gizlice sevk etti. Bu hamle, o dönem kurulan düzenli direniş hatları için hayati bir lojistik destek sağladı.
Burdur Mutasarrıfı Vasfi Bey ile Yaşanan Büyük Çekişme
Miralay İsmail Hakkı Bey bölgede millî direnişi örgütlemeye çalışırken, dönemin Burdur Mutasarrıfı (Valisi) Vasfi Bey tamamen İstanbul Hükümeti’nin ve padişahın emirlerine bağlıydı. Vasfi Bey, İtilaf Devletleri’ni kızdıracak her türlü hareketten kaçınılması gerektiğini savunuyordu.
İsmail Hakkı Bey’in İngiliz temsilciden gizlice silahları alıp cepheye gönderdiğini öğrenen Mutasarrıf Vasfi Bey, küplere bindi. Albay’ın karşısına dikilerek bu yaptığı faaliyetin Mondros Mütarekesi hükümlerine tamamen aykırı olduğunu söyledi. Mütarekeyi bozmakla suçladı.
Çekişme o kadar büyüdü ki Mutasarrıf Vasfi Bey, Türk ordusunun bir albayını ve onun vatansever faaliyetlerini İtalyan Mümessiline şikâyet etti. Bununla da yetinmeyerek Konya Vilayeti’ne ve İstanbul’daki Harbiye Nezareti’ne (Savaş Bakanlığı) telgraflar çekip İsmail Hakkı Bey’in mütareke kurallarını çiğnediğini ve bölgede huzursuzluk çıkardığını ihbar ederek görevden alınmasını talep etti.
Halkın ve Askerin Duruşu
Vasfi Bey, İtalyanların Burdur’a doğru ileri harekâtı ve işgali sırasında da teslimiyetçi bir tavır sergiledi. Ancak Miralay İsmail Hakkı Bey geri adım atmadı; mutasarrıfın tüm engelleme ve ihbarlarına rağmen Burdur halkının vatansever ileri gelenleriyle (örneğin Isparta’daki Hafız İbrahim Bey gibi direniş liderleriyle) koordinasyonu sürdürerek İtalyan işgalini ordu adına resmen protesto etti ve millî direniş bilincini diri tuttu.
Miralay İsmail Hakkı Bey, içerideki mülki amirin ihanete varan bürokratik engellerine ve dışarıdaki işgal güçlerine karşı tek başına hem askeri dehasını hem de diplomatik yeteneğini kullanarak Burdur’u Millî Mücadele’nin kilit lojistik merkezlerinden biri haline getirmiştir.
